Een trui maken — In Patagonië
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN ARGENTINIË
„IK HEB het koud!” Wanneer u in een gematigde luchtstreek woont, hebt u dit vast wel eens gezegd. En misschien zei u toen: „Waar is mijn trui?”
Als u een van de miljoenen bent die een trui dragen, hebt u zich dan ooit afgevraagd hoe hij werd gemaakt? Hoe de wol werd gesponnen? Hoe de kleurstoffen werden verkregen? Hier in Argentinië zijn inheemse Indianen die dit allemaal met de hand doen. Laten wij hen eens bezoeken en zien hoe zij dit doen.
Een trui maken op de ouderwetse manier
Een aantal van de Mapuche, een Indianenstam van het Araukanen-volk, woont in het zuiden van Patagonië, in Argentinië. Zij gebruiken traditionele methoden om de wol te spinnen en te verven. Tegen het einde van november en het begin van december, het voorjaar op het zuidelijk halfrond, scheert men de schapen, met gebruik van speciale stalen scharen. Schapen scheren is een kunst die men gezien moet hebben!
Het ligt voor de hand dat de wol die van het schaap komt, gras, planten en kluitjes aarde bevat. Dus moet ze grondig gewassen worden. Dit wordt gedaan door de wol in heet water onder te dompelen en ze dan te laten drogen. Vervolgens wordt het overgebleven vuil verwijderd. Dit noemt men escardado, of kaarden. Als deze handelingen juist worden verricht, zal de wol schoon, droog en erg zacht zijn. Dit betekent dat de vacht gereed is om er breiwol of garen van te maken.
Er zijn twee traditionele manieren om het garen te maken. Eén daarvan is met een spindel. (Zie foto 1.) De spinster draait de wol tot garen door het op de spindel te winden terwijl ze de wol met een hand tegen haar been wrijft en draait. Dan komt er steeds meer garen op de spindel. De dikte van het garen wordt bepaald door de hoeveelheid wol die op de spindel wordt gewikkeld.
Bij de andere methode van garen vervaardigen, wordt een spinnewiel gebruikt dat de spinner bedient met een voetpedaal. De wol wordt door een gaatje naar het wiel geleid, en de spinster bepaalt de dikte van het garen. (Zie foto 2.) Als het garen eenmaal is gevormd, kan er een karakteristieke knot wol van gemaakt worden zoals de meeste vrouwen die kopen. Maar hoe zit het met het in diverse kleuren verven van de wol? Hoe wordt dat gedaan?
De Mapuche maken de kleurstoffen van bepaalde wortels of planten door ze zo’n dertig minuten in water te koken met een beetje zout. Dit komt overeen met de manier waarop sommige Navaho-Indianen in Arizona (VS) kleurstoffen maken voor de dekens die zij weven. In Argentinië koken de Mapuche voor gele verf wortels van de michai-struik, een Indiaanse naam voor de Berberis darwinii-plant; voor een bruine kleur met witte spikkeltjes gebruiken zij de bladeren van de radal-struik of de wilde walnoot; voor rood gebruiken zij bieten. Hoewel deze methode arbeidsintensief is, zijn de kleuren zeer bestendig. Nu al het garen geverfd is, kan de trui gebreid worden.
Breien — Diverse modellen
Eeuwenlang hebben vrouwen breinaalden gebruikt om vlakke stukken materiaal te breien die vervolgens aan elkaar genaaid kunnen worden om een kledingstuk te vormen. Voor het breien van sokken, mouwen en andere kokervormen kunnen vier breinaalden worden gebruikt. Eén bron zegt dat breien waarschijnlijk zijn begin vond in Arabië rond 200 G.T. Vervolgens verspreidde deze vaardigheid zich naar Europa, en de Spanjaarden brachten het breien in de zestiende eeuw naar Zuid- en Midden-Amerika, hoewel de kunst misschien al eerder door lokale boeren werd beoefend.
Onze vriendelijke breister vraagt nu: „Hoe dik wilt u de trui hebben?” Die beslissing zal de dikte van de breinaalden en van de wol bepalen die zij zal gebruiken. Dan vraagt zij: „Welke kleuren wilt u?” Als dat eenmaal besloten is, kan zij beginnen te breien.
Wat verrassend is voor de leek, is dat de breikunst maar twee basissteken telt — recht en averecht. Averecht is een omgekeerde rechte steek en dient om een geribbeld effect te krijgen. Wanneer deze twee steken in combinatie met elkaar worden gebruikt, kan er een verscheidenheid van patronen worden gefabriceerd.
Onze breister maakt de trui in delen — het voorpand, het achterpand, de mouwen en de kraag — en die worden daarna aan elkaar genaaid om het eindprodukt te verkrijgen. Uiteraard zijn er uren, zelfs dagen nodig om het kledingstuk te maken. Dus als u er een cadeau krijgt, is dat beslist iets om waardering voor te hebben! Er is veel geduldig werk in gaan zitten.
De moderne methoden
Sinds de Industriële Revolutie zijn er machines ontworpen die in een mum van tijd duizenden truien kunnen breien. Tegenwoordig zijn deze industriële breimachines vaak computergestuurd. Veel vrouwen gebruiken thuis een kleinere machine, die een hoop tijd bespaart.
In Patagonië is breien nog steeds een gezinsbedrijf, waarin de moeder het breien voor haar rekening neemt en de vader en kinderen helpen bij de afwerking van het stuk. Vaak gebruikt men een kleine breimachine en verkoopt dan de extra produktie aan een fabriek die gebreide kleding produceert. Dit is een aanvulling op het gezinsinkomen.
Gaat u een trui kopen?
Waar dient u aan te denken wanneer u een trui gaat kopen? Indien u een handgemaakte trui wilt, zult u waarschijnlijk meer betalen, en dan kunt u er ook maar het beste naar streven waar voor uw geld te krijgen. Kies uw trui zorgvuldig uit, afhankelijk van wat u nodig hebt, en let op de kwaliteit. Hoe kunt u dit doen? Kijk hoe de naden van het kledingstuk zijn afgewerkt en hoe de hals zit. Let op de weefselstructuur en samenstelling van het garen. Is het honderd procent wol? Een mengsel? Als het wordt uitgerekt, blijft het dan zo, of komt het weer in zijn oorspronkelijke vorm terug? Denk vervolgens, elke keer dat u uw trui draagt, aan al het werk dat erin is gaan zitten, vooral als het handwerk is uit Patagonië!
[Kaart op blz. 22]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
ZUID-AMERIKA
ARGENTINIË
Patagonië
[Verantwoording]
Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.
[Illustraties op blz. 23]
1. Een spindel gebruiken om het garen te vormen
2. Het spinnewiel is een snellere methode om garen te maken
3. Detailopname van wol die in het spinnewiel wordt gevoerd
4. Breien op de traditionele manier
5. Voorpanden van een trui
6. Moderne, computergestuurde breimachine