Papa A Nine, Karungin Me Usru Saok Lomwos
“Lalmetmet sie me liaung moul . . . [Ma inge] liaung moul lun el su ma la.”—EKKLISIASTIS 7:12.
1. Efu ku papa a nine elos enenu in nunku ku liye tulik natulos oana me sang?
PAPA a nine oasr kunokon lalos nu ke isusla lun sie tulik su luma ku aten mano a oiya mwomwo puspus lal fwal nu ke oiyel sifwana. Baibel el pangon tulik srisrik nukemwa “me usrui sin Jeova.” (Sam 127:3) Ke sripen el Met Sang Moul na paye, paenang Jeova el sang nu sin papa a nine ma lal inge. (Sam 36:9) Papa a nine, nunak fuka komwos akkalemye ke komwos eis me sang saok inge su tuku sin God
2. Oiya fuka Manoa el akkalemye ke el lotela la el fwa ekla sie papa?
2 Wangin alolo la me sang inge enenu in kaksakinyuk ke inse pusisel a engun. Pus liki 3,000 yea somla, sie met Israel su pangpang Manoa el topuk ke inkanek inge ke pal se mutan kiyel el fwakak ke lipufon se el akkalemye la el fwa oswela sie tulik. Tokin el long peng mwo inge, Manoa el pre: “O, Jeova. Nga siyuk sum, Lela met lun God su kom supamu in sifwil tuku nu yurosr, a luti nu sesr ma kut fwa oru nu sin tulik se su fwa isusla.” (Met Nununku 13:8) Papa a nine, mea komwos ku in lotela ke me srikasrak lal Manoa?
Efu Ku Kasru Lun God Eneneyuk Ke Pal Inge
3. Efu ku kasru lun God eneneyuk na paye in karungin tulik puspus?
3 In len inge arlana yokelik liki meet, enenu lun papa a nine nu ke kasru lun Jeova in karungin tulik natulos. Ke sripe fuka? Meyen Setan su Devil a lipufon lal elos sisila nu fwalu liki in kosrao. “We nu sin fwalu,” Baibel el sang kas in sensen, “tu Devil el oatuwot nu yurumwos, a el mulat ma lulap, tu el etu tu pal lal futoto.” (Fwakyuk 12:7-9, 12) “Oana soko laion ngutngut,” Baibel el aketeye la, Setan el “suk su el fwa kangla.” (1 Piter 5:8) Pal nu kemwa laion el lungse in kunausla ku uniye kosro su munas lukel, pal nu kemwa kosro fwusr. Ke inkanek lalmetmet, lela papa a nine Kristian nu kemwa in ngetak nu sin Jeova ke kolyuk in karungin tulik natulos. Fuka lupan kaifweang lom in oru karunginyuk lom nu sin tulik nutum?
4. (a) In etu la oasr soko laion fwin anu mea papa a nine elos enenu in oru? (b) Mea tulik elos enenu nu ke me karungin?
4 Kom fwin etu la oasr soko laion el forfor ke mura lom, kom enenu in karunganang tulik nutum pa ma yok emeet pal nu kemwa. Setan el sie ngun sulallel. El suk in akkolukye met lun God, oralos in tia fwal nu ke me insemwomwo lun God. (Job 2:1-7; 1 Jon 5:19) Tulik elos arulanu fusrasr in akkolukyeyuk. In kaengla liki me sruf lun Devil, tulik elos enenu in etu a akos Jeova. Etauk ke Baibel eneneyuk. “A pa inge moul ma patpat,” Jisus el fwak, “tu elos fwa ete kom, God paye mukefwunna, a Jisus Kraist su kom supalmu.” (Jon 17:3) Sayen ma inge, tulik fwusr elos enenu lalmetmet yok—in ku in etu ku eis kalem paye a orekmakin ma elos lotela. Ke sripen “lalmetmet me liaung moul lun el su ma la,” kom papa a nine enenu in filiye ma paye ke insien tulik nutumwmos. (Ekklisiastis 7:12) Ke inkanek fuka kom ku in oru oinge
5. (a) Fuka lalmetmet el ku in orekmakinyuk? (b) Fuka Soakas el akkalemye saokiyen lalmetmet?
