Su Ku In “Kaengla Liki”?
“Tu el su pre in en Jeova el a fwa moul.”—OREKMA 2:21.
PENTECOST 33 C.E. sie len saok ke me sramsram lun fwalu. Efu? Meyen ke len se inge sie mutanfwal sasu isusla. Ke mutamwauk, el tianu mutanfwal yok se—met tumal lutlut 120 na lal Jisus su tukeni nu sie ke sie infwokil lung fwin an Jerusalem. Tusruktu ke len inge, su apkurun mutanfwal nu kemwa su oasr in pal meeta wanginla, mutanfwal se su isusla ke infwokil lung in pal meeta srakna oasr yurosr misinge. Ma paye se inge arulanu yok sripe nu sesr, meyen pa inge mutanfwal su God el pakiye tu in ekla met lo lal ye mutan met nu kemwa.
2 Ke pal se ma mutanfwal sasu se inge el mutamwauk in oasr, ma sikyuk puspis su arulanu yok sripe akpayeye kas palu lal Joel. Kut ku in rid ma sikyuk puspis inge in Orekma 2:2-4: “A pusra se tuku kosrao me pisrpisr oanu kusan eng lulap, a nekla nu fon loom elos muta we. A lo sengalik oanu e sikme nu selos, a on fwelos nu kemwa, a elos nu kemwa seseslanu ke ngun mutal, a mutamwauk in kaskas ke kutena lo, oanu ngun sang nu selos in fwak.” Ke inkanek se inge met tumal lutlut 120 mokul a mutan elos ekla mutanfwal sasu in ngun, pa inge ip se meet ke sie mutanfwal su met sap Poul el pangon tok “Israel lun God.”—Galetia 6:16.
3 U lulap elos tukeni nu sie in tuni “kusan eng lulap su pisrpisr,” a met sap Piter el aketeye nu selos la sie nu ke kas palu lal Joel akpayeyuk. Kas fuka lal? Long ke ma el fwak: “ ‘A a fwa te oru in len safla, God el fwak, Nga fwa okoila ngunik nu fwin ikwe nu kemwa, a mwen nutumwos a an nutumwos elos fwa palye, a met mokul fwusr lomwos fwa liye arurumu, a met mokul matu lomwos fwa memei meme; aok Nga fwa okoila ngunik nu fwin met kulansap luk a nu fwin mutan kulansap luk in len ingo, a elos fwa palye. A Nga fwa fwakak ma sakuruk in kosrao lung, a me akul fwin fwalu ten, sra, a e, a okun kulas; fwