Te hoê tupuraa manaˈo-ore-hia putapû mau
E vau matahiti to Dana Folz i to ˈna iteraa e ua faaamuhia oia. Tau matahiti i muri iho, ua haamata ˈtura oia i te aniani e, ‘O vai to ˈu mama? Eaha to ˈna hohoˈa? No te aha oia i horoa ˈi ia ˈu e faaamu? E taeae e e tuahine anei to ˈu?’ A taio i te aamu o Dana e mea nafea to ˈna farereiraa i to ˈna mama fanau i te pae hopea, e te tupuraa manaˈo-ore-hia putapû mau i itehia i muri iho.
UA FANAUHIA vau i te 1 no Atete 1966, i te oire no Ketchikan, i Alaska, Hau Amui no Marite. E piti matahiti paari aˈe to ˈu tuahine o Pam ia ˈu. E rave ohipa turuutaa to mâua papa na te Piha toroa no te mau Ohipa Inidia, e mea pinepine oia i te tonohia i te mau vahi ěê. Ua tauiui noa ïa matou i te vahi faaearaa na Alaska taatoa. I muri iho, ua faaea atoa matou i te mau hau no Iowa, Oklahoma, Arizona, e Oregon.
I te tau veavea o te matahiti 1975 ra, ua haere matou e hiˈo i te tahi mau fetii to matou i te hau no Wisconsin, e i reira, ua faahiti aˈera vetahi mau taeae fetii to ˈu, i te tahi mau parau faaooo i nia i te tahi atu taeae fetii. “E tamarii faaamu oia,” o ta ratou ïa i parau, “e ere mau oia no roto i te fetii Folz.” I to matou hoˈiraa ˈtu i te fare, ua uiui atura vau i to ˈu mama no nia i te ohipa i tupu, e ua hitimahuta vau i te tauiraa to ˈna hohoˈa mata. Ua faataa maira oia e eaha te faaamuraa tamarii. I taua po ra, a tahe noa ˈi to ˈna roimata, ua faaite maira oia e ua faaamuhia vau e ua faaamu-atoa-hia to ˈu tuahine.
Aita vau i tâuˈa rahi roa i te parau no te faaamuraa i taua tau ra, e mea maoro i muri iho, aita atoa vau i feruri rahi i te reira. E mama hoi e e papa atoa to ˈu, e mea maitai roa to ˈu oraraa. Ua opua ihora to ˈu nau metua e faaea i te ratere haere, e e haamau i to matou nohoraa i te hoê vahi. I te ivaraa o to ˈu matahiti, ua faaea ˈtura matou i Vancouver, i te hau no Washington. Mea afaro roa mâua to ˈu papa, e ere râ hoê â huru e to ˈu mama. E tamarii etaeta vau e te faaroo atâ i te tahi mau taime, e no te mauruuru ore paha o Mama i atea ˈi mâua i te tahi e te tahi.
Te here e te fare haapiiraa tuatoru
I te fare haapiiraa tuarua to ˈu farereiraa ia Trina, e i te reira iho taime, ua au roa mâua i te tahi e te tahi. I te noaaraa mai ta ˈu parau tuite, ua farii atura vau i te haere e haapii i te Fare haapiiraa tuatoru a te Hau no Oregon, i Corvallis. I to ˈu mau taime vata, e haere atu na vau e hiˈo ia Trina, e hoˈi mai ai i Vancouver, hoê hoi matahiti toe ta Trina i te fare haapiiraa tuarua. Aita vau i tâuˈa rahi roa i ta ˈu mau ohipa haapiiraa, no te mea ua manaˈo vau e eita vau e fifihia i te fare haapiiraa tuatoru. Ua hitimahuta roa râ vau i te taeraa mai ta ˈu tabula nota matamua—o te mau nota raro roa ˈˈe ïa tei noaa mai ia ˈu! Ua haama roa vau. Aita râ vau i faaea i te haere e hiˈo ia Trina; ua afai au i ta ˈu mau buka na muri iho ia ˈu no te rave i ta ˈu mau ohipa haapiiraa i taua mau taime farereiraa ra.
