Luseka Met Koluk Elos A Muta?

“Efu kom ku . . . [Jeova] misla ke met koluk okomla met se su sumwosmwos lukel?”​—HEBAKKUK 1:13.

1. Nge fwalu se inge e fwa nenela ke etauk ke mwolanu lun Jeova?

YA God el e fwa kunausla met koluk? Fwin aok, putaka pal kut a srakna enenu in sano? Met puspis fwin fwalu nu fon elos siyuk kusensiyuk se inge. Piye kut ku in eis topuk ke kusensiyuk inge? Kut ku in oru ou inge ke kas palu ke pal pakiyuki lun God su etuku ke ngun lal. Ma inge akkalemye na paye nu sesr la Jeova el e fwa oru nununku lal nu sin met koluk. Tokin pal inge fwalu nu fon fwa “sesesla ke etu mwolanu lun Jeova oanu kofu afwunla mwea.” Pa inge kas palu mwolela su ku in konoiyukyuk ke Kas Mutal lun God in Hebakkuk 2:14.

2. Nununku mutal tolu fuka ku in liyeyuk ke buk lun Hebakkuk?

² Simusyukla in yiu 628 B.C.E., koanon buk lun Hebakkuk pa nununku tolu lun Jeova God ke inkanek inge takla. Ma luo ke nununku inge el oru tari. Ma se meet pa nununku lun Jeova lain mutanfwal koluk Juda in pal meeta. A fuka ma se akluo? Pa inge nununku lun God lain mutanfwal koluk lain Babulon su el oru pa tari. Paye, oasr sripe puspis lasr in lalalfongi la nununku aktulo mutal e fwa tuku na paye. Aok, kut ku in sano na paye akpayeye lun ma inge ke lusen pal futoto na. Ke insemwomwo lun met sumwosmwos ke len safla se inge, God el e fwa kunausla met koluk nu kemwa. Ma lula selos e fwa safla momong lalos ke pal inge su pisrpisr in tuku “meun lun len lulap lun God Ku Liki Ku.”​—Fwakyuk 16:14, 16.

3. Mea ma inge su e fwa tuku na paye nu sin met koluk ke pal lasr?

³ Meun lun len lulap lun God arulanu futotoeni na paye. A nununku mutal lain met koluk ke pal inge e fwa tuku na paye oanu akpayeyuk lun nununku lun God lain mutanfwal Juda a Babulon. Tusruktu, ke pal inge, efu kut in tia nunku mu oanu kut in muta in Juda in len lal Hebakkuk? Mea sikyuk ke an se inge?

Sie An in Keok

4. Hebakkuk el long kain in peng me aksangeng fuka?

⁴ Nunku la met palu lun Jeova inge Hebakkuk el muta ke imwen aktuktuk lun sie loom, engunkin engyeng srik ke eku se. Oasr me sritel on siskel. (Hebakkuk 1:1; 3:19, subscription) Tusruktu, Hebakkuk el long sie peng koluk. Togusra lun an Juda pangpang Jihoiakim el uniye Uraija a sisla mano mise lal nu in luf kien met pusisel. (Jeremaia 26:23) Paye, Uraija el tia srukye lalalfongi lal nu sin Jeova, el sangeng a el kaeng nu Ijipt. Aok, Hebakkuk el etu la ma Jihoiakim el oru tia mokle kutena kena in akfulatye Jeova. Ma inge arulanu kalem ke kas in pilesru lal ke ma sap mutal a ke srunga lal nu sin met palu Jeremaia a kutupa met kulansap nu sin Jeova.

5. Luma fuka ke ma lun ngun ku in liyeyuk in an Juda, a oiye fuka Hebakkuk el akkalemye nu ka?

⁵ Hebakkuk el liye kulas ke fasu ke loom puspis ma tuku ke me keng su metu esukak. Metu elos tia esukak me keng inge in alu nu sin Jeova. A, elos wi ke orekma lun alu kikiap su Togusra koluk inge Jehoiakim el sapkin nu selos in oru. Sie me mwekin lulap pa inge! Mutal Hebakkuk nenela ke sronimuta, el siyuk: “O Jeova, Nga fwa tung putaka, a kom fwa tia long? Nga pang nu sum ke ma sololel, a kom fwa tia molela. Efu kom ku in fwakak nu sik ma koluk, a nget nu ke ma sesumwos? Tu kunausten a silolel on ye mutuk; a oasr amei, a akukuin sikyuk? Ke ma inge, ma sap munasla, a nununku sumwos tianu illa. Tu met koluk raunella met sumwosmwos, ke ma inge nununku sumwos illa sesumwos.”​—Hebakkuk 1:2-4.