5 Kom ku—a enenu—in rid Kas lun God nu sin tulik nutum. Tusruktu in kasrelos in lungse a akos Jeova yok eneneye in tia rid mukena ma inge nu selos—elos enenu in eis etauk mwo. In pupulyukin ma inge: Saap sie tulik el sapkinyuk in ngetla nu ke leyen lese a leyen leyot meet liki el fwasr sasla ke soko inkanek. Tusruktu, oasr kutu tulik elos seakos. Efu? Meyen ke ma upa ku me keok su sikyuk ke fakfuki lun tulik ke sitosa su saap tia aketeyuki mwo pal nu kemwa nu sin tulik in kalem ke inkanek in sensenkin me kasrusr, su ku in kosrala “inkanek lalfon” su ku in kol nu ke ongoiye. Pal, wekunang mongfusesr eneneyuk nu ke etauk. Fwinne oinge lalmetmet el arulana saok! “Inkanek lal inkanek in insemwomwo,” Baibel el fwak, “a innek lal nu kemwa misla. El soko sak in moul nu selos su srukilye, a insemwomwo kutena met su srukilye.”—Soakas 3:13-18; 22:15.
Kain in Me Luti su Sang Lalmetmet
6. (a) Efu ku tulik elos oru ma tia mwo pal puspus? (b) Meun fuka oasr?
6 Pal nu kemwa tulik fwusr elos oru ma koluk, tia ke sripen elos tia lutiyuk ke ma sumwos, a ke sripen me luti el tia sun insielos—oiyen nunak lalos. Devil el meun yok in sruokye insien tulik fwusr puspus. Akwuk lal pa el lungse tulik fwusr puspus elos in akkolukyeyuk ke me akkoluk upa lun fwal lal. El srike pa in akkolukye kena koluk lalos su elos usrui in oru ma koluk puspus. (Genesis 8:21; Sam 51:5) Papa a nine elos enenu in etu la oasr meun upa orek in sang sruokye insien tulik natulos.
7. Efu ku in fwak nu sin tulik ma sumwos a ma tia sumwos tia fwal?
7 Pal nu kemwa papa a nine elos akesmakinye tulik ke ma mwo ku ma koluk, nunku mu in oru oinge elos lotelos ke kutu akwuk mwo ke oiya nasnas. Saap elos fwak nu sin tulik la koluk in kikiap, in pusrapasr, ku in oasr osun ke mano yurin kutena met su el tia payuk. Tusruktu, tulik el enenu sie me kasru fukoko in akos liki na ke sripen papa a nine kiyel el fwak oinge. Me kasru inge pa masap nu kemwa lun Jeova. Tulik el enenu in lotela la inkanek in eis ke lalmetmet pa in akos masap puspus lun God.—Soakas 6:16-19; Hibru 13:4.
8. Kain in me lutlut fuka ku in sang kasru tulik in oru ma sumwos?
8 Oiya sakuruk lun kosrao a fwalu, kain in ma moul puspus su tia oana sie, ekla lun pulanpal—ma inge nu kemwa ku in kasru sie tulik fwusr in kalem ke oasr lun sie Met Orala ma nu kemwa su lalmetmetlanu. (Rom 1:20; Hibru 3:4) Sayen ma inge, tulik elos enenu in lutiyuk la God el lungse elos a el orala akwuk ke inkanek lun me kise lun Mwen Nutul in sang nu sel moul ma patpat a el ku in oru God in insemwomwo ke el akos ma El fwak. Saap tokin ma inge tulik el fwa ku in oru sulela lal in kulansap nu sin Jeova, fwinne Devil el srike pal puspus in kutongilye.—Soakas 22:6; 27:11; Jon 3:16.
9. (a) Mea eneneyuk in orek nu ke me luti su ku in sang molela moul? (b) Mea papa nu kemwa sapkinyuk in oru, a mea wekunang ma inge?
9 Kain in me luti su karungin sie tulik a moklel in oru ma mwo el enenu in oasr pal yok, oiyen karunginyuk, a in orala akwuk mwo. Oasr eneneye nu sin papa a nine elos in orekmakin kolyuk su tuku sin God me. Baibel el fwak: “Komwos, papa tuma, . . . komwos in oakoakelos [tulik nutumwos] in kai a kaiyuk lun Jeova.” (Efesus 6:4) Mea kalmen ma inge? In kas Greek, “kaiyuk,” el kalmekin oana “filiye nunak nu ke.” Ke ma inge sapkinyuk nu sin papa in filiye nunak lun Jeova nu sin tulik natulos. Sie me kasru mwo na paye pa inge nu sin tulik fwusr! Fwin oasr yurin tulik nunak lun God, ke inkanek in nunak lal, oasr nunak lun God sremla ke nunak lalos, paenang elos ku in karunginyuk liki orekma koluk nu kemwa.
Kena su Purakak Lungse
10. In luti tulik nutum ke inkanek mwo, ma yok sripe fuka mwo nu sum in etu?
10 In kasre kom in akpayeye kena lom in karungin tulik nutum ke inkanek mwo ke elos kapkapek, enenu in oasr lungse nu ke kaifweang lom. Sie me kasru yok sripe pa in orekmakin sramsram mwomwo. Komwos enenu in etu mea sikyuk ke moul lun tulik nutumwos a mea ma puspus su oasr ke nunak lalos. Ke sie oiya mwomwo, kaifwe tulik nutumwos in sramsram. Oasr pal, komwos fwa lut ke ma elos fwak. Kom enenu in taran in tia akkalemye la kom lut na paye. A, akkalemye insemwomwo lom ke kom long mwo.
11. Fuka sie papa a nine elos ku in sang kas lun God nu sin sie tulik?
11 Paye, saap kom ku in rid nu sin tulik nutum ke Baibel ke masap lun God su tia lela orekma lun kosro, rid nu selos pal puspus. (1 Korint 6:18; Efesus 5:5) Ma inge ku in sremla ke nunak lun tulik fwusr nutum ke me akinsemwomwoye a ke ma su tia akinsemwomwoye Jeova. Tusruktu, sang nunak lun Jeova nu ke nunak lun tulik su oasr pa me enenu yok lalos in oru. Tulik elos enenu kasru in etu la fuka in sang me top nu ke ma yok sripe ke masap lun Jeova. Elos enenu in lalalfongi la masap puspus lal paye a mwo a akos nu ke ma inge pa sumwos a inkanek fwal in orek. In aketeye nu sin tulik nutum ke Ma Simusla elos in eis etauk ke kas lun God, pa inge inkanek sefwanna ku in fwakak mu kom loteang kas lal nu ke nunak lalos.
12. Fuka sie papa a nine elos ku in kasru tulik natulos in sruokye sie nunak mwo in karungin orekmakinyen mano ku sexual relations?
12 Ke pal se sramsramkinyuk oiyen osun lun mano nu sin sie met, kom ku in siyuk, “Kom nunku mu in akos masap lun Jeova in tia osun nu sin sie met ke mano meet liki payuk fwa eisla me insemwomwo lun sie met?” Akkeye tulik nutum in aketeye topuk lal. Tokin akwuk mwolana lun Jeova in orek tulik el aketeyuki nu sin sie tulik, kom ku in siyuk: “Kom nunku mu God lasr su oasr oiya mwo ke lungse el e orala masap lal in eisla me insemwomwo lasr ke moul? Ku kom nunku mu masap lal el orala in oru kut in insemwomwo a karungin kut?” (Sam 119:1, 2; Isaia 48:17) Suk in etu nunak lun tulik nutum ke ma inge. Tokin ma inge kom ku in sang me pupulyuk ke orekma lun kosro la el kol nu ke me keok a ma upa puspus. (2 Samuel 13:1-33) Ke inkanek in aketeye nu sin tulik nutum orekmakin kas lun God tu el fwa ku in kalem ka a sruokye ma inge, kom ku in pulakin mu kas lun God oasr tari ke nunak lal. Tusruktu, srakna oasr ma kom ku in oru.
13. In etu a in kalem kel Jeova ku in kasru yok sie tulik in akos Jeova?
13 Ke inkanek lalmetmet, kom tia luti nu sin tulik nutum mukena ke ma upa ku ke me keok fwin seakos Jeova tusruktu kom ku in aketeye pa la fuka Jeova el sifwanu pulakin me insemwomwo ku me asor ke inkanek in moul su kut moulkin. Orekmakin Baibel in akkalemye nu sin tulik nutum la kut ku in oru Jeova in pulakin keok a asor fwin kut tia oru ma lungse lal. (Sam 78:41) Kom ku in siyuk, la “Efu ku kom lungse in akngalye Jeova?” a aketeye la: “Met lokwalok lun God Setan el fwak mu kut kulansap nu sin Jeova ke sripen rapku a tia ke sripen kut lungse el.” Aketeye la in sruokye na ma paye, Job el oru insien God in insemwomwo, ma inge use me top mwo nu ke kas in akkoluk lal Setan. (Job 1:9-11; 27:5) Tulik nutum enenu in kalem ka la ke oiya su el akkalemye, el ku in oru Jeova in asor ku engun. (Soakas 27:11) Ma inge a kutupa me lutlut yok sripe ku in lutiyuk nu sin tulik in orekmakin buk inge pangpang Learn From the Great Teacher.a
Fwako Mwo Puspus
14, 15. (a) Piye ke me lutlut puspus in buk inge Teacher sang kasru yok nu sin tulik srisrik? (b) Fwako mwo fuka kom pula ke orekmakinyen buk inge?