E, i te hoê mahana, a hoˈi ai au i te fare haapiiraa mai Vancouver mai na nia i to ˈu moto, ua û atura vau. I muri noa iho, ua pepe ino roa ˈtu â vau, i te faaûraa mai te hoê pereoo ia ˈu, a haere ai au i te tahi aˈe pae purumu na nia i te vahi faataahia no te feia na raro. Ua haamata ˈtura vau i te rave i te ohipa e aita ˈtura vau i anaanatae faahou i te haere i te fare haapiiraa tuatoru.
Ua anaanatae vau i te haapaoraa
I muri iho, ua faaea roa ˈtura mâua o Trina. Mea tiaturi mâua i te Atua e ua hinaaro mâua e ite e o vai râ o ˈna. Tera râ, ua manaˈo mâua e mea haavare te mau ekalesia. Ua tamata ˈtura mâua i te taio i te Bibilia o mâua anaˈe, tera râ, aita mâua i taa aˈe i te auraa.
I te hoê mahana, i ta ˈu vahi raveraa ohipa i te oire no Portland, i Oregon, ua haamata ˈtura te tahi mau hoa rave ohipa i te faaooo i te hoê taata, o ta ˈu hoi i faariro mai te hoê o te feia maitatai roa ˈˈe o ta ˈu i farerei aˈenei. Ua faaoromai noa râ o Randy i te faaoooraa. I muri aˈe i taua mahana ra, ua ani atura vau ia ˈna e: “Ua faarooroo vau e e tavini faaroo oe?”
“E,” o ta ˈna ïa i parau mai.
“No teihea faaroo?” o ta ˈu ïa i ani atu.
“E Ite no Iehova vau.”
“O vai ma te mau Ite no Iehova?”
“Eaha! Aita oe i ite?” o ta ˈna ïa i ani mai ma te maere.
“Aita,” o ta ˈu ïa i parau atu. “O vai ma te mau Ite no Iehova? Eaha hoi, e tia anei ia ˈu ia ite?”
“E,” o ta ˈna ïa i parau mai ma te ataata, “e tia ia oe ia ite. Eaha ta oe ohipa i te taime tamaaraa?”
O te aparauraa matamua ïa teie o ta mâua mau aparauraa e rave rahi i te taime tamaaraa. I te hoê po, ua faaite atura vau ia Trina. “Eiaha e paraparau i te mau Ite no Iehova!” o ta ˈna ïa i tuô. “Mea ê roa ratou! E ere ratou i te Kerisetiano. Eita ratou e faatupu i te oroa Noela.” E ua faatia maira oia i te mau mea atoa o ta ˈna i faarooroo no nia i te mau Ite no Iehova.
“Mea rahi te parau i faatiahia mai ia oe o tei ore i tano,” o ta ˈu ïa i parau atu. I muri aˈe i te hoê tauaparauraa maoro, ua manuïa ˈtura vau i te haapapu ia ˈna e, e ere te mau mea atoa o ta ˈna i faaroo, i te parau mau. I muri iho, ua ani maira oia ia ˈu ia uiui atu ia Randy, e ua faahoˈi mai au i te mau taime atoa, i te mau pahonoraa papu ia au i te mau Papai. I te pae hopea, ua parau maira o Trina e: “Aita vau i ite e tei roto teie mau parau atoa i te Bibilia, tera râ, te manaˈo noa nei â vau e e mea ê roa ratou. Mai te peu e e hinaaro oe e tamau noâ i ta oe mau aparauraa Bibilia e o Randy, aita e fifi; eiaha râ oe e hoˈi mai i te fare no te faahepo mai ia ˈu.”
