Tulik Natusr—elos Me Usru Su Arulanu Saok
“Liye! Tulik me usru sin Jeova; a futen insie ma lane lal.”—SAM 127:3.
1. Fuka tu awowo se meet el isusla?
NUNKU ke ma sakuruk puspus su Jeova el orala ke inkanek lun mokul a mutan se meet su el orala. Papa tumasr, Edam, a nine kiyesr, If, oasr ma kunolos in orala sie cell ku fute srisrik su kapek ke insiyel If nu ke fute inge el ekla met se—awowo ku tulik se meet lun met. (Genesis 4:1) Ne ke pal inge, mutamweye a isusla lun sie tulik oru kut in arulanu lut ke ma sakuruk inge a akkalemyeyuk sin met puspus oana sie mwenmwen.
2. Efu ku kom ku in fwak mu ma sikyuk luen insien sie nine su putete el mwenmwen se?
2 Ke lusen len 270, fute se meet su orekla ke insiyen nine su tuku ke osun lal yurin mokul tumal ke el kapek nu ke sie awowo su orekla ke cell puspus su piselos oasr ke trillion puspus. Oasr ke cell se meet inge masap su eneneyuk in sang orala kain in cell puspus su oasr ke 200 kutu. Orekmakinyen masap sakuruk puspus inge, su wangin met etu ku kalem na paye ka, ke cell puspus inge su arulanu sakuruk elos orekla ku kapek ke akwuk mwo a inkanek mwomwo in orala sie met moul!
3. Efu ku met puspus su eis etauk mwo elos insese ka la God el pa oru isusla lun sie met?
3 Su, kom nunku mu, el met orala lun sie awowo? Paye, El su orala moul. Met sim lun sam in Baibel el fwak: “Komwos etu tu Jeova el God. Paye el su orekutla, a kut ma Lal.” (Sam 100:3) Papa a nine puspus, lela komwos in etu na paye la tia ke sripen ku mwomwo lomwos paenang komwos orala tulik srisrik puspus. God mukena su oasr etauk yoklanu lal pa ku in orala sie met moul. Ke lusen tausen yea puspus, met nu kemwa su oasr nunak mwo lalos elos sang mwolanu a akkalemye akfulat ke orekla lun tulik srisrik ke insiyen nine sin Met Orekutla. Ya kom sang pa mwolena a akfulat nu sin sie Met Orala ma nu kemwa?—Sam 139:13-16.
4. Kain in nunak tafongla fuka lun met tia ku in oasr yurin Jeova?
4 Tusruktu, ya Jeova, el sie Met Orala ma nu kemwa su wangin pulakin lal in karungin akwuk lun moul su mokul a mutan elos ku in oswela fwako ku tulik ka? Oasr kutu met elos pilesru in sang karunginyuk lalos, tusruktu Jeova el tia oana elos. (Sam 78:38-40) Baibel el fwak in Sam 127:3: “Liye! Tulik me usru sin Jeova; a futen insie ma lane lal.” Inge lela kut in aketeye la mea kalmen me usru a mea el akpayeye nu sesr.
Sie Me Usru a Sie Me Sang
5. Efu ku tulik elos sie me usru?
5 Sie me usru el oana sie me sang. Papa a nine puspus elos oru kaifweang yok lalos in likiye me usru tokin elos mise nu sin tulik natulos. Wekunang ma inge pa mani, an ku loom, ku saap kutu me kasrup saok. Ma inge nu kemwa, pa me akpayeye lun lungse lun sie papa a nine. Baibel el fwak la God el sang nu sin papa a nine nu kemwa tulik natulos oana me usru. Elos oana me sang mwomwo sin God me. Kom fwin sie papa a nine, ya kom lalalfongi mu oiya lom el akkalemye ku sang me akpayeye la kom nunku ke tulik nutum oana sie me sang su Met Orala ma nu kemwa el sot nu sum?
6. Mea akwuk lun God in oru met elos in isus tulik puspus?
6 Akwuk lun Jeova in sang me sang inge pa tulik nu kemwa natul Edam a If elos in puseni, kapek a nekla fwalu a muta ka. (Genesis 1:27, 28; Isaia 45:18) Jeova el tia orala kais sie met ke inkanek sumwos, oana ma el oru nu sin million puspus sin lipufon. (Sam 104:4; Fwakyuk 4:11) A, God el oru sulela in orala met su oasr ku yuro in orek tulik su fwa akkalemye pa ku a oiya lun papa a nine kiyelos ke inkanek oana sie. Sie pal mwomwo yok nu sin sie nine a sie papa in oswela a karungin sie tulik fwusr! Oana papa a nine puspus, ya kom sang kulo nu sin Jeova ke sripen el oru akwuk mwo inge tu kom in engankin me usru saok inge?
Lutlut Ke Me Srikasrak lun Jisus
7. Ke tia oana sie ma papa a nine puspus elos oru, fuka Jisus el akkalemye insemwomwo a pakoten nu sin “tulik nutin met?”
7 Sie me asor in fwak, la tia papa a nine nu kemwa elos nunku ke tulik natulos oana sie me sang. Papa a nine puspus elos akkalemye na lungse srisrik nu sin tulik natulos. Papa a nine puspus su oinge elos tia etawi oiya mwo lun Jeova ku oiya lun Mwen natul. (Sam 27:10; Isaia 49:15) Ke oiya su tia oana sie, nu sin Jisus el arlana lungse met fwusr puspus. Fwinne meet liki Jisus el tuku nu fwalu oana sie met—ke pal se el moul oana sie ngun kulanu in kosrao—Baibel el fwak la “engan yok lal oasr yurin tulik puspus nutin met.” (Soakas 8:31, Rotherham) Lungse lal nu sin metu arulanu yok paenang el lungse in sang moul lal oana sie me lango lasr tu kut fwa ku in eis moul ma patpat.—Mattu 20:28; Jon 10:18.
8. Fuka Jisus el oakiye sie me srikasrak mwo nu sin papa a nine puspus?
8 Ke pal se el oasr fwin fwalu, Jisus el oakiye sie me srikasrak su arulanu mwo nu sin papa a nine puspus. Nunku ke ma el oru. El orekmakin pal lal yurin tulik puspus, fwinne el arulanu kafofo a oasr ye ma upa. El liyelos ke an in kuka a orekmakin ma el liye elos oru ke me luti lal. (Mattu 11:16, 17) Ke pal in fwufwasryesr safla lal nu Jerusalem, Jisus el etu la el fwa keok a fwa anwuki. Paenang ke pal se met puspus elos us tulik srisrik puspus in liyel, met tuma lutlut puspus lun Jisus, elos srike in sruokye tulik puspus inge, saap elos kaifweang suk in karungin Jisus in wangin kutupa me aktoasr sikyuk. Tusruktu Jisus el aksumwosye met tuma lutlut puspus lal. In akkalemye “engan lulap” nu sin tulik puspus inge, el fwak: “Lela tulik fwusr in tuku nu yuruk; nik komwos ikololosi.”—Mark 10:13, 14.
9. Efu ku orekma lasr ku in yok sripe liki ma kut fwak?
9 Kut ku in lotela ke me srikasrak lal Jisus. Ke pal se tulik srisrik elos tuku nu yurosr, oiya fuka kut fwa akkalemye—fwinne ke kut kafofo? Oana Jisus el oru? Ma tulik elos enenu, yokna sin papa a nine, pa oana ma Jisus el lungse in sang nu selos—ke pal lal a karungin lal. Paye la, kas inge oana “Nga lungse kom” arulanu yok sripe. Tusruktu, lela kut in esam la orekma el sramsram yok liki kas puspus. Lungse lom el akkalemyeyuk tia ke ma kom fwak mukena a yokna ke ma kom oru. Ma inge akkalemyeyuk ke pal, lungse, karungin su kom sang nu sin tulik srisrik. Tusruktu, fwinne papa a nine elos oru ma inge nu kemwa, saap ma inge tia orala fwako mwo puspus ke pal sa oana ma kom fwinsrakkin ku tupan ka. Mongfusesr el eneneyuk. Kut ku in lotela la fuka kut ku in mongfusesr kut fwin etawi inkanek se ma Jisus el oru nu sin met tuma lutlut lal.
Mongfusesr a Lungse lun Jisus
10. Fuka Jisus el luti met tumal lutlut puspus lal ke inkanek in akkalemye inse pusisel, a mea sikyuk mwo ka ke pal se meet?
