“Ke Ma Inge Sano”

“Ke ma inge sano, tu komwos tia etu in len su Leum lomwos fwa tuku.”​—MATTU 24:42.

1. Mea met kulansap pat lun Jeova elos pulakin ke orekma lalos nu sel ke lusen yiu puspis? Srukak sie me pupulyuk.

MET kulansap lun Jeova ke lusen pal loes elos lotela ma paye ke pal se elos srakna mokul a mutan fwusr. Oanu met kuka su konoiyuk sie mwek mwo su yok molo, el som a kukakunla ma lal nu kemwa, a moli mao, tulik lutlut inge ke Baibel elos lafwekin sifwanu a mwolela moul lalos nu sin Jeova. (Mattu 13:45, 46; Mark 8:34) Mea pulakin lalos ke sano ke pal su loes liki ma elos nunku in liye akpayeyen akmwuk lun God nu fwalu? Elos tia auli! Elos insese yurin Brother A. H. Macmillan, su tokin yiu 60 ke mwolela lal nu sin God ke orekma, el fwak: “Nga kaifweung na paye yok liki meet in srukye na lalalfongi luk. Ma inge oru moul luk in oasr sripe na paye sik. Ma inge srakna kasru yu in ngetuk nu ke pal fwasru ke pulaik.”

2. (a) WKain in kai fwal fuka Jisus el sang nu sin met tumal lutlut lal? (b) Kain in kusensiyuk fuka kut akola in tuni ke me lutlut inge?

² A fuka kom? Fwinne kom matu ku fwusr, tuni akmwoye kas lal Jisus: “Ke ma inge sano, tu komwos tia etu in len su Leum lomwos fwa tuku.” (Mattu 24:42) Koanon kas futoto inge sie ma paye. Kut tia etu na paye len su Leum e fwa tuku in oru nununku lal lain akmwuk koluk inge, a tia yok sripe nu sesr in etu. Tusruktu, kut enenu in moul ke sie inkanek su kut tia auli el fwinne tuku. Ke ma inge. Kain in me srikasrak fuka kut ku in konaok in Baibel su ku in kasru kut in akola? Fuka Jisus el orekmakin me pupulyuk ke ma enenu inge? A kain in me akpayeye fuka oasr yurosr misinge su sang akpayeye la kut moul ke len safla lun fwal koluk inge?

Sie Me Srikasrak lun Kas in Sensen

3. Fuka met puspis ke len inge elos oanu met puspis in len lal Noa?

³ Ke oiye puspis, met puspis ke len inge elos oanu mokul a mutan su moul in len lal Noa. Ke pal ingo, fwalu arulanu nenela ke ma koluk, a nunuk lun insielos “sitoenu pal e nu kemwa. (Genesis 6:5) Met nu kemwa elos kafofo ke ma lun moul ke len nu kemwa. Tusruktu, meet liki Sronot Lulap, Jeova el sang pal mwo nu sin met in auliyuk. El sang kunokon nu sel Noa in luti, a Noa el akos​—el orekma oanu “met luti lun sumwosmwos” saap ke lusen yiu 40 ku 50 ku pus liki (2 Piter 2:5) Tusruktu, met nu kemwa elos pilesru kas in sensen lal Noa. Elos tia akola. Ke ma inge, ke saflaiye, Noa a sou lal mukena pa moul ke len in nununku lun Jeova in pal meeta.​—Mattu 24:37-39.

4. Ke inkanek fuka orekma lun forfor lal Noa sie kutangla, a fuka oiye se na ku in ouyepa fwak ke orekma in luti lom?

⁴ Ya orekma lun forfor lal Noa tia kapkapek? Lela kom in tia siyuk la efu met na ekasr su welul. Paye, ke kutena topuk lun met, orekma in luti lal Noa akpayeye akmwuk lal. Efu? Meyen ma inge sang pal yok nu sin met in oru sulela elos fwin lungse in kulansap nu sin Jeova ku tia. A fuka territory lom su kom luti? Fwinne arulanu srik in kapek, tusruktu kom kutangla na paye. Efu? Meyen ke inkanek in luti, kom sulkakin kas in sensen lun God, ke ma inge kom akpayeye konokon su Jisus el sang nu sin met tumal lutlut lal.​—Mattu 24:14; 28:19, 20.

Pilesru ke Met Palu lun God

5. (a) Kain in luma fuka arulanu pengpeng fwin an Juda in len lal Hebakkuk, a met puspis elos akkalemye kain in oiye fuka ke kas palu lal? (b) Fuka met lun an Juda elos akkalemye oiye koluk nu sin met palu lun Jeova?

⁵ Century puspis somla tokin Sronot, togusrai lun an Juda el sun ma upa ke orekma lal. Alu nu ke me srulela, nununku sesumwos, orekma silolel, a akmas arulanu pengpeng. Jeova el tulokunak Hebakkuk in sang kas in sensen nu sin met la elos fwin tia auliyuk, ongoiye fwa tuku nu fwelos ke poun met Kaldia, ku Babulon. (Hebakkuk 1:5-7) Tusruktu metu elos srunga in porongo. Saap elos akukuin in fwak, ‘Efu, pus liki siefok yia somla tari met palu Isaia el sulkakin pa kain in kas in sensen inge, tusruktu wangin kutena ma sikyuk!’ (Isaia 39:6, 7) Met kol puspis fwin an Juda elos tia loang mukena ke kas a elos ouyepa koskosrok nu sin met su wis ma inge. Ke sie pal, elos srike in uniye met palu Jeremaia, a fwin tia ke kasru lal Ahikam elos fwa ku in oru ou inge. Meyen el koskosrok ke siepa kas palu inge, paenang Togusra el oru met palu Urijah in mise.​—Jeremaia 26:21-24.

6. Fuka Jeova el akkeye Hebakkuk?

⁶ Kas lal Hebakkuk arulanu fukoko, a met puspis elos srunga pa oanu kas lal Jeremaia meet, su orekmakinyuk sin God in palye ke kunanela lun an Juda ke lusen yiu 70. (Jeremaia 25:8-11) Ke ma inge, kut ku in kalem ke fosrnga lal Hebakkuk ke pal se el siyuk: “O Jeova, Nga fwa tung, putaka, a kom fwa tia long? Nga pang nu sum ke ma silolel, a kom fwa tia molela?” (Hebakkuk 1:2) Jeova el kulang in sang topuk nu sel Hebakkuk ke kas in akkeye lalalfongi inge: “Tu arurumu se inge srakna on nu ke pal pakiyuki, a aksaye nu ke safla, a fwa tia kikiap. Fwinne pat sano nu ka; tu paye e fwa tuku. A fwa tia pat.” (Hebakkuk 2:3) Ke ma inge, oasr “pal pakiyuki” lun Jeova in aksafyela nununku sesumwos a orekma silolel. Fwinne luman pat, Hebakkuk el tia enenu in asor, ku manasla. A, el enenu in “sano nu ka,” moulkin moul kafofo ke len nu kemwa. Len lun Jeova fwa tia pat!

7. Efu siepa pal in kunanela pakiyuki nu ke an Jerusalem ke century se meet C.E.?

⁷ Apkurun yiu 20 somla tokin Jeova el sramsram nu sel Hebakkuk, capital lun an Juda inge, Jerusalem, musalla. Tok ma inge sifwil musaiyuk a ma sesumwos puspis su arulanu akasorye Hebakkuk aksumwosyeyukyak. Tusruktu, ke century se meet C.E. siti se inge sifwil markiyuki in musalla ke sripen suoaru lun met su muta ka. Ke sripen pakoten, Jeova el orala akmwuk nu sin met sumwos in moul. Ke pal inge, el orekmakin met palu lulap emeet Jisus Kraist in wis kas lal. In yiu 33 C.E., Jisus el fwak nu sin met tuma lutlut lal: “A ke komwos liye un met meun apneni Jerusalem, na komwos in etu tu sikela lal apkurun me. Na lela elos su muta Jerusalem in kaengla nu fwin eola.”​—Luk 21:20, 21.

8. (a) Mea sikyuk nu sin kutu met Kristian tokin mise lal Jisus? (b) Fuka kas palu lal Jisus ke Jerusalem akpayeyuk?

⁸ Tokin yiu puspis somla, kutu sin met Kristian fwin an Jerusalem saap elos mutamwauk in nunku nge kas palu lal Jisus e fwa akpayeye. Aok, nunku ke orekma yok su wangin alollo elos oru tari. Saap elos tia eis pal mwo lalos in sroang nu ke business mwomwo ke sripen kaifweung lalos in akola pal nu kemwa. Ke pal se wangin ma sikyuk ke lusen sie pal, ya elos munasla? Ya elos fwak la elos sisla na pal lalos, meyen kas lal Jisus fwal nu ke fwil ke pal fwasru, a tia ke fwil lalos? In yiu 66 C.E., kas palu lal Jisus mutamwauk in akpayeyuk ke pal se met solse lun Rom elos apneni Jerusalem. Elos nu kemwa su akola elos akilen akul, elos kaengla liki siti, a elos moula liki kunanela lun Jerusalem.

Me Pupulyuk ke Enenu in Akola

9, 10. (a) Kom ku in aketeye fuka ke kas futoto me pupulyuk lal Jisus ke met kulansap su sano leum lalos ke foloko lal ke kofwen mare me? (b) Efu orekma in sano ke leum lalos luman upa nu sin met kulansap? (c) Efu arulanu yok sripe nu sin met kulansap in akkalemye mongfwusesr?

⁹ Ke pal se el akkalemye tu enenu in akola, Jisus el pupulyukin met tumal lutlut lal ke met kulansap su sano foloko lun leum lalos liki kofwen mare. Elos etu la el fwa foloko ke sie fong​—tusruktu ke aur ekasr? Ke san se meet ke eku? Ke akluo? Ku ke aktolu? Elos tia etu. Jisus el fwak: “A el fwin tuku in san se akluo, a fwin in ma se aktolu, a konoielosyuk ou inge [akola], insemwomwo met kulansap ingo!” (Luk 12:35-38) Nunku ke sano lulap lun met kulansap inge. Kutena pusra, kutena ngun, arulanu purakak na paye pwar lalos in sano: ‘Ya pa inge leum lasr?’

¹⁰ Fuka fwin leum el tuku ke pal in san akluo ke eku, mutamwauk ke aur eu nu ke aur siengoluo ke eku? Ya met kulansap nu kemwa, wekunang elos nu kemwa su oru orekma yok mutamwauk ke toang in lututeng, elos akola in sonol, ku kutu selos motul? Fuka fwin leum el foloko ke lusen pal in san aktolu ke eku​—mutamwauk ke aur siengoluo nu ke aur tolu ke toang in lututeng? Ya kutu sin met kulansap elos fuleak tari, a supwar ke tuku lun leum lalos su patla?a Elos mukena su sano fwin leum el tuku pa eis me insemwomwo. Nu selos su ou inge, kas lun Soakas 13:12 arulanu fwal: “Fwinsrak ke patla oru inse mas; a ke me kena tuku, el soko sak in moul.”

11. Fuka pre ku in kasru kut in sano?

¹¹ Ke lusen pal fwinne in luman patla, mea ma inge su kasru met kulansap lun Jisus in kaifweung in sano? Ke pal se el muta ke imae lun Gethsemane meet liki met lokwalok lal sroukilye, Jisus el fwak nu sin met sap tolu lal: “Sano a pre, tu komwos tia ilyuk nu in me sruf.” (Mattu 26:41) Tokin yia ekasr somla, Piter, su muta pa ke pal inge, el sang kai senpanu nu sin met lili Kristian wiel. El simusla: “Tu safla lun ma nu kemwa apkurun me. Ke ma inge komwos in nunuk sumwos a sano ke pre.” (1 Piter 4:7) Arulanu kalem la, pre lasr pal nu kemwa arulanu yok sripe ke ipen orekma lasr ke len nu kemwa oanu sie met Kristian. Paye, kut enenu in tafwela in siyuk sin Jeova ke kasru ke sano lasr pal nu kemwa.​—Rom 12:12; 1 Tessalonika 5:17.

12. Mea ma tia oanu sie inmaslon nunuk puspis ke ma sikyuk ke pal fwasru fwinne wangin me akpayeye a ke sano?

¹² Loang akmwoye meyen Piter el ouyepa fwak: “Tu safla lun ma nu kemwa apkurun.” Nge? Wangin inkanek lun met in etu na paye len a aur. (Mattu 24:36) Tusruktu oasr ma tia oanu sie inmaslon nunuk yok ke ma e sikyuk ke pal fwasru su kut tia ku in etu na paye ke pal inge, Baibel el tia kaifwe kut in oru ou inge, a in sano pal nu kemwa ke safla, pa inge ma Baibel el kaifwe kut in oru. (Srike liye 2 Timote 4:3, 4; Taitus 3:9.) Mea sie inkanek su ku in kasru kut in sano pal nu kemwa nu ke safla? Pa inge in loang mwo ke me akpayeye la safla apkurun. Ke ma inge, lela kut in kalweni ma onkosr ke me akpayeye su akkalemye la kut moul misinge ke len safla lun fwal koluk inge.

Me Akpayeye Onkosr

13. Fuka kas palu lal Poul su simusyukla in 2 Timote sapter 3 purakak insiom in lalalfongi la kut moul ke “len safla”?

¹³ Ma se meet, kut liye na paye akpayeyuk lun kas palu lun met sap Poul ke “len safla.” Poul el simusla: “A etu ma se inge, tu in len safla pal in ongoiye lulap e fwa tuku. Tu met elos fwa sifwanu lungselos, elos fwa met lungse mani, met konkun, fulang, wenteis, seakos papa a nine, met tia sang kulo, tia mutal, tia lungse met in sou lalos sifwanu, met silolel, met lisrek, tia sifwanu leum fwelos, met lemnak, met su tia lungse ma mwo, met tukak, met likkeke, met mwan, met lungse me akengun yok liki lungse God, met srukye luman sumwosmwos a lafwekin ku lun sumwosmwos insielos; kom in ouyepa kufla liki met su ou inge. A met koluk a met mwosounkas elos fwa yokyokelik in ma koluk, a elos fwa keapela met a fwa sifwanu kiapeyukla.” (2 Timote 3:1-5, 13) Ya kut tia liye la kas palu inge el akpayeyuk in len lasr? Elos mukena su srunga in eis me akpayeye ku in fwak la kas palu inge tia akpayeye in len lasr!b

14. Fuka kas puspis in Fwakyuk 12:9 ke Devil akpayeyuk ke len inge, a mea e fwa sikyuk nu sel ke pal na futoto?

¹⁴ Ma se akluo, kut ku in liye fwako su tuku ke sisila lal Setan a Demon lal liki kosrao, in akpayeye ma simusla in Fwakyuk 12:9. Ke fus inge kut ku in rid: “A dragon lulap el sisila, serpent matu, el su pangpang Devil a Setan, su keapela fwalu nu fon; el sisila nu fwalu, a sisila lipufon lal welul.” Ma inge kol nu ke we lulap fwin fwalu. Paye, oasr we pukanten na paye nu sin metu, yokna mutamwauk ke yiu 1914. Tusruktu kas palu in Fwakyuk el ouyepa fwak la tokin Devil el sisila nu fwalu, el etu la “pal lal futoto.” (Fwakyuk 12:12) Ke lusen pal inge, Setan el meun lain met tuma lutlut akmusrala lal Kraist. (Fwakyuk 12:17) Kut ku in liye na paye meun lal inge ke len lasr.c Tusruktu, kitin pal lula, Setan e fwa sesella nu in abys tu lan “tia sifwil kiapu mutanfwal.”​—Fwakyuk 20:1-3.

15. Fuka Fwakyuk 17:9-11 ase nu sesr me akpayeye la kut moul misinge ke len safla?

¹⁵ Ma se aktolu, kut moul misinge ke pal lun “togusra” akalkosr safla su akkalemyeyuk in Fwakyuk 17:9-11. Ke fus inge met sap Jon el sramsram ke togusra itkosr su aoliyen ku itkosr fwin fwalu​—Ijipt, Assyria, Babulon, Medo-Persia, Greece, Rome, a Anglo-America, toeni lun ku luo. El ouyepa liye togusra “akalkosr” “el sie sin ma itkosr.” Togusra akalkosr inge​—pa ma se safla ke arurumu lal Jon—​ingenu el aoliyen United Nations. Jon el fwak la togusra akalkosr inge “el som nu ke kunausten,” tokin ma inge wanginla togusra su sromonyuk.d

16. Fuka ma paye puspis ke akpayeyen meme lal Nebuchadnezzar akkalemye la kut moul misinge ke len safla?

¹⁶ Ma se akakosr, kut moul misinge ke pal se su aoliyen nie ke me srulela ke meme lal Nebuchadnezzar. Met palu Daniel el akkalemye kalmen arurumu sakuruk inge ke me srulela lulap su aten met. (Daniel 2:36-43) Kais sie ip ke mwusra lun me srulela se inge aoliyen kain in ku puspis fwin fwalu, mutamwauk ke sifwe (Togusrai lun Babulon) som nu ke niel a tokin nie (guferment su kol misinge). Ku nu kemwa fwin fwalu su aoliyen me srulela inge elos nu kemwa sikyuk. Kut moul misinge ke sie pal su aoliyen nien me srulela. Wanginla sramsram ke siepa guferment su e fwa tuku.e

