Kristian Paye El Kutangla!
“Ou inge kas lun Jeova arulanu kapak a kutangla.”—OREKMA 19:20.
1. Aketeye kapkapek lun Kristianity ke lusen century se meet.
AKKEYEYUK ke ku lun ngun mutal, met Kristian in pal meeta elos sulkakin kas lun God ke moniyuk su tia ku in munasla. Sie sin met sramsram lun fwalu el simusla: “Met Kristian elos arulanu fwasrelik ke inkanek sakuruk ke fwal lun met Rom. Ke yiu 100 apkurun an nu kemwa su muta ke masrol lun Mediterranean oasr un met Kristian su muta we.”
2. Fuka Setan el srike in lain peng mwo, a fuka ma inge akkalemyeyuk tari meet?
2 Setan su Devil el tia ku in kutongye orekma lun met Kristian in pal meeta. Paenang, el lain kapkapek lun peng mwo ke siepa inkanek—me luti kikiap. Jisus el palye ke ma inge ke me pupulyuk lal ke wit a tau. (Mattu 13:24-30, 36-43) Met sap Piter el ouyepa sang kas in sensen la met luti kikiap elos fwa tuyuk inmaslon met in congregation, a wise me lutlut kunausten. (2 Piter 2:1-3) In oupanu, met sap Poul el sang kas in sensen la met luti kikiap inge fwa sun len lun Jeova.—2 Tessalonika 2:1-3.
3. Mea sikyuk tokin mise lun met sap nu kemwa?
3 Tokin mise lun met sap nu kemwa, lalmetmet lun met a me luti lun met Pegan el ilyuk in afwunye peng mwo se inge. Oanu kas palu el fwak la, met luti kikiap elos luti ma sesumwos a akfokfokye kas nasnas lun ma paye. Kais kutu srisrik, Kristian kikiap su pangpang Kristendom el mutamwauk in afwunye Kristian paye. Sie un met kol pangpang clergy tuyuk a srike in sroukye met srisrik in ridi Baibel. Fwinne met puspis su ekin Kristian elos puseni, tusruktu inkanek in alu lalos tia nasnas. Kristendom ku Kristian kikiap arulanu kakapek in an nu kemwa a el ekla sie u fukoko a me purakak ku nu sin met Roto, tusruktu God el tia akinsemwomwoyelos ku lela ngun mutal lal nu selos.
4. Efu orekma kutasrik lun Setan in kutongye akmwuk lun God tia kutangla?
4 Fwinne ou inge, orekma kutasrik lun Setan in kutongye akmwuk lun Jeova wangin sripe. Fwinne ke lusen pal in losr lun me luti kikiap pangpang apostasy, oiyen Kristian paye srakna oasr yurin kutu met. Met su orala copy ke Baibel elos kaifweung na paye in oru ou inge ke inkanek sumwos. Ke ma inge, Baibel el oanu sie pal nu kemwa, fwinne met puspis su fwakak la elos mukena pa oasr ku in luti ma inge sang aketeye lalos sifwanu ka ke inkanek sesumwos. Ke lusen century puspis, scholar puspis oanu Jerome a Tyndale elos langasla a kitalik Kas lun God ke pulaik. Million puspis sin met elos liye Baibel, a ke sie luma nu sin Kristian, fwinne Kristian inge meet tia paye.
5. Mea met palu Daniel el palye meet ke “etauk paye”?
5 Ke saflaiye, oanu buk lun Daniel el palye, ‘etauk paye fwa yokelik.’ Ma inge sikyuk in “pal safla”—pa inge pal su kut muta ka. Daniel 12:4) Ngun mutal el kol met nu kemwa su lungse ma paye fwin fwalu nu fon nu ke sie etauk sumwos ke God paye a ke akmwuk lal. Fwinne tokin century puspis lun me luti kikiap, kas lun God kutangla! Ke len inge, peng mwo el lutiyuk in an nu kemwa, kolla met puspis nu ke fwinsrak ke sie fwalu sasu. (Sam 37:11) Lela kut in loang akmwoye nu ke kapkapek inge ke kas lun God ke len inge.
Kapek lun Kas ke Len Inge
6. Ma paye fuka Bible Students elos akilen ke yiu 1914?
6 Ke saflaiyen century ak19, ma paye lun Baibel el sang ku nu sin u srisrik se lun Bible Students, su eteyuk ke pal inge Met Lo lun Jeova. In yiu 1914 Baibel el sifwil akpayeyuk yurolos. Elos kalem ke ma paye sakuruk ke akmwuk lun God. Elos mokleyuk na paye ke lungse lun Jeova ke pal se el supwemu Mwen nutul nu fwalu, in ikasla inkanek nu ke moul ma patpat. Elos ouyepa akilen a engunkin en God a oiye fulat lal. Sayen ma inge elos akilen pa la “pal lun Gentiles ku met Pegan” sun tari safla lal, a ma inge sie akul su akkalemye la pal lun Togusrai ke guferment lun God in akinsemwomwoye metu arulanu apkurun. (Luk 21:24, King James Version) Sie peng mwolanu na paye pa inge! Ma paye lun mwolanu inge enenu in sulkakinyukelik nu sin met nu kemwa, in an nu kemwa. Moul lun metu akmwuk nu ka!
7. Fuka ma paye lun Baibel el kutangla ke len lasr?
7 Jeova el akinsemwomwoye met Kristian akmusrala su supuseni in pal inge. Ke len inge, pisen met su srukye moul in Kristian paye alukela tari million onkosr. Kas lun God arulanu kapkapek pa in an nu kemwa, meyen Met Lo lun Jeova elos ku in konoiyukyuk ingenu in an 235. Sayen ma inge, ma paye lun Baibel el arulanu fukoko na paye, kutangla me kutong nu kemwa, ke alu a kutupa ma saye. Orekma in luti inge fwin fwalu nu fon el weang pa me akpayeye yok su akkalemye la Jisus el oasr tari ke ku lal in Togusrai.—Mattu 24:3, 14.
8. Mea kutu met elos fwak ke kapkapek lun Met Lo lun Jeova?
8 Oanu met sramsram lun fwalu elos akkalemye kapkapek sakuruk lun Kristianity ke century se meet, scholar puspis elos ouyepa sramsramkin kapkapek lun Met lun Jeova ke pal inge. In an United States, scholar elos tukeni simusla: “Ke lusen yiu 75 somla Met Lo lun Jeova elos akkilenyuk ke elos pisrpisr in yokelik . . . a elos oru ou inge fwin fwalu nu fon.” Sie me rid lun East African el sramsramkin Met Lo oanu “sie sin alu fwin fwalu misinge su arulanu sa in kapek a arulanu akfulatyeyuk a eteyuk fwin fwalu nu fon ke akos lalos ke me luti lun Baibel.” A sie me rid lun Catholic ke conservative, el orekla a kitakutla fwin an Europe, su el sramsramkin ke “kapkapek yok lun Met Lo lun Jeova.” Mea paenang in sa kapkapek?
Ngun Mutal Orekma ke Len Inge
9. (a) WMea sripe se yok se paenang kas lun God el kutangla ke len inge? (b) Fuka Jeova el kasru kutu met in futoto nu sel?
9 Sie sripe yok ke kutangla lun kas lun God ke len inge pa ke kasru lun ngun mutal lun Jeova, oanu ma sikyuk ke century se meet. Jisus el fwak: “Wangin sie met ku in fwasru nu yurok, Papa su supeyume el fwin tia amakunul.” (Jon 6:44) Kas inge akkalemye la God el kulang nu selos nu kemwa su lungse ma paye, el mokleyuk insielos. Ke inkanek lun orekma in luti lun Met Lo lun Jeova, paenang Jeova el ikasla orekma in kulansap lal ke “ma saok lun mutanfwal nu kemwa”—met fwokpap, su luman sip fwin fwalu.—Haggeai 2:6, 7.
10. Kain in met fuka porongo kas lun God?
10 Ngun mutal el tia sang ku mukena nu sin met lun God in wis kas lun God nu in an loeslanu fwalu; a el ouyepa purakak kain in met nu kemwa in loang nu ke peng mwo. Paye, elos nu kemwa su srukye kas lun God tuku ke “mutanfwal nu kemwa, sin sruf nu kemwa, a fwil nu kemwa, loa nu kemwa.” (Fwakyuk 5:9; 7:9, 10) Elos ku in konoiyukyuk inmaslon met kasrup a met sikasrup, met su wi lutlut fulat a met su tia lutlut. Kutu selos eis ma paye ke pal in meun a kolyai upa, a kutu selos oru ou inge ke pal in misla a insemwomwo. Met nu kemwa su lungse in loang nu ke peng mwo elos tuku ke kain in guferment nu kemwa, fasin nu kemwa, ke nien kapur lulap su pangpang concentration camps.
