Het mysterie van de hunebedden — Waarom, wanneer en hoe?

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN NEDERLAND

’WAT is een hunebed?’, vraagt u zich wellicht af. Het is een prehistorisch monument dat is opgebouwd uit twee of meer zware rechtopstaande stenen met een deksteen, gewoonlijk een kamer vormend, en dat over het algemeen als begraafplaats werd gebruikt. Ze worden vooral in het westen, noorden en zuiden van Europa aangetroffen.

In de Nederlandse provincie Drenthe zijn de hunebedden meestal gelegen in mooie natuurgebieden. De beroemde schilder Vincent van Gogh schreef in een van zijn brieven: ’Drenthe is zo mooi dat ik, indien ik niet voor altijd hier kon zijn, ’t liever maar niet gezien had.’ Zowel natuurliefhebbers als zij die in oudheidkunde geïnteresseerd zijn, komen aan hun trekken wanneer zij de hunebedden in Drenthe bezoeken.

Maar waarom zou een oude verzameling stenen ons moeten interesseren? Eén antwoord is nieuwsgierigheid. Waarom hebben vroegere volken zo enorm veel moeite gedaan om deze reusachtige gewichten te verplaatsen, te bewerken en op te tillen? Sommige stenen wegen tonnen. En in die tijd had men geen moderne hijskranen om ze op te tillen! Wat kunnen wij dus te weten komen over hunebedden?

Megalitische monumenten

Hunebedden worden geclassificeerd als megalitische monumenten („megaliet”, uit het Grieks, betekent „grote steen”). Misschien bent u bekend met de menhirs in Frankrijk, zo genoemd naar een Bretons woord dat „lange steen” betekent. Het eiland Menorca, een van de Balearen, heeft megalieten die taulas (tafels) worden genoemd en die bestaan uit een zware platte steen die horizontaal op een verticale steen ligt, zodat er een enorme T wordt gevormd.

Nog steeds worden mensen geïntrigeerd door Stonehenge in Groot-Brittannië, een kring van zeer grote stenen waarvan sommige wel vijftig ton wegen. Ongeveer tachtig blauwe stenen zuilen werden over een afstand van bijna 400 kilometer vanuit de Preseli Mountains in Wales vervoerd. Volgens het boek Mysteries of Mankind — Earth’s Unexplained Landmarks, van de National Geographic Society, „veronderstellen geleerden dat het monument [Stonehenge] . . . een tempel was die misschien de eeuwige, cyclische bewegingen van de zon, maan en sterren langs de hemel weerspiegelde, maar weinig meer dan dat”.

Een hunebed is in deze tijd slechts een skelet van een grafmonument, aangezien de reusachtige stenen oorspronkelijk schuilgingen onder een heuvel van zand of aarde. Vondsten hebben aan het licht gebracht dat hunebedden gemeenschappelijke graftombes waren. Uit sommige aanwijzingen blijkt dat er in een bepaald hunebed wel meer dan honderd mensen begraven lagen — het was feitelijk een kerkhof!

In Nederland zijn 53 hunebedden tot in onze tijd bewaard gebleven; 52 daarvan liggen in de provincie Drenthe. Opmerkelijk is dat ze niet lukraak werden neergezet, maar dat de meeste oost-west gericht zijn met de ingang op het zuiden, hetgeen wellicht iets te maken heeft met de seizoengebonden stand van de zon. De bouwers in de oudheid gebruikten verticale draagstenen en grote dekstenen, terwijl de openingen tussen de draagstenen met kleinere stenen werden opgevuld. De vloer werd geplaveid. Het grootste hunebed in Nederland, bij de plaats Borger, is 22 meter lang en bestaat nog uit 47 stenen. Een van de dekstenen is 3 meter lang en weegt 20 ton! Dit alles doet een aantal vragen rijzen.

Wanneer werden ze gebouwd? Door wie, waarom en hoe?

Het antwoord op deze vragen is erg onduidelijk, omdat er geen geschreven geschiedenis van het Europa uit die tijd bestaat. Daarom kan er terecht over hunebedden als mysterieuze monumenten gesproken worden. Wat is er dan wel over bekend? Of liever gezegd, wat wordt er zoal beweerd?

In 1660 concludeerde dominee Picardt uit het Drentse stadje Coevorden dat ze door reuzen waren gebouwd. Later toonden de plaatselijke autoriteiten belangstelling voor deze graven. Omdat men de stenen was gaan gebruiken voor dijkversteviging en voor het bouwen van kerken en huizen, vaardigde het Drentse Landschapsbestuur op 21 juli 1734 een wet uit ter bescherming van de hunebedden.

Pas vanaf 1912 werden enkele hunebedden uitgebreid onderzocht door deskundigen. In de hunebedden werden aardewerkscherven, werktuigen (vuurstenen bijlen en pijlpunten) en sieraden zoals barnstenen kralen gevonden, doch nauwelijks skeletresten, daar die in de zandgrond slecht bewaard waren gebleven. Soms werden er scherven van wel 600 potten gevonden. Ervan uitgaand dat er per dode twee of drie potten met voedsel werden meegegeven, moeten er in sommige graftombes heel wat mensen begraven zijn.

Wetenschappers beweren dat de hunebedden werden gebouwd met zwerfkeien uit Scandinavië, aangevoerd met landijs uit een ver in het verleden liggende ijstijd. De bouwers zouden boeren zijn geweest uit wat wordt aangeduid als de trechterbekercultuur, genoemd naar de karakteristieke trechtervormige bekers die zijn gevonden.

Eén theorie over de bouwwijze luidt: „Waarschijnlijk werden de zware stenen op houten rollers gelegd, en met behulp van zelen (koorden uit dierehuid) voortgetrokken. Om de deksteen naar boven te tillen, werd vermoedelijk een helling gebouwd met zand en leem.” Maar niemand weet zeker hoe het werd gedaan. Waarom werden de doden niet gewoon op de gebruikelijke manier begraven? Welk idee hadden de bouwers over een leven na de dood? Waarom werden er voorwerpen in de graven achtergelaten? Onderzoekers kunnen slechts gissen naar de antwoorden. Omdat de hunebedden lang geleden zijn gebouwd, is niet precies te zeggen wanneer, door wie, waarom en hoe.

Wanneer op Gods bestemde tijd de doden worden opgewekt, zullen degenen die terugkeren wellicht sommige van deze vragen beantwoorden (Johannes 5:28; Handelingen 24:15). Hunebedbouwers kunnen dan eindelijk vertellen wanneer zij hebben geleefd, wie zij waren, waarom zij hun indrukwekkende monumenten hebben gebouwd en hoe zij dit deden.

[Illustratie op blz. 25]

Een taula op Menorca (Spanje)

[Illustratie op blz. 25]

Hunebed bij Havelte (Nederland)

[Illustraties op blz. 26, 27]

Stonehenge (Groot-Brittannië)

Onder: Het „Grote Hunebed” bij Borger (Nederland)

[Illustratie op blz. 26]

Een gereconstrueerd hunebed bij Schoonoord (Nederland), waarbij de aardheuvel en de blootliggende stenen te zien zijn

[Illustratie op blz. 27]

„Langgraf” op de Schimmeres (Emmen, Nederland)