Te hoê tau fifi
Ua tiaturi au i te mau mea o ta ˈu i haapii i roto i te Bibilia, tera râ, ua manaˈo vau e eita e maraa ia ˈu ia faaohipa. E au ra e te pinepine noa ˈtura mâua o Trina i te tatamaˈi. Ua opua ˈtura vau e te hoê hoa e faarue i ta mâua na hoa vahine, no te haamata i te hoê oraraa apî i Oklahoma. Ua ani atura vau i te hoê parau faatia no te faarue i ta ˈu ohipa. I muri iho, ua noaa maira to mâua to ˈu hoa, te hoê vahi faaearaa i roto i te hoê oire iti i pihai iho i te otia o te hau no Texas. Aita i maoro roa to ˈu iteraa e, ua moemoe roa vau ia Trina, tera râ, ua faaoti au e arearea.
Ua faarooroo atura vau e, te faito matahiti e faatiahia ˈi te hoê taurearea ia inu i te ava i Texas, 19 matahiti ïa, e i te revaraa to ˈu hoa no te tahi tere, ua haere atura vau i te hoê po i te tahi aˈe pae o te otia, no te arearea i te hoê fare inuraa tuiroo e hautihia te upaupa i reira. Ua taero vau, ua û to ˈu pereoo, e ua afaihia vau i te fare auri. I muri iho, ua taniuniu atura vau i to ˈu papa, e ua aufau oia i te tino moni titauhia ia matara vau i te fare auri. Oia atoa, ua farii o Trina e ia faaea faahou mâua, ua oaoa roa ïa vau! Ua hoˈi au i ta ˈu ohipa, e ua haamata faahou atura vau i ta ˈu mau aparauraa Bibilia e o Randy.
Te faatitiaifaroraa i to ˈu oraraa
Fatata e piti matahiti i mairi mai te tau a faaroo ai au i te parau no te mau Ite no Iehova no te taime matamua, e ua opua ˈtura vau e faahohonu atu â i ta ˈu haapiiraa Bibilia. E 20 matahiti to ˈu i tera taime, e ua haamata ˈtura te mau uiraa no nia i to ˈu faaamuraahia o ta ˈu i faahiti i te omuaraa o teie tumu parau, i te haapeapea ia ˈu. Ua haamata ˈtura vau i te maimi i to ˈu mama fanau.
Ua taniuniu atu vau i te fare maˈi no Alaska i reira to ˈu fanauraahia, e ua ani au e eaha te tia ia ˈu ia rave. I muri aˈe i to ratou faaiteraa mai e nafea râ, ua noaa maira ia ˈu te hoê hohoˈa o ta ˈu parau fanauraa matamua, e oia atoa te iˈoa o to ˈu mama, o Sandra Lee Hirsch; tera râ, aita e tabula no nia i to ˈu metua tane. Hoê ahuru ma iva matahiti noa to Sandra i to ˈna fanauraa ia ˈu, no reira, ua manaˈo atura vau e peneiaˈe, ua riaria roa oia no te mea e tamahine faaipoipo-ore-hia oia o tei hapû, e ua rave oia i te hoê faaotiraa fifi mau. Aita i rahi te mau haamaramaramaraa i nia i ta ˈu parau fanauraa, ia nehenehe au e ite e teihea roa to ˈu mama.
I taua area taime ra, i muri aˈe i to ˈu haapiiraa i te Bibilia e o Randy, ua papu maitai ia ˈu e ua itea mai ia ˈu i te haapaoraa mau. Tera râ, e rave rahi taime to ˈu tamataraa i te faaore i te peu viivii ra o te puhipuhiraa i te avaava, e aita i manuïa. (Korinetia 2, 7:1) Ua manaˈo vau e aita o Iehova e tiaturi faahou ra ia ˈu. I muri iho, i te Piha no te Basileia, ua faahiti mai te hoê Ite i te hoê parau o tei tauturu rahi mai ia ˈu. Ua parau mai oia e, o Satani tera e hinaaro ra e ia hiˈa tatou, e mea peapea roa ia ite i te tahi ia erehia i te ora mure ore, no te mea aita ratou i mau maite. “E tia ia tatou ia tuu i ta tatou mau hopoia i nia ia Iehova,” o ta ˈna ïa i parau, “e ia tiaturi taatoa ia ˈna no te tauturu mai ia tatou i te mau tau fifi.”—Salamo 55:22.