10 Jisus el etu ke amei su sikyuk inmasrlon met tuma lutlut lal ke oiyen pengpeng a fulat. Oasr sie len, tokin elos tuku in an Capernaum met tuma lutlut puspus lal welul, el siyuk selos: “ ‘Mea komwos asiyuki sie sin sie ka inkaneku?’ A elos tia kas, tu elos amei sie sin sie ke inkaneku la su fulat liki nu kemwa.” El tia sang kas in kai upa nu selos, a Jisus el mongfusesr in sang nu selos sie me lutlut su tuku ke me srikasrak su el ku in lotelos ka ke oiyen inse pusisel. (Mark 9:33-37) Ya ma inge oswela fwako mwo ke pal sa? Tokin malem onkosr kutu, Jemes a Jon elos kaifwe nine kiyelos in siyuk sin Jisus ke an pengpeng a fulat ke Togusrai. Sifwilpa, Jisus el aksumwosye nunak lalos ke inkanek kulang a mongfusesr.—Mattu 20:20-28.
11. (a) Kain in orekma fuka lun fasin nu ke nu an u met sap puspus lun Jisus elos tia oru tokin elos tuku nu ke sie infwokil lung welul Jisus? (b) Mea Jisus el oru, a mea sikyuk nu ke kaifweang lal in pal sa?
11 Tia pat Kofwen Alukela ke yea 33 C.E. el apkuran me, a Jisus el osun nu sin met tuma lutlut puspus lal in akfulatye ma inge. Ke elos tuku nu ke infwokil lung, wangin sie sin met sap 12 lungse in oru fasin in olla nien met saye puspus—sie orekma su orek sin sie met kulansap ku sin sie mutan nu ke sie loom. (1 Samuel 25:41; 1 Timote 5:10) Fuka ma inge arulanu akasoryel Jisus in liye la met tuma lutlut puspus lal elos srakna tafwela in akkalemye lungse lalos nu ke mwal a an fulat! Paenang Jisus el tanla niyen kais sie met tuma lutlut lal a tokin ma inge el kaifwelos in fwasr tokin me srikasrak lal in kulansapu met puspus. (Jon 13:4-17) Ya elos fwasr tokin me srikasrak lal Jisus? Baibel el fwak la tok kutu in fong sa “sie akukuin sikyuk in masrlolos la su selos fwa fulat liki nu kemwa.”—Luk 22:24.
12. Fuka papa a nine elos ku in etawi Jisus ke kaifweang lalos in sang akpa nu sin tulik natulos?
12 Fwin tulik nutum elos tia oru ma se fwal nu ke kas in kai lom, ya komwos papa a nine komwos akilen la fuka pulakin lal Jisus? Esam la Jisus el tia tui in srike in sang kasru nu sin met sap puspus lal, fwinne elos patla in aksumwosye ma tafongla lalos. Ke saflaiye mongfusesr lal orala fwako mwomwo. (1 Jon 3:14, 18) Papa a nine, komwos enenu in etawi mongfusesr a lungse lun Jisus, nik komwos fuleak ke kaifweang lomwos in sang akpa nu sin tulik nutumwos.
13. Efu ku papa a nine elos tia enenu in akkalemye srunga lalos in sang me top nu ke kusensiyuk puspus lun tulik srisrik?
13 Tulik elos enenu in etu la papa a nine kiyelos lungse elos a insemwomwo kelos. Jisus el lungse in etu la mea met tuma lutlut lal elos nunku, paenang el loang mwo fwin oasr kusensiyuk puspus lalos. El siyuk selos mea elos nunku ke kutu ma. (Mattu 17:25-27) Aok, wekunang in luti mwo pa in loang mwo a akkalemye insemwomwo paye. Sie papa ku nine enenu in tia srunga ku lain ke pusran mulat nu sin sie tulik su siyuk kusensiyuk in fwak: “Fwala! Kom tia liye la Nga kafofo?” Fwin paye sie papa ku nine el kafofo, el enenu in fwak nu sin tulik la el kafofo a el fwa aketeye ma se su tulik el siyuk ka ke pal tok. Paenang papa a nine elos enenu in akpayeye in aketeye me siyuk lun tulik ke pal tok. Fwin ma inge orek tulik el fwa pula ka la papa ku nine el insemwomwo na paye nu sel a fwa fusrasr nu sel in fwak kutena ma nu sin papa a nine.
14. Mea papa a nine ku in lotela ke oiya lun Jisus ke elos akkalemye lungse nu sin tulik natulos?
14 Ya fwal nu sin papa a nine in akkalemye lungse lalos ke elos sang paulos nu fwin tulik natulos a kafsulosyuk? Pa inge siepa me srikasrak, su papa a nine puspus elos ku in lotela kel Jisus. Baibel el fwak la el “sruklalosyuk in paul a akinsemwomwoyelos, ke el filiye paul nu fwelos.” (Mark 10:16) Mea kom nunku, pulakin fuka akkalemyeyuk sin tulik puspus inge? Paye insiyelos insemwomwo na paye, a elos lungse in asrouki nu sin Jisus! Fwin oasr karungin paye a lungse paye inmasrlomwos papa, nine a tulik nutumwos, paye elos fwa akkalemye oiya mwo nu ke kaifweang lomwos in sang kai a luti nu selos.