14 Sie papa matu in an Croatia su ridi buk inge Teacher nu sin tulik nutin tulik natul su yea-itkosr-matwe el simusla la tulik mokul sa el fwak nu sel oinge: “Mum el fwak nu sik in oru kutu ma, tusruktu Nga srunga in oru ma inge. Nga esamek sapta inge ke ‘Oiyen Akos El Karungin Kom,’ Nga foloko a fwak nu sel la Nga fwa akosel.” In samsramkin sapta inge “Efu ku Kut tia Enenu in Kikiap,” oasr siyanyen se su muta fwin an Florida, U.S.A., el fwak: “Ma inge sang kasru nu ke kusensiyuk su siyuk tulik elos in akkalemye pulakin lalos a in fwakak ma tafongla lalos su ke inkanek saye elos tia akkalemye.”
15 Buk inge Teacher oasr petsa su pus liki 230, a oasr kas in aketeye ka, ouyepa nu ke kais sie petsa ku ke petsa puspus. “Mwen nutik el liye pat ke sie petsa a el srunga in olangla nu ke siepa sra ke buk,” sie nine su insemwomwo el fwak. “Tia petsa puspus mukena pa kato a mwo, a petsa puspus inge luti pa me lutlut mwo puspus ka, ku el oru tulik elos in siyuk kusensiyuk puspus. In sramsramkin sie petsa su sie tulik el liye ke television in sie infwokil losr, tulik nutik el siyuk, ‘Nine, mea tulik mokul se inge el oru?’ ke sie pusra su akkalemye la el etu la oasr ma su tia sumwos ka.” Oasr ma simusla nu ke petsa inge su fwak: “Su ku in liye ma nu kemwa kut oru?”
Me Lutlut Su Yok Sripe nu ke Pal Inge
16. Mea arulanu yok sripe in luti nu sin tulik srisrik ke pal inge, a efu?
16 Tulik elos enenu in etu ke oiya sumwos a tia sumwos in orekmakin nu ke ma lukma puspus lun manolos. Tusruktu, in sramsramkin ma inge tia fusrasr in oru. Oasr sie mutan su met sim ke sie newspaper el fwak la el kapkapek ke sie pal su in orekmakin kas su sramsramkinyuk ke ma puspus lun mano nu ke orekma lun sex el nunku mu tia sumwos. Ke orekma lal in luti tulik natul, el simusla: Ngan enenu in sruokye pulakinyen mwekin luk.” Paye la, ke sripen pulakinyen mwekin lun papa a nine puspus paenang elos tia aketeye me lutlut ke sex ku osun lun mano, oiya inge tia sang me karungin nu sin sie tulik. Met puspus elos oru ma koluk nu sin tulik ke sripen ninukin lalos. Buk inge Learn From the Great Teacher el aketeye me lutlut inge ke sie inkanek fwal, a mwo. Orekma in luti tulik srisrik ke orekmakinyen mano el tia eisla oiyen ninukin lalos ka, a ke oiya saye in tia luti tulik ka ku in kol nu ke tula lun oiya nasnas lalos.
17. Fuka buk inge pangpang Teacher el kasru papa a nine puspus in luti tulik natulos ke orekmakinyen mano ku sex?
17 In sapta 10, ke sramsramkinyuk lipufon koluk puspus su tuku nu fwalu a ekla papa tuman tulik puspus, kusensiyuk inge siyukyak sin sie tulik, “Mea kom etu ke osun ke mano lun mokul a mutan?” Baibel el sang sie me top fusrasr a mwo. Ke sie pa sapta, sapta 32 el aketeye la fuka tulik elos ku in karunginyuk liki met puspus su lungse in akkolukyelos ke orekmakinyen mano. Leta puspus nu sin met su orala magasin inge fwak mu kain in me luti puspus inge arulanu yok sripe. Sie nine el simusla: “Wik taria ke mwen nutik el som nu yurin taktu lal su etu yok in karungin mas lun tulik, taktu mutan se inge el siyuk fwin kut aketeye tari nu sin tulik mokul natusr ke inkanek mwo in orekmakin an lukma puspus ke mano. El arulanu lut ke kut orala tari ma inge orekmakin buk sasu natusr inge.”