Tera mau te parau o ta ˈu e hinaaro ra e faaroo! Ua haamata ˈtura vau i te faaohipa i ta ˈna parau, ma te pure pinepine ia Iehova ia tauturu mai ia ˈu. Aita i maoro roa, ua faaea ˈtura vau i te puhipuhi i te avaava, ua faaipoipo mâua o Trina, e ua rave tamau vau i ta ˈu mau haapiiraa Bibilia. I muri iho, ua haamata atoa ˈtura o Trina i te haapii. Ua faataipe au i to ˈu pûpûraa ia ˈu iho no Iehova, na roto i te bapetizoraa i roto i te pape i te 9 no Tiunu 1991. Aita i naeahia e piti hebedoma i muri iho, ua fanauhia mai ta mâua tamahine matamua, o Breanna Jean.
To ˈu mau taairaa e to ˈu papa
Mea afaro roa mâua to ˈu papa. Oia te taata maitai roa ˈˈe i vai noa i pihai iho ia ˈu no te faaitoito mai ia ˈu, ia ore anaˈe au e taa e nafea râ. Ua aˈo etaeta atoa mai râ oia ia ˈu, ia hinaaro-anaˈe-hia. No reira, e taime fifi roa i te omuaraa o te matahiti 1991 ra, i to ˈu iteraa e e mariri ai taata o te mahaha to Papa, e ua fatata roa oia i te pohe. I taua taime ra, ua haere o Mama raua o Papa e faaea i Hamilton, i te hau no Montana. Ua haere pinepine matou i reira no te hiˈo ia ˈna e no te tauturu atoa ia Mama.
Ua horoa ˈtu mâua na Papa te buka ra Teie oraraa aita ˈtu anei? Ua tǎpǔ mai oia e e taio oia i teie buka e ua parau oia e te haapeapea ra oia no te maitairaa o to ˈna utuafare. I to ˈu tere hopea, ua parau mai oia e ua teoteo roa oia ia ˈu ei tamaiti na ˈna, e ua here roa oia ia ˈu. I muri iho, a tahe ai to ˈna roimata, ua fariu atura oia i to ˈna upoo i nia i te haamaramarama. E rave rahi taime to mâua tauahiraa hou vau e reva ˈtu ai. Ua taio o Papa hoê tuhaa i nia i te toru o te buka hou oia e pohe ai, i te 21 no Novema 1991.
I muri aˈe i te poheraa o Papa e to matou haereraa e faaea i Moses Lake, i Washington, ua uˈana roa ˈtu â to ˈu hinaaro e imi i to ˈu mau metua. Tera râ, noa ˈtu te rahiraa taime o ta ˈu i horoa no teie maimiraa, aita vau i tuu i te mau ohipa pae varua i te hiti. Ua bapetizohia o Trina i te 5 no Tiunu 1993, e e ono avaˈe i muri iho, ua fanau oia i te piti o ta mâua tamahine, o Sierra Lynn.
Mea nafea te iteraahia mai ia ˈu to ˈu mama fanau
Ua ani onoono noa vau i te mau pu haapao ture no Alaska, ma te papai e rave rahi rata i te mau taatiraa ěê, e ua faaohipa atoa vau i ta ˈu matini roro uira. Aita râ i manuïa. I muri iho, i te pae hopea o te matahiti 1995, ua faaite mai te hoê hiˈopoaraa taote e e otuituiraa papu ore to to ˈu mafatu. E 29 matahiti noa ïa to ˈu, e ua hinaaro to ˈu taote e ite i te mau huru maˈi e vai ra i roto i to ˈu fetii.
Ua papai te taote i te hoê aniraa vauvau-huˈahuˈa-hia, ma te haapapu e mea faufaa roa te mau haamaramaramaraa e vai ra i roto i ta ˈu mau tabula parau faaamuraa, no to ˈu nei oraora-maitai-raa. Tae mai nei te pahonoraa. I roto, te vai ra te faaotiraa a te hoê haava e na ô ra e, aita oia e manaˈo ra e mea atâta mau to ˈu nei huru, e aita e tumu no te iriti i te mau tabula parau. Aita vau i ite faahou e nafea râ. Tau hebedoma râ i muri iho, tae mai nei te hoê rata no ǒ mai i te piti o te haava ra. Ua faatia te hoê faaotiraa a te tiribuna e ia hiˈopoa vau i ta ˈu mau tabula parau faaamuraa!
Ua tae mai ta ˈu mau tabula parau faaamuraa i te omuaraa o te avaˈe Tenuare 1996. Ua papaihia i roto te oire o to ˈu mama fanau e to ˈna mau fetii. I reira iho, ua patapata ˈtura vau i te iˈoa o Sandra i roto i ta ˈu matini roro uira, e te iˈoa atoa o to ˈna oire, e e ono numera niuniu tei matara mai. Ua manaˈo mâua o Trina e mea au aˈe e na ˈna e taniuniu atu. I te toru o te taniuniuraa, ua parau mai te hoê vahine e e tamahine o Sandra no to ˈna taeae e ua horoa maira oia i ta ˈna numera niuniu.
Te taniuniuraa e te tupuraa manaˈo-ore-hia
I to Trina taniuniuraa i teie numera, aita te vahine o tei pahono mai i hinaaro e faaite e o vai râ oia. I te pae hopea, ua parau roa ˈtura o Trina e: “Ua fanauhia ta ˈu tane i Ketchikan, i Alaska, i te 1 no Atete 1966, e te hinaaro nei au e ite e, o oe anei te vahine o ta ˈu e imi ra.” Aita hoê maniania faahou, e ma te reo ruru, ua ani maira taua vahine ra ia horoa ˈtu o Trina i to ˈna iˈoa e ta ˈna numera niuniu, e ua parau maira oia e e na ˈna e taniuniu mai. Aita vau i manaˈo e e taniuniu oioi mai oia, no reira, haere atura vau i te fare toa e hoo mai i te tahi mau mea o ta matou e hinaaro ra.
I to ˈu hoˈiraa mai, tei nia o Trina i te niuniu ma te mata î i te roimata. Ua faatoro maira oia i te niuniu. A aroha ˈi mâua o Mama e a paraparau rii ai mâua, ua parau mǎrû noa maira o Trina e, “Aita iho â oia i hinaaro e horoa ia oe e faaamu.” Ua aroha roa ˈtura vau ia Mama i to ˈna faatiaraa mai i to ˈna aamu. Ua na ô atura vau ia ˈna: “Te hinaaro nei au e haamauruuru ia oe no te ora o ta oe i horoa mai. Mea maitai roa to ˈu oraraa e ua fanaˈo vau i te mau mea atoa o ta ˈu i hinaaro. E mau metua maitatai roa to ˈu e mea here roa na raua ia ˈu, e i teie nei, e vahine faahiahia ta ˈu e e piti tamahine nehenehe mau. Mea oaoa roa vau.”