6. Mea sikyuk ke ma sap a nununku sumwos fwin an Juda?

⁶ Aok, ma kunausten a ma koluk yokyokelik. An nu kemwa Hebakkuk el liye, el liye amei, akukuin, ma sesemwos. ‘Ma sap munasla,’ wanginla ku. A fuka nununku sumwos? “Tianu illa” ku kutangla! Munasla. A, ‘met koluk raunella met sumwosmwos,’ akkuye akmwuk sumwos su orekla in kurunganang met su wangin meta. Aok, “nununku sumwos ekla sesumwos.” Elos akkolukyeyuk ke ma inge. Sie luma upa pa inge!

7. Mea Hebakkuk el kaifweung in oru?

⁷ Hebakkuk el tui kitin pal a nunku ke luma a ma sikyuk. Ya el fuleak? Mo el tia! Tokin el kalweni ke nunuk lal kolyai nu kemwa su sun met kulansap oaru lun God, mokul oaru inge el aksasuye kaifweung lal in muta na oaru, a tia fuleak oanu met palu lun Jeova. Hebakkuk el tafwela in sulkakin kas lun God​—in oru ou inge el ku in sun pa mise.

Jeova El Tafwela in Oru “Orekma” Sakuruk

8, 9. Jeova el akola in oru kain in “orekma” sakuruk fuka?

⁸ Ke arurumu lal, Hebakkuk el liye met kol kikiap ke alu, su pilesru God. Long ke ma Jeova el fwak nu selos: “Komwos liye inmaslon mutanfwalu, a suiye.” Luman Hebakkuk el lut efu God el oru sramsram ke inkanek inge ke met koluk. Na el long Jeova el fwak kas inge nu selos: “Arulanu lut; tu Nga oru sie orekma in len lomwos, su komwos fwa tia lalalfongi, fwinne fwakyuk nu sumwos.” (Hebakkuk 1:5) Ke ma paye, Jeova pa akola in oru orekma inge su elos tia ku in lalalfongi. Tusruktu mea ma inge?

⁹ Hebakkuk el tafwela in porongo ke kutu kas lun God, simusyukla nu in Hebakkuk 1:6-11. Pa inge kas lun Jeova​—a wangin kutena god kikiap ku me srulela su wangin moula su ku in kutongye akpayeye lun ma inge: “Tu liye, Nga tulokunak met Kaldia, mutanfwal se su men a sulaklak, su fwasr sasla in sralupan fwalu, in eis nien muta su tia ma lalos. Elos me aksangeng a me fosrnga. Nununku lalos a mwal lalos tuku kalos sifwanu. Ors nutulos pa a mula liki lepard, a silolel liki wolf lun ekela. A met kasrusr fwin ors lalos fwasr nu meet in fulang, aok met kasrusr fwin ors lalos tuku yen loesla me. Elos sokla oanu sie igul su sa in kunausla. Elos nu kemwa tuku ke ma silolel. Elos sang mutalos nu meet, a elos esani met sruo oanu puku. Aok el aksruksruke togusra, a met fwisrak me pilesr nu sel. El pilesru nien ku nu kemwa, tu el elosak kutkut, a eisla. Na el fwa tuwot oanu engu, a fwa alukela, a a fwa oasr metal. El su lalalfongi ku lal god lal.”

10. Su Jeova God el tulokunak?

¹⁰ Sie kas in sensen yok na paye pa inge su tuku sin El Su Fulat Liki nu Kemwa! Jeova el tulokunak met Kaldia, mutanfwal silolel Babulon. Ke fwasr lal ‘sralupan fwalu’ el eis nien muta puspis. Sie me aksangeng na paye! Un met Kaldia elos “me aksangeng a me fosrnga,” sakuruk a me lut. El sifwanu orala ma sap lal. ‘Nununku lalos tuku selos sifwanu.’

11. Fuka kom akkalemye tuku lun un met meun lun Babulon lain Juda?

¹¹ Ors lun met Babulon mui liki kosro lepard su arulanu mui. Met kasrusr fwin ors su silolel liki wolf su ke fongeni el suk ma nel. Meyen kena lungse in som ‘paenang ors lalos tia ku in tui’ wangin pa mongfwusesr. Tuku Babulon me som nu ke an Juda. Elos sokla oanu sie igul su sa in som nu ke me mongo eu nel, met Kaldia elos a fwa sa in kunausla ma nelos. Ya ma inge sie meun srisrik na, oanu met solse ekasr na? Mo, na mo! “Elos nu kemwa tuku ke ma silolel,” oanu sie u lulap su akola in kunausla ma pukanten. Elos ngetot nu meet, elos kasrusr som nu Roto lun an Juda a Jerusalem, elos kasrusr oanu eng su tu kutulap me. Un met solse lun Babulon elos esani met kos puspis, ‘elos esani met sruo oanu puku.’

12. Mea oiye lun met Babulon, a fuka met lokwalok lulap inge el eis “meta ke saflaiye”?

¹² Un met solse lun Kaldia elos aksruksruke togusra, a met fwisrak ma pilesr nu sel, elos nu kemwa wangin ku in kutongye fwasr lalos. El ‘pilesru nien ku nu kemwa,’ meyen kutena nien ku fulat ikori ke pal se met Kaldia elos ‘elosak kutkut’ in orala eol srisrik su elos orekmakin ke meun. Ke pal pakiyuki lun Jeova, me lokwalok upa inge “el fwa tuwot oanu engu.” In som in meun lain Juda a Jerusalem, “a a fwa oasr metal” meyen el e oru ma koluk lain met lun God. Tokin sie kutangla yok, met kol lun solse lun met Kaldia fulang in kas: “Ku se inge tuku ke ku lun god lasr.’ Arulanu srik na paye ma el etu!

Sie Sropon Fwinsrak

13. Efu fwinsrak a lalalfongi lal Hebakkuk arulanu yok?

¹³ Meyen yokelik kalem lal ke akmwuk lun Jeova, paenang yokyokelik fwinsrak lal Hebakkuk. Meyen el lalalfongi yok, paenang el sramsram in sang kaksak nu sin Jeova. Oanu Hebakkuk 1:12 el akkalemye, met palu el fwak: “Ya kom tia muta omeet me, O Jeova God luk, El su Mutal luk, kom fwa tia mise.” Aok, Jeova el God “omeet me nu tok ma patpat”​—ma patpat.​—Sam 90:1, 2.

14. Kain in inkanek fuka met luti lun an Juda elos fwasr ka we?

¹⁴ In akkalemye insemwomwo ke arurumu su God el sang nu sel a ke lalmetmet su tuku ka, met palu el tafwela: “O Jeova, Kom sulella nu ke nununku; a kom, O Eot Ku, oakilye nu ke kai.” God el oru nununku upa nu sin met luti kikiap lun an Juda, a elos enenu in eis kai, kai upa sin Jeova. Elos enenu in fwasr nu yurol oanu Eot Ku, nien mwukla ku siefwunnu, me loeyuk, a Sropon Molela. (Sam 62:7; 94:22; 95:1) Aok, met luti kikiap lun Juda elos fwasr liki God, a elos tafwela in akkeokye met kulansap lun Jeova su wangin meta.

15. Ke inkanek fuka Jeova el “nasnas mutal a tia ku in liye ma koluk”?

¹⁵ Ma sikyuk inge arulanu akasorye met palu lun Jeova. Ke ma inge el fwak: “Kom su nasnas mutom tu kom in tia ku in liye ma koluk; a su koflanu liye ma sesumwos.” (Hebakkuk 1:13) Aok, Jeova el “arulanu nasnas mutal tia ku in liye ma koluk,” kalmen ma inge pa el tia ku in tia loang nu ke ma koluk.