11. Fuka ngun mutal el orekma ke moul lun met lun God, a mea ma inge su tia oanu sie el akkalemyeyuk?
11 Fwinne met lun God elos tuku ke kain in mutanfwal a fasin nu kemwa tusruktu elos tukeni muta ke in inse siefwunnu. (Sam 133:1-3) Ma inge akpayeye la ngun mutal lun God oasr ke moul lun met nu kemwa su kulansap nu sin God. Ngun mutal lal el akkeye in sang ku nu ke ma mwo nu kemwa su oru met kulansap lal in akkalemye lungse, engun, misla, kulang, a kutupa oiye mwo su me kasru nu sin met. (Galetia 5:22, 23) Ke len inge, kut ku in akilen na paye ma met palu Malakai el palye in pal meeta: “Na komwos fwa . . . akilen inmaslon met sumwosmwos a met koluk, in maslon el su orekma nu sin God a el su tia orekma nu sel.”—Malakai 3:18.
Kas lun God Akilenyuk Yurin Met Su Moniyuk ke Orekma
12. Mea pulakin lun Met Lo lun Jeova ke orekma in fwakak a luti, a kain in pulakin fuka ke orekma in luti lalos ku in liyeyuk?
12 Met Lo lun Jeova in len inge tia som nu ke loom alu oanu me liye. A elos kafofo ke orekma in luti a fwakak. Oanu met Kristian in pal meeta, elos kisekin moul lalos sifwanu in oru ma lungse lun God, elos suk inkanek in kasru kutu met in lutlut ke mwolela lun Jeova ke Togusrai. Elos met orekma yurin God, a ke kasru lun ngun mutal lal, elos kasru kutu met in ekla met kulansap lun Jeova. Ke pal se elos oru ou inge, elos akkalemye pakoten a lungse lun Jeova nu sin met nu kemwa su tia lalalfongi. A elos oru ou inge fwinne elos akilen srunga, aksruksruk koluk, a kolyai. Jisus el akola in kasru met kulansap lal ke kain in oiye nu kemwa su metu akola in akkalemye ke peng mwo. El fwak: “Sie met kulansap el tia yok liki met kato lal. Elos fwin kolyai yu, elos fwa ouyepa kolyai komwos; elos fwin liaung kas luk, elos fwa ouyepa liaung kas lomwos.”—Jon 15:20.
13. Kain in orekma fuka su wangin ke Kristendom arulanu kalem inmaslon Met Lo lun Jeova?
13 Kut ku in pulakin na paye me insemwomwo lun Met Lo lun Jeova ke len inge a met nu kemwa su ekla met Kristian paye ke century se meet. Kut ku in ouyepa akilen na paye ma tia oanu sie inmaslon met Lo lun Jeova a Kristendom ku alu nu kemwa su ekin Kristian ke pal inge tusruktu tia paye. Tokin el simusla ke orekma in fwakak a luti ke moniyuk lun met Kristian in pal meeta, sie scholar el fwakak ke kas in eoksra: “Fwin wanginla ekla lun akmwuk ke alu in pal inge, in sifwil orala kunokon in fwakak a in luti lun met Kristian baptaisla nu kemwa, su akkilenyeyuk ke kain in moul su mwo liki moul lun met silalalfongi elos oru, na e fwa tia ku in oasr kapkapek na paye.” Orekma yok su wangin ke Kristendom ku alu nu kemwa su ekin Kristian tusruk tia paye, oasr yurin Met Lo lun Jeova! Oasr yurolos lalalfongi ke moul paye, lalalfongi na paye wangin alollo, a kain in lalalfongi su tuku ke ma paye lun Baibel su moklelos in pulakin kunokon in sulkakin ma inge nu sin met nu kemwa su akola in porongo.—1 Timote 2:3, 4.
14. Oiye fuka Jisus el akkalemye ke orekma lun forfor lal, a kain in oiye fuka met tuma lutlut lal elos akkalemye ke len inge?