Kusensiyuk ke Lupan Pal Kom enenu in Orekmakin Yurin tulik Nutum
15, 16. Oiya ku nunak pengpeng fuka oasr ke pal inge ke karunginyen-tulik, a mea paenang sikyuk lun ma inge?
15 Kutu sin met elos siyuk fwin tulik elos enenu na paye pal yok lun papa a nine kiyelos a karungin a lungse lalos nu sin tulik natulos. Sie akwuk in karungin tulik ke inkanek mwo el pangpang pal saok ku pal mwomwo. Met puspus su akkeye akwuk inge elos fwak mu tulik el tia enenu pal yok lun papa a nine kiyelos, tusruktu fwin kitin pal su orekmakinyuk nu sin tulik el orekmakinyuk ke inkanek mwo, oasr akola mwomwo, a fwa oasr kasru yok nu sin tulik. Ya akwuk nu ke pal-mwo inge el sie ma mwo, su orekla in sang kasru nunak lun tulik srisrik?
16 Sie met sim su sramsram nu sin tulik puspus el fwak mu ma elos “lungse yok sin papa a nine kiyelos pa pal yok,” wekunang “karungin a lungse ke inkanek nu kemwa.” arulanu yok sripe, oana ke sie met luti ke college el fwak: “Kaskaskin [pal saok] el akilenyuk oana sie fwako ke pulakin lun papa a nine la elos sufwal. Met puspus elos oru nu selos sifwana sripe lalos mu wangin na paye pal lalos nu sin tulik natulos.” Lusaka pal papa a nine elos orekmakin nu sin tulik natulos?
17. Mea tulik elos enenu sin papa a nine kiyelos?
17 Baibel el tia fwak. Tusruktu, papa a nine in an Israel elos sapkinyuk in sramsram nu sin tulik natulos ke elos muta in loom u, ke elos fwasr ke inkanek u, ke elos onnu, a ke elos tukakak. (Duteronomi 6:7) Ma inge kalem la papa a nine enenu in asrouki a sramsram nu sin tulik natulos in lotelos pal nu kemwa ke kais sie len.
18. Fuka Jisus el orekmakin pal mwo in sang akpa nu sin met tuma lutlut lal, a mea papa a nine elos lotela ke ma inge?
18 Jisus el oakiye mwo me luti lal nu sin met tuma lutlut lal ke pal se el mongo yurolos, welulos fwufwasryesr, a welulos mongle. El orekmakin kais sie pal mwomwo in lotelos. (Mark 6:31, 32; Luk 8:1; 22:14) Ke inkanek oinge, papa a nine su met Kristian elos enenu pa in kaifweang in orekmakin kais sie pal mwomwo in oakiye tukeni lalos nu sie sramsram mwo nu sin tulik natulos a in sang akpa mwo nu selos ke inkanek lun Jeova.
Ma Fuka Enenu in Lutiyuk a Fuka in Oru Ma Inge
19. (a) Mea pa eneneyuk sayen orekmakin pal saok yurin tulik? (b) Mea papa a nine elos enenu in luti yok nu sin tulik natulos?
19 In orekmakin pal yurin tulik a in lotelos tia fwal in nunkeyuk mu pa inge mukena ma eneneyuk in sang kasrelos su oasr me insemwomwo ka. Yok sripeiyen me kasru, pa la fuka lutiyelos. Loang akmwoye la mea Baibel el akkalemye mu yok eneneye nu ke me luti. “Kas inge su nga sapkin nu sum misenge,” el fwak, “kom fwa alken in luti . . . nu sin tulik nutum.” Mea “kas” inge su enenu in lutiyuk nu sin tulik puspus? Arulanu kalem la, kas inge pa kas su sramsramkinyuk tari meet su fwak: “Kom fwa lungsum Jeova God lom ke insiom kemwa a ke ngunum kemwa a ke ku lom kemwa.” (Duteronomi 6:5-7) Jisus el fwak la pa inge ma se ma yok sripe emeet ke masap nu kemwa lun God. (Mark 12:28-30) Papa a nine elos enenu na paye in luti tulik natulos kel Jeova, aketeye nu selos la efu ku el mukena pa fwal in sang lungse lasr ke ngunasr kemwa a orekma mutal lasr kemwa.
20. Mea God el sapkin nu sin papa a nine in pal meeta in luti nu sin tulik natulos?
20 Tusruktu, “kas puspus inge” su kaifweyuk ku sapkinyuk nu sin papa a nine in luti nu sin tulik natulos el oasr pa ma saye su wekunang in lungse God ke moul kemwa lun sie met. Kom ku in liye la ke sapta aklimekosr lun Duteronomi, Moses el kalweni masap su God el simusla ke eot tupasrpasr luo—su Masap Sengoul. Wekunang masap puspus inge pa masap in tia kikiap, in tia pusrapasr, in tia akmas, a in tia orek kosro. (Duteronomi 5:11-22) Paenang ma enenu in lutiyuk ke oiya mwo puspus nu sin tulik natulos el akkalemyeyuk yok nu sin papa a nine in pal meeta. Papa a nine Kristian nu kemwa ke pal inge enenu in luti nu sin tulik natulos me lutlut inge fwin elos kasru tulik natulos in engankin pal fwasru su oasr misla a insemwomwo ka.
21. Mea kalmen masap inge in “filiye ke nunak” kas lun God nu sin met fwusr?
21 Loang akmwoye la fuka papa a nine elos sapkinyuk in luti “kas inge,” ku masap nu kemwa, nu sin tulik natulos: “Kom fwa alken filiye ma inge ke insie a nunak lun tulik nutum.” Kalmeyen kas inge in “filiye ke nunak” pa “in luti a oru in sremla ke nunak ke inkanek in kalweni pal nu kemwa a sang kas in kai puspus: akkeye ku oru in oan na paye ke nunak lalos.” Paye, God el sapkin papa a nine in oakiye sie program mwomwo ke lutlut lun Baibel in oasr akwuk ku niyen sun mwo ka in filiye ma lun ngun puspus nu ke nunak lun tulik natulos.
22. Mea sapkinyuk nu sin papa a nine in an Israel elos in oru ke luti lalos nu sin tulik natulos, a mea kalmen ma inge?
22 Papa a nine elos enenu in akkalemye inseneang paye lalos in oru kain in program mwomwo inge su oasr akwuk mwo ka. Baibel el fwak: “Kom fwa kapriye [“kas inge,” ku masap puspus lun God] nu fwin poum tu in sie me akul, a in masrlon mutom tu in on mutunsrum; a kom fwa simusla kas inge fwin sru in mutunpot lom a fwin srungul lom.” (Duteronomi 6:8, 9) Tia kalme pa papa a nine in simusla masap lun God ke sru in srungul a mutanoa lalos, kapriye buk in ma simusla ke poun tulik natulos a filiye ma inge inmasrlon mutalos. A, kalmen ma inge pa papa a nine elos enenu in akesmakinye tulik natulos ke me luti nu kemwa lun God pal nu kemwa. In luti tulik natulos ma enenu in orek pal nu kemwa, ke inkanek oinge me luti nu kemwa lun God el oasr ke mutun tulik natulos pal nu kemwa.
23. Mea fwa aketeyuki ke me lutlut toko?
23 Mea kutu ma yok sripe su papa a nine enenu in luti nu sin tulik natulos?? Efu ku arulanu yok sripe ke pal inge in luti a sang akpa nu sin tulik in karunginelos sifwana? Me kasru fuka ku in orekmakinyuk sin papa a nine in sang kasrelos luti tulik natulos ke inkanek mwo? Ma inge a kutupa kusensiyuk ke ma kunen papa a nine fwa aketeyuki ke me lutlut toko.
Kom E Topuk Fuka?
• Efu ku papa a nine elos enenu in nunku ke tulik natulos oana ma saok?
• Mea papa a nine puspus a met puspus ku in lotela kel Jisus?
• Lupa fuka ke pal enenu in orekmakinyuk sin papa a nine nu sin tulik natulos?
• Mea enenu in lutiyuk nu sin tulik, a ke inkanek fuka oiyen luti eneneyuk in orek?
[Picture on page 19]
Mea ku in lutiyuk sin papa a nine ke inkanek in luti lun Jisus?
[Pictures on page 20]
Nge a fuka papa a nine in an Israel elos luti tulik natulos?
[Pictures on page 21]
Papa a nine elos enenu in sruokye me luti nu kemwa lun God ye mutun tulik natulos