16. Fuka kom ku in akkalemye ma simusla in Hebakkuk 1:13-17?

¹⁶ Ke ma inge oasr kusensiyuk yok ke nunuk lal Hebakkuk. El siyuk: “Efu kom ku in nget nu fwelos su orek kutasrik, a misla ke met koluk okomla met se su sumwosmwos lukel? A oru met oanu ik in mwea, oanu ma mwurakrak, su wangin leum fwelos? El esalos nu kemwa ke kaa; el sruukelosi in kwa lal, a esaloseni in ama lal. Ke ma inge el engunak a insemwomwo. Ke ma inge el kisekin nu ke kwa lal, a esukak me keng nu ke ama lal; tu ke ma inge ip lal fat, a me mongo nel pus. Ya ke ma inge el fwa akpusye kwa lal, a tia pakomuta mutanfwalu in onelosla pal e nu kemwa?”​—Hebakkuk 1:13-17.

17. (a) Ke pal se el meun lain an Judah a Jerusalem, fuka met Babulon elos kulansap nu sin God ke akmwuk lal? (b) Mea Jeova el akola in akkalemye nu sel Hebakkuk?

¹⁷ Ke pal se el oru meun lal nu ke an Juda a capital siti lal inge, Jerusalem, met Babulon elos oru ma lungse lalos sifwanu. Elos fwa tia etu la God el orekmakinelos in akpayeye nununku sumwosmwos lal lain met suoaru. Arulanu fwusesr in liye efu upa nu sel Hebakkuk in kalem ka efu God el orekmakin met Babulon koluk in akpayeye nununku Lal. Met Kaldia inge su arulanu koluk tia alu nu sin Jeova. Elos nunku metu oanu ‘mwon a ma mwurakrak’ su enenu in srou. Tusruktu tia kalem lal Hebakkuk ke ma sikyuk kitin pal na. Meyen ke lusen pal na futoto Jeova el e fwa akkalemye nu sin met palu lal la met Babulon el e ouyepa eis kai ke sripen rapku lal in orek wapi a ke meta lal in aksurorye sra.​—Hebakkuk 2:8.

Akola ke Kutupa Kas lun Jeova

18. Mea kut ku in lotela ke oiye lal Hebakkuk, oanu ma akkalemyeyuk in Hebakkuk 2:1?

¹⁸ Tusruktu, ke pal inge, Hebakkuk el sano Jeova ke kutupa kas lal nu sel. Met palu el fwak ke pulaik: “Nga fwa tu in sano, a filiyu wi fwin tauer, a ngetla in liye ma el fwa fwak nu sik, a mea Nga fwa topuk ke torkaskas luk.” (Hebakkuk 2:1) Hebakkuk el arulanu pwar in long ke ma God el akola in fwak ke inkanek lal oanu sie met palu. Lalalfongi lal nu sin Jeova oanu sie God su lain ma koluk oru lan nunku efu ma koluk yokyokelik na, tusruktu el insemwomwo in aksumwosye nunuk lal. Ke ma inge, fuka kut misinge? Ke pal se kut nunku efu kutu ma koluk yokyokelik na, lalalfongi lasr ke sumwosmwos lun Jeova God enenu in kasru kut in srukye nunuk sumwos a soanel.​—Sam 42:5, 11.

19. Fwal nu ke kas paye lal nu sel Hebakkuk, mea sikyuk nu sin met Ju koluk?

¹⁹ Fwal nu ke kas paye lal nu sel Hebakkuk, God el oru nununku lal lain mutanfwal koluk lun met Ju ke pal se el orekmakin Babulon in kutangla Juda. In yiu 607 B.C.E., elos kunausla Jerusalem a tempel lal, uniye met fwusr a met matu, a wis met sruo puspis. (2 Kronikel 36:17-20) Tokin muta pat lalos oanu met sruo fwin an Babulon, sie un met lula oaru lun met Ju elos folokla nu in an selos a ke saflaiye elos sifwil musaila tempel lalos. Tusruktu, tokin ma inge, met Ju elos sifwil oru orekma suoaru lalos nu sin Jeova​—yokna ke pal se elos tia esel Jisus oanu Messaia.