14 Jisus el oru orekma in luti lal ke oaru a paye, pa inge ma yok emeet ke moul lal. El fwak nu sel Pailat: “Ke ma inge Nga na isusla, a ke ma inge Nga tuku nu fwalu, tu Nga fwa orek ma lo nu ke ma paye.” (Jon 18:37) Met lun God elos pulakin pa ma Jisus el pula meet. Meyen ma paye lun Baibel oasr ke insielos, paenang elos kaifweung in suk inkanek in sulkakin ma inge nu sin met nu kemwa ke ku lalos. Kutu sin inkanek ou inge akkalemye lalmetmet.
15. Fuka kutu met elos akkalemye lalmetmet ke orekma in luti ke peng mwo?
15 Ke sie mutanfwal in an South America, Met Lo elos fwafwasyesr nu Amazon River in fwakak nu sin met nu kemwa ke ma paye. Tusruktu, in pal sa oasr sie meun sikyuk in an we in yiu 1995, elos tia lela met su tia solse in kalkal ku fwafwasyesr ke infwal inge. Meyen elos kaifweung in kitalik me rid su tuku ke Baibel nu sin met nu kemwa su lungse in rid, elos oru me rid inge in patpat ke infwal som nu ten. Elos simusla leta puspis in toeni nu ke magasin inge Tauer In San a Awake! a elos filiye ke sufwa plastic. Na elos sisla sufwa inge nu infwala. Ma inge elos oru ke lusen yiu akosr tafwu ne ke na pal met nu kemwa sifwil sukosokla in kalkal ke infwal. Sisken infwal inge, met puspis elos sang kulo nu sin Met Lo lun Jeova ke me rid inge. Sie sin mutan su lutlut ke Baibel el kaf selosi a tung a fwak: “Nga nunku mu Nga tia ku in sifwilpa liye komwos. Tusruktu, ke pal se Nga mutamwauk in eis me rid ke sufwa inge, Nga etu la komwos tiana mulkunyula!” Kutu met su muta sisken infwal elos fwak la elos kalweni na in ridi magasin inge ke pal puspis. Oasr kais sie “post office” ke nien muta lalos—su orekmakinyuk oanu post ofus in eisla a oreni ma patpat nu kemwa ke lusen kitin pal ma kauli infwal inge. Pa inge an ma met nu kemwa su lungse in lutlut elos eis kutena “leta” su tuku lung me ke infwal.
16. Efu kutupal kut fwin akmwesasye kut sifwanu kut ikasla inkanek in oru met tuma lutlut?
16 Orekma in luti ke peng mwo orek ye koko a ke kasru lun Jeova God a lipufon lal. (Fwakyuk 14:6) Kut fwin akmwesasye kut sifwanu, nu ke orekma in oru met tuma lutlut ku in tuku ke kutena pal su kut tia nunku. In an Nairobi, Kenya, mutan Kristian luo elos aksafyela orekma in forfor lalos ke loom nu kemwa su pakiyuki nu selos in oru. Oasr sie mutan su silaklak in tuku nu yurolos a fwak: “Nga pre siyuk meet in osun nu sin kain met su oanu komwos.” Na el kaifwe nu sin Met Lo inge in tuku nu in loom sel in lutlut, a oasr sie lutlut ke Baibel oakiyuki nu sel ke len sepanu inge. Efu ku mutan se inge silaklak in tuku osun nu sin Met Lo luo inge? Meyen apkurun nu ke wik luo somla, oasr awowo se nutul mise. Paenang ke pal se na el liyeak met fwusr se su wis tract se inge “Mea Fwinsrak lun Met Mise Su Kut Lungse?” El lungse na paye in eis ma inge a el siyuk sin tulik mokul se inge in sang tract se inge. El srunga, tusruktu, el srusrngiyel nu sin Met Lo su sang nu sel tract inge. Tia pat toko, mutan se inge kapkapek in ngun a ma inge kasrel in mongfwusesr nu ke mise lun tulik nutul su arulanu akngalyel.
Lungse lun God Enenu in Kutangla
17-19. Kain in lungse fuka Jeova el akkalemye nu sin met nu kemwa ke inkanek lun lango?