Ua haamata ˈtura oia i te taˈi. A paraparau noa ˈi mâua, ua faatia mai oia e ua maferahia oia, ua hapû oia, e ua faahepohia oia e horoa ia ˈu e faaamu; ua faatia mai oia e, ua faaipoipo atura oia e, tau taime i muri iho, a tapeahia ˈi oia i te fare maˈi no te tahi tâpûraa, i reira te poheraa ta ˈna aiû tamahine iti e to ˈna mama i roto i te hoê auahi. Ua parau oia e, i taua taime ra, ua manaˈo oia e na te Atua i rave i tei herehia e ana, ei faahoˈiraa no te tamaiti o ta ˈna i horoa. “Eita,” o ta ˈu ïa i pahono oioi atu, “eita te Atua e na reira!” Ua parau maira oia e ua ite oia i teie nei, no te mea, i muri aˈe i taua ati ra, ua haamata ˈtura oia “i te imi i te parau mau a te Bibilia” e e vahine “haapii Bibilia” oia i teie nei.
Ua feruri atura vau, ‘E ere, e ere i te parau mau,’ a ani atu ai au ia ˈna: “Te haapii ra oe na muri iho ia vai?” Aita e maniania faahou. E ua parau maira oia: “Te mau Ite no Iehova.” No to ˈu hitimahuta, aita ˈtura ta ˈu e nehenehe faahou e paraparau. Ma te taˈi, matara mai nei ta ˈu parau, “E Ite no Iehova atoa vau.” I to ˈu faahiti-faahou-raa ma te papu aˈe, ua oaoa roa ˈˈera oia. E ohipa faahiahia roa teie aita e faaauraa!
Ua riro mai o Mama ei Ite i te matahiti 1975, tau taime i muri aˈe i te poheraa ta ˈna aiû tamahine iti. I te haamataraa ta ˈna tane i te haere i mua i te pae varua, ua faaite atura oia ia ˈna no nia ia ˈu. Ua tamǎrû maira ta ˈna tane ia ˈna ma te parau e e imi raua ia ˈu. Aita râ i maoro i muri iho, ua pohe oia i roto i te hoê ati purumu, e o ˈna anaˈe atura e ta ˈna e toru tamarii nainai. Ua paraparau mâua e rave rahi hora te maoro i te mau po i muri iho. I te pae hopea, ua faaoti atura mâua e farerei i Phoenix, i Arizona, te piti o te hebedoma no Febuare 1996. Ua faanaho aˈena hoi o Mama e haere i reira no te hiˈo i te tahi atu tuahine kerisetiano.
E farereiraa putapû mau
Aita mâua o Trina i rave i ta mâua nau tamarii no taua tere ra. I to ˈu pouraa mai mai nia mai i te manureva, ite atura vau i to ˈu mama e ua nehenehe atura vau e apa ia ˈna. I to mâua tauahiraa, ua parau maira oia e, e 29 matahiti to ˈna tiai-noa-raa no te rave ia ˈu i roto ia ˈna, e ua tauahi noa ˈtura oia ia ˈu no te hoê taime maoro. E tere farereiraa oaoa roa ïa e ua mataitai matou i te mau hohoˈa e ua faatia i te mau aamu. Te taime oaoa aˈe râ, i to ˈu ïa parahiraa i pihai iho i to ˈu mama i te Piha no te Basileia i Phoenix! Ua faaroo amui matou i te putuputuraa e ua tia mai mâua te tahi i pihai iho i te tahi no te himene i te mau himene o te Basileia. E putapûraa hohonu roa ïa o te ore roa ˈtu e moehia ia ˈu.
I te avaˈe Eperera 1996, ua haere mai to ˈu tuahine o Laura e hiˈo ia matou, mai to ˈna vahi faaearaa mai i Iowa. Auê te oaoa e ia fanaˈo i te amuimuiraa kerisetiano e o ˈna! Ua paraparau atoa ˈtu vau i to ˈu e piti teina i ite-apî-hia mai. Mea oaoa roa ia tahoê faahou e to ˈu nei fetii, tera râ, ia tahoêhia matou ma te here i roto i te faanahonahoraa a Iehova, e ô ïa ta to tatou anaˈe Atua rahi, o Iehova, e nehenehe e horoa mai.—Faatiahia e Dana Folz.
[Hohoˈa i te api 23]
E to ˈu mama fanau