17. Fuka orekma in luti lasr ke Togusrai ase nu sesr me akpayeye la kut moul misinge ke len safla?

¹⁷ Ma se aklimekosr, kut ku in liye orekma in luti fwin fwalu nu fon su arulanu akpayeyuk, su Jisus el palye la enenu in orek meet liki saflaiyen akmwuk inge. Jisus el fwak: “A mwosasu inge lun togusrai fwa sulkakinelik fwin fwalu nu fon tu in ma lo nu sin mutanfwal nu kemwa, a na safla e fwa tuku.” (Mattu 24:14) Ke len inge, kas palu se inge arulanu akpayeyuk ke sie inkanek yok. Paye, oasr kutu territory su sonna sun, a saap ke pal pakiyuki lun Jeova, sie srungal lulap fwa ikakla su ku in kol nu ke orekma yok. (1 Korint 16:9) Fwinne ou inge, Baibel el tia fwak la Jeova el sano nu ke pal met nu kemwa fwin fwalu elos eis ma lo. A, peng mwo se inge enenu in lutiyuk fwal nu ke insemwomwo lun Jeova. Na safla e fwa tuku.​—Srike liye Mattu 10:23.

18. Arulanu kalem, mea ma inge su arulanu paye nu sin kutu met akmusrala ke pal se ongoiye lulap mutamwauk, a kut ku in etu na paye ma inge fuka?

¹⁸ Ma se akonkosr, pisen met tuma lutlut akmusrala paye lal Kraist arulanu supuseni, fwinne kalem la kutu selos ku in srakna muta fwin fwalu fwin ongoiye lulap mutamwauk. Apkurun met akmusrala lula inge nu kemwa arulanu matuo, a ke lusen yiu puspis pisen met inge nu kemwa su akmusrala na paye arulanu supuseni. Aok, ke el sramsram ke ongoiye lulap, Jisus el fwak: “A len ingo fwin tia akfutotoyeyuk, wanginu ikwe in moul; a ke met sulela len ingo fwa akfutotoyeyuk” (Mattu 24:21, 22) Kalem la, ke pal ingo kutu sin “met sulela” lal Kraist elos srakna muta fwin fwalu fwin ongoiye lulap mutamwauk.f

Mea Oasr ke Pal Fwasru?

19, 20. Efu arle enenu nu sesr ke pal inge yok liki meet in tia motul a sano pal nu kemwa?

¹⁹ Mea ma inge su sano kut ke pal fwasru? Pal sakuruk e fwa tuku. Poul el sang kas in sensen “tu len lun Jeova a fwa tuku oanu sie met pusr ke fong.” Ke pal se el sramsram ke met su luman lalmetmet fwin fwalu, el fwak: “Ke elos fwak: ‘Misla a nikmet sangeng! na kunausten a fwa sa tuku nu fwelos.” Ke ma inge, Poul el kaifwe nu sin met rid lal: “Ke ma inge, lela kut in tia motul oanu met lula, a lela kut in sano a efwal.” (1 Tessalonika 5:2, 3, 6) Aok, elos nu kemwa su ngetuk nu ke u lun met a lalalfongi la elos ku in wise misla a wangin sangeng elos pilesru ma sikyuk na paye. Kain in met inge motul folosumwos!

²⁰ Kunanela lun akmwuk se inge e fwa tuku na paye ke pal sa. Ke ma inge, kaifweung in sano ke len lun Jeova. God el fwak nu sel Hebakkuk: “A fwa tia pat”! Paye, kut enenu in akola a sano na paye ke pal inge.

[Footnotes]

Ya Kom Esam?

• kain me srikasrak fuka ke Ma Simusla ku in kasru kut in sano pal nu kemwa?

• Fuka Jisus el sang me pupulyuk ke enenu in sano pal nu kemwa?

• Mea me akpayeye onkosr su kasru kut in etu na paye la kut moul ke len safla?

[Picture on page 21]

A. H. Macmillan el kulansap nu sin Jeova ke oaru apkurun yiu ongoul

[Picture on page 22]

Jisus el pupulyukin met tuma lutlut lal nu ke met kulansap su sano pal nu kemwa