20. Fuka Poul el orekmakin Hebakkuk 1:5 ke oiyen srunga su akkalemyeyuk nu sel Jisus?

²⁰ Fwal nu ke Orekma 13:38-41, met sap Poul el akkalemye nu sin met Ju fwin an Antioch mea kalmen pilesru Jisus a ke ma inge akkalemye pa pilesru ke me kise lango lal. El orekmakin Hebakkuk 1:5 su tuku ke Greek Septuagint version, Poul el sang kas in sensen: “Ke ma inge sismouk, saap a tuku nu fwomwos ma met palu elos kaskas ka, Liye, komwos met pilesru, a lut, a tula, tu Nga oru sie orekma in len lomwos, sie orekma su komwos fwa tianu lalalfongi, sie met fwin fwakak nu sumwos.’ ” Fwal nu ke kas lal Poul, akpayeye pal akluo lal Hebakkuk 1:5 sikyuk ke pal se met solse lun Rom elos tuku in kunausla Jerusalem a tempel lal in yiu 70 C.E.

21. Fuka nunuk lun met Ju in len lal Hebakkuk ke “orekma” lun Jeova in orekmakin Babulon in kunausla Jerusalem?

²¹ Nu sin met Ju nu kemwa in len lal Hebakkuk, upa nu selos in lalalfongi ke “orekma” lun God in fulela met Babulon in kunausla Jerusalem meyen siti se inge pa center ke alu lun Jeova a nien muta lun togusra akmusrala lal su el sifwanu tulokunak. (Sam 132:11-18) Sayen ma inge, Jerusalem el sonna musalla ke kutena pal. Tempel lal sonna furreak. Sou lal Devid su togusra nu kemwa tuku ka sonna sisyukla. Upa na paye selos in lalalfongi la Jeova el lela kain in ma koluk inge nu kemwa in sikyuk. Tusruktu, ke inkanek lal Hebakkuk, God el sang kas in sensen fwal in akkalemye nu selos la me aksangeng inge e fwa tuku na paye. A me sramsram akkalemye la ma inge sikyuk na paye fwal nu ke ma akkalemyeyuk tari.

“Orekma” lun God ke Len Lasr Su Upa Nu Sin Met in Lalalfongi

22. Mea “orekma” sakuruk lun Jeova su e fwa orek in len lasr?

²² Ya Jeova el akola in oru sie “orekma” su upa nu sin met in lalalfongi ke pal inge? Aok, ou inge, fwinne luman upa nu sin met alollo in lalalfongi. Ke pal inge, orekma sakuruk lun Jeova pa kunanela lun Kristendom. Oanu met Juda in pal meeta, el fwak mu el alu nu sin God tusruktu el arulanu koluk. Jeova el e oru na paye in kunausla akmwuk nu kemwa lun alu lun Kristendom, wekunang “Babulon Lulap,” su aoliyen alu kikiap nu kemwa fwin fwalu.​—Fwakyuk 18:1-24.

23. Mea ngun mutal lun Jeova moklel Hebakkuk in oru tok

²³ Oasr orekma puspis su Jeovah el lungse Hebakkuk in oru meet liki kunanela lun Jerusalem in yiu 607 B.C.E. Mea God el srakna lungse in fwak nu sel Hebakkuk? Aok, Hebakkuk el akola in long ma puspis su ku in moklel in eis me on lal a on nu sin Jeova ke eoksra a pre. Tusruktu, ma se meet, ngun mutal lun God mokle met palu in sulkakin we puspis. Paye kut lungse in eis etauk ke kalme yok su tuku ke kas palu inge ke pal pakiyuki lun God. Ke ma inge lela kut in loang yok nu ke kas palu lal Hebakkuk.

Ya Kom Esam?

• Kain in luma a ma sikyuk fuka ku in liyeyuk fwin an Juda in len lal Hebakkuk?

• Jeova el oru “orekma” sakuruk fuka in len lal Hebakkuk?

• Mea sripen fwinsrak su oasr yurol Hebakuk?

• God el akola in oru kain in “orekma” sakuruk fuka in len lasr?

[Picture on page 5]

Hebakkuk el nunku efu God el lela ma koluk in kutangla. Ya kom nunku pa ou inge?

[Picture on page 6]

Hebakkuk el palye ke ongoiye su e fwa tuku fwin an Juda ke paon met Babulon

[Picture on page 6]

Ma musalla lun Jerusalem, su kunanela in yiu 607 B.C.E.