Breien, een hobby voor het leven

IK WAS zeven jaar oud toen ik mijn eerste kledingstuk breide — een paar babysokjes. Op de duur werd deze eeuwenoude kunst een praktische hobby voor mij, want ik heb intussen al heel wat van mijn wintertruien en -vesten zelf gebreid.

Toen ik van Engeland naar het tropische Brazilië verhuisde, bleven mijn breinaalden en -patronen ongebruikt liggen. Waarom zou ik in de tropen breien? Maar enkele jaren later zetten de Braziliaanse fabrikanten van katoenen, wollen en synthetische vezels een campagne op touw om de belangstelling voor breien te stimuleren. Er worden nog steeds gratis cursussen gegeven, en de allereerste les is reeds voldoende om meisjes en vrouwen ervan te overtuigen hoe aangenaam en geldbesparend deze hobby is.

Een oude volkskunst

Breien is werkelijk een praktische kunst. Terwijl geweven stoffen geknipt, genaaid en gemodelleerd moeten worden, kan men met garen al breiend hetzelfde effect bereiken. In werkelijkheid heeft de noodzaak om garen tot geweven stoffen en kledingstukken te verwerken, tot de uitvinding van het breien geleid.

Hoe lang geleden is dit gebeurd? Een paar gebreide wollen sokken die in een Egyptische graftombe zijn gevonden, dateren vermoedelijk uit omstreeks de vierde eeuw v.G.T. Omstreeks 3000 jaar geleden werden in Arabië garens in verschillende kleuren gebruikt om dessins te vormen. Men meent zelfs dat nomaden van de Arabische woestijn de eerste breiers zijn geweest. Tijdens het hoeden van hun schapen breiden zij met het garen dat hun vrouw had gesponnen. Na verloop van tijd verbreidde hun kennis zich over geheel Europa, met inbegrip van de Britse Eilanden.

Mannen, en niet vrouwen, hebben deze kunst tot een geschoold beroep ontwikkeld. Hun opleiding nam drie jaren van studie en drie jaren van reizen in beslag, gevolgd door nog eens 13 weken waarin zij op hun creatieve vaardigheid werden beproefd. Na de toets te hebben doorstaan, werd een man als lid van het breiersgilde erkend.

Omstreeks 400 jaar geleden begonnen vrouwen als tijdverdrijf te breien. Eerst leerden zij de kunst van hun man. Maar sindsdien is de kunst traditioneel van moeder op dochter overgegaan. In veel landen worden in damestijdschriften nieuwe breipatronen verschaft. Hoewel ze de laatste mode vertegenwoordigen, zijn ze in werkelijkheid gebaseerd op de technieken die de mannen in het grijze verleden hebben ontwikkeld.

Traditionele dessins nog steeds populair

De voorvaders van de vissers op de Aran-eilandena hebben ons een schijnbaar onuitputtelijke schat op het gebied van breimotieven gegeven. Elk motief heeft een betekenis. Het schilderachtige Ierse landschap wordt afgebeeld door een verscheidenheid van zulke motieven. Kleine velden die door stenen muren worden omgeven, worden weergegeven door een ruitmotief. Zigzagmotieven vertegenwoordigen klifpaden die zich langs de kustlijn slingeren. Het werk van de nijvere bij heeft tot de vervaardiging van de honingraatsteek geïnspireerd.

Het gezinsleven heeft ook een rijkdom aan ideeën voortgebracht. De gevlochten kabel diende als een herinnering aan de ineenstrengeling van het gezinsleven, terwijl het verlangen dat het gezin goed gevoed en gezond zou zijn, werd afgebeeld door een dessin met een lepel-effect. Verscheidene kabelmotieven beeldden de touwen van vissers af. En religieuze invloed is onmiskenbaar duidelijk in het levensboommotief alsook in de levensladder, waardoor ’s mensen klim naar het eeuwige geluk werd afgebeeld.

In de loop der eeuwen hebben de bewoners van de Shetland Islands een veelkleurige breitechniek ontwikkeld die „Fair Isle” (Jacquard-breiwerk) wordt genoemd. Voor alle kledingstukken wordt een in tricotsteek uitgevoerd plat weefsel gebruikt waarin kleurrijke motieven worden ingebreid. De zachte kleuren van de motieven worden gewoonlijk tegen een lichte achtergrond verwerkt. Hoewel in één rij niet meer dan twee kleuren worden gebruikt, geeft de afwisseling in basiskleur en motiefkleur in de verschillende rijen een veelkleurig effect.