18. Fuka buk inge Teacher el aketeye oiya fwal in orek ke alu nu ke me akul puspus lun mutanfwal?
18 Siepa sapta su akkalemye me sramsram lun Baibel ke met fwusr Hibru tolu su pangpang Shadrak, Misak, a Abednigo, su srunga in epasr nu ke sie ma srulela su aolyen An Babulon. (Daniel 3:1-30) Kutu met saap elos tia kalem ka la orekma in alu nu ke me srulela a in akfulatye flag eltal oana sie, in oana ke buk inge pangpang Teacher el akkalemye. Tusruktu, loang akmwoye nu ke ma Edward Gaffney sie met sim el fwak ke sie interview orek ke sie magasin su pangpang U.S. Catholic. El fwak mu ke pal se tulik mutan se natul el fwak nu sel la tokin len se meet lal ke loom lutlut el lotela sie “pre sasu ke loom lutlut,” el siyuk sel in kalweni ma inge nu sel. “El sang paul nu ke insiyel,” Gaffney el fwak, “a el mutamwauk, ‘Nga fulak ke oaru luk nu ke flag . . .’ ” El tafwela: “Ke pal inge, Nga kalem ke ma se inge. La Met Lo lun Jeova elos paye. Oasr sie akwuk orek ke alu su sapkinyuk ke loom lutlut puspus lasr in lutiyuk nu sin tulik lutlut ke elos srakna fwusr—sie akwuk in akosyuk tia siyuk kutena kusensiyuk.”
Kaifweang Nu kemwa Yok Sripe
19. Me sang puspus fuka oasr nu ke oiyen lutlut nu sin tulik srisrik puspus?
19 Paye la, in luti tulik nutum arulanu yok sripe. Sie nine in an Kansas, U.S.A., el tung ke pal se el eis leta se sin mwen natul. Mwen natul el simusla: “Nga pula mu Nga arulanu insemwowmo ke sripen karunginyuk mwo su kasre yu in ekla sie met su oasr nunak fwal a pulakin mwo yuru. Kom a Daddy komwos fwal in kaksakin.” (Soakas 31:28) Buk inge Learn From the Great Teacher ku in kasru papa a nine puspus in luti tulik natulos in karungin me usru saok inge.
20. Mea papa a nine elos enenu in esam pal nu kemwa, a me kasru fuka ma inge enenu in oasr yurulos?
20 Tulik nutusr elos fwal in eis pal yok, karunginyuk yok, a kaifweang yok su kut ku in sang nu selos. Elos tulik fwusr ke lusen sie pal su arulanu futoto. Orekmakin mwo kais sie pal mwo in muta yurolos a in kasrelos pal nu kemwa. Kom fwa tia auli kom fwin oru oinge. Ke saflaiye elos fwa lungse kom. Esam pal nu kemwa, tulik nutum pa me sang lun God nu sum. Elos sie me usru su arulanu saok! (Sam 127:3-5) Ke sripe inge karunginelos oana me usru saok, ke sripen kunokon lom nu sin God pa inge su kom enenu in akkalemye la kom oru fuka kunokon lom inge, oinge kom fwa akilenyuk.
[Footnote]
a Orekla sin Met Lo lun Jeova. Srike liye sapta 40, “How to Make God Happy.”
Kom E Topuk Fuka?
• Efu ku oasr me enenu yok nu sin papa a nine in karungin tulik natulos ke pal inge?
• Kain in me luti fuka sang lalmetmet?
• Kusensiyuk yok sripe puspus fuka enenu in aketeyuki nu sin tulik nutum ke pal inge?
• Fuka buk inge Teacher el sang me kasru mwo nu sin papa a nine in luti tulik natulos?
[Picture on page 24]
Papa a nine, mea komwos ku in lotela ke me srikasrak lal Manoa?
[Picture on page 25]
Tulik fwusr, mea komwos lotela ke me sirkasrak lun met Hibru tolu?
[Pictures on page 26]
Petsa puspus a me aketeye puspus su oasr ke buk inge “Teacher” pa kofwen me luti su arulanu mwo
Kas kikiap fuka Ananaias el fwak nu sel Piter?
Su ku in liye ma nu kemwa kut oru?