17 Kapkapek ke kas lun God fwin fwalu el sripsrip nu ke me kise lun lango kel Jisus Kraist. In oanu akmwuk lun lango, orekma in luti el sie inkanek lun Jeova in akkalemye lungse nu sin met nu kemwa. Met sap Jon el simusla: “Tu God el lungsel fwalu ou inge, tu el ase Mwen siefwunnu isusla nutul, tu el su lalalfongel fwa tia tula, a el fwa eis moul ma patpat.”—Jon 3:16.
18 Nunku ke lungse su Jeova el akkalemye ke akmwuk lun lango su el oakiye. Ke lusen yiu puspis, God el engunkin futoto lal nu sin, Mwen kulu siefwunnu nutul, su mutamweyen ma orekla nu kemwa lun God.” (Fwakyuk 3:14) Jisus el lungse yok Papa tumal, a Jeova el lungse Mwen nutul “meet liki mutamweyen orekla fwalu.” (Jon 14:31; 17:24) Jeova el lela Mwen kulu nutul in mise in sang moul ma patpat nu sin metu. Sie inkanek sakuruk na paye pa inge in akkalemye lungse nu sin metu!
19 Jon 3:17 el fwak: “Tu God el tia supamu Mwen nutul nu in fwalu in nununku fwalu, a tu fwalu in moul kel.” Ke ma inge, Jeova el supwemu Mwen nutul nu ke sie orekma in molela ke inkanek lun lungse, tia in oru nununku ku selangawi. Ma inge fwal nu ke kas lal Piter: “[Jeova] el tia lungse tu kutena in tula, a tu met nu kemwa in auliyuk.”—2 Piter 3:9.
20. Ke inkanek fuka molela el kapasr nu ke orekma in luti ke peng mwo?
20 Meyen el sang tari inkanek sumwos nu ke molela ke sie moul na yok kel, paenang Jeova el lungse met puspis in eis ma inge. Met sap Poul el simusla: “ ‘Tu elos nu kemwa su pangon nu ke en Jeova elos fwa moul.’ Na fuka elos fwa pang nu sel su elos tia lalalfongi? A fuka elos fwa lalalfongi el, su elos tia long kel? A fuka elos fwa long fwin wangin me luti?”—Rom 10:13, 14.
21. Oiye fuka kut enenu in akkalemye ke pal mwo lasr in akesrui ke orekma in luti?
21 Sie me sang yok na paye nu sesr in akesrui ke orekma in fwakak a orekma in luti inge fwin fwalu nu fon! Tia fwusesr orekma se inge, tusruktu me insemwomwo yok lun Jeova in liye met kulansap lal elos oaru na paye in moulkin ma paye a kaifweung in sulkakin peng mwo nu sin kutu met! Ke ma inge, fwin oasr kutena luma a ma sikyuk nu ke moul lom, lela ngun mutal lun God a lungse su oasr in kom in mokle kom in akesrui ke orekma se inge. A lela kom in tia mulkunla la ma kut liye su orekla fwin fwalu nu fon ase nu sesr me akpayeye la ke pal na futoto Jeova God el fwa akpayeye mwolela lal in molikutla nu ke mwolanu lun “kosrao sasu a fwalu sasu” “yen sumwosmwos on we.”—2 Piter 3:13.
Ya Kom Ku In Esam?
• Efu orekma in luti ma kikiap tia akmisye orekma in luti ke peng mwo?
• Fuka kas lun God el kutangla in len lasr?
• Ke inkanek puspis fuka ngun mutal lun God el orekma ke len inge?
• Fuka lango el kapasr nu ke orekma in luti ke peng mwo?
[Graph/Picture on page 26]
(For fully formatted text, see publication)
Kapek ke pisen met orekma lun Togusrai ke century ak20
Average lun Met Orekma (ke million)
6.0
5.5
5.0
4.5
4.0
3.5
3.0
2.5
2.0
1.5
1.0
0.5
1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000
[Pictures on page 25]
JEROME
TYNDALE
GUTENBERG
HUS
[Credit Line]
Gutenberg a Hus: Tuku ke buk inge The Story of Liberty, 1878
[Picture on page 25]
Bible Students elos sulkakin peng mwo in yiu 1920 kutu
[Pictures on page 26, 27]
Fwin fwalu nu fon metu elos loang nu ke peng mwo
[Picture on page 28]
Oanu me kise lango lal Jisus Kraist, orekma in luti akkalemye lungse lun God