De schoonheid van dit werk wordt verhoogd door het gebruik van kleurstoffen die uit plaatselijke planten worden vervaardigd. De hierdoor bereikte fijne kleurschakeringen in blauw en groen kunnen niet door chemische verfstoffen geëvenaard worden. Op andere eilanden wordt het veelkleurige effect bereikt door bij het breien natuurlijke wol in verscheidene tinten te gebruiken. Shetlandwol staat bijvoorbeeld bekend om haar fijne structuur en duurzaamheid. Men zegt dat een kledingstuk dat van deze wol is gemaakt, een mensenleven meegaat, terwijl de kleuren nooit verbleken. Men kan de wol zo fijn spinnen dat een kanten sjaal van 1,80 meter in het vierkant, waarin 2,4 kilometer garen is verwerkt, slechts 70 gram weegt. Ja, hij kan door een trouwring worden getrokken!

Praktische kledingstukken overheersen

Hebt u opgemerkt dat de meeste gebreide kledingstukken praktische doeleinden dienen? Aangezien de vissers langs de Engelse kust gedurende de lange winteravonden over voldoende tijd beschikten, gebruikten zij hun breitalent om een kledingstuk te maken dat tegen het harde leven dat zij buitenshuis leidden, bestand was. Door met heel dunne naalden te breien, vervaardigden zij een trui die praktisch winddicht was. De oorspronkelijke marineblauwe jersey of guernsey, die naar eilanden in het Engelse Kanaal is genoemd, wordt zonder naden gebreid. Ze is op het gebied van warmte, bescherming en bewegingsvrijheid nog nooit geëvenaard.

In Zuid-Amerika is de met de hand gebreide poncho een typerend kledingstuk. De alpaca (een soort lama) verschafte het ruwe materiaal voor dit oorspronkelijke werk, alsook de inspiratie voor het ingebreide motief. Alpacawol is erg licht en zo zacht als zijde.

Een met de hand gebreid kledingstuk waarvan het weefsel nauwelijks van echt weefwerk is te onderscheiden, is de lovikka, de Scandinavische want. Deze wordt met dikke naalden in tricotsteek gebreid van ongesponnen wol. Het resulterende weefsel verschaft zo’n uitstekende isolatie, dat iemands handen zelfs met temperaturen van 34 graden Celsius onder nul nog transpireren. Eenvoudig kleurrijk borduurwerk en een kwastje vrolijken de natuurlijke kleur op.

Een twintigste-eeuwse hobby

Breien is nog nooit zo gemakkelijk geweest als thans. Voor vrijwel elk bekende kledingstuk zijn patronen met instructies beschikbaar. Met het oog op de moderne mode kunnen er aantrekkelijke steken gebruikt worden die u een onbedwingbare lust geven het eens te proberen. In slechts enkele lessen kan een beginneling elementaire beginselen leren, terwijl met het gebruik van dikke, groffe wol snelle vorderingen gemaakt kunnen worden.

Als gevolg van de economische situatie is de kunst van het breien meer algemeen in de mode geraakt, en niet slechts als een hobby. De prijs van een overjas bijvoorbeeld is in Engeland in slechts één jaar tijds verdubbeld. Vandaar dat breisters hun talenten aanwenden om korte jasjes, dikke truien en gezellige poncho’s te maken. In het zuiden van Brazilië, waar de temperatuur tot onder het vriespunt kan dalen, ziet men mensen vaker in plaats van een winterjas een kort jasje dragen dat van dikke wol en in een sportief Aran-dessin is gebreid.

Dat er in Brazilië zo’n belangstelling voor breien bestaat, komt doordat dit land over de noodzakelijke ruwe materialen beschikt. Katoen wordt reeds eeuwenlang in Brazilië verbouwd en naar Europa geëxporteerd. Na zorgvuldig experimenteren is men erin geslaagd een katoenvariëteit te kweken die superieur is aan alle voorheen ontwikkelde variëteiten, vooral met betrekking tot vezellengte en qua sterkte. Deze plant, die als serido bekendstaat, kan van 7 tot 10 jaar katoen voortbrengen zonder verplant te worden, terwijl andere variëteiten elk jaar verplant moeten worden. Hierdoor is de plaatselijke katoenindustrie, en als gevolg daarvan ook het breien, krachtig bevorderd.

Tips voor beginnelingen

Maar hoe moet men te werk gaan om het breien onder de knie te krijgen? Everyman’s Encyclopedia zegt hierover: „De breikunst is op zichzelf genomen erg eenvoudig, men heeft er slechts een stel [brei-]naalden en een knot wol, katoen, zijde of vlasdraad voor nodig. Aan het einde van de draad die wordt gebruikt, wordt een lus gevormd, en te beginnen met deze lus worden de steken op de naalden gezet; vervolgens komt de werkwijze er fundamenteel op neer dat men de lussen van de ene naald op een andere overbrengt, waarbij men het nieuwe stel lussen, die op de tweede naald moeten worden overgebracht, via het eerste stel lussen ’weeft’ door de punt van de tweede naald door de lus te steken, de draad om de punt van de naald heen te slaan en vervolgens de lus over de om de naald geslagen draad heen te trekken. Door de naald van achter naar voren door de lussen te steken, wordt een averechte steek voortgebracht, [en rechte] en averechte steken zijn de fundamentele steken waaruit zowel de eenvoudigste als de ingewikkeldste patronen zijn opgebouwd.”

De Braziliaanse ontwerpers hebben het inbreien van kleuren bij kleurenbreiwerk (Jacquard-breiwerk) vervangen door Zwitsers borduurwerk — een methode waarbij het kledingstuk in tricotsteek wordt gebreid en het patroon er later op wordt aangebracht. Met de meeste kantmotieven kan men het beste wachten tot men wat meer ervaring heeft. Eenvoudige fundamentele motieven kunnen echter gemakkelijk gemaakt worden, zelfs als men nog maar heel weinig ervaring heeft. Ervaren breisters geven er toch nog altijd de voorkeur aan een patroon te volgen — om beroepskneepjes te leren.

De meeste garens worden per gewicht verkocht, en het aantal meters hangt van de dikte en de kwaliteit af. Synthetische vezels zijn veel lichter dan wol van dezelfde dikte. Ik heb eens voor een patroon dat voor echte wol was ontworpen, qua gewicht dezelfde hoeveelheid synthetische wol gekocht. Toen ik het kledingstuk klaar had, hield ik nog bijna de helft van de wol over. Katoen van dezelfde dikte als echte wol is zelfs nog zwaarder. Dit ontdekte ik toen ik een pakje breide waarvan het patroon voor wol was ontworpen. In plaats daarvan gebruikte ik katoen van dezelfde dikte, waardoor de grootte van het model gelijk bleef, maar ik moest bijna tweemaal het gewicht in garen kopen. Het werd uiteindelijk nog een behoorlijk duur pakje.

Voor nauwsluitende kledingstukken voldoet breiwerk beter dan haakwerk. Als gevolg van zijn elasticiteit kan een met de hand gebreid kledingstuk 30 percent uitrekken voordat het zijn oorspronkelijke vorm heeft verloren. Wanneer breiwerk wordt uitgehaald om opnieuw gebreid te worden, gaat veel van de oorspronkelijke elasticiteit verloren, zodat een trui van een volwassene slechts voldoende wol zal leveren voor een kindertrui. Ook al om deze reden is het goed wol nooit te strak op te winden.

Veel vrouwen hebben de hobby van het met de hand breien, laten varen en zijn op machinaal breien overgestapt. Toch kan machinaal breien nooit dezelfde kalmerende fysieke voldoening schenken, terwijl het iemand ook berooft van het genoegen iets met zijn eigen handen te maken. Om deze reden heeft een moeder van vijf kinderen haar machine verkocht. Nu werkt zij „aan al wat de lust van haar handen is”. — Spr. 31:13.

Ja, breien is een lonende en praktische hobby. Het genoegen dat men eruit put, vormt ongetwijfeld een van de redenen waarom deze hobby reeds zo lang in zwang is en zich zo heeft verbreid. Nog een reden is dat men hierdoor een verscheidenheid van kledingstukken kan vervaardigen. Breien heeft een uniek verleden, is een praktische hobby voor deze tijd en heeft een veelbelovende toekomst. Waarom zou u het daarom ook niet tot uw hobby maken? — Ingezonden.

[Voetnoten]

[Illustraties op blz. 24]

Levensladder

Kreeftschaar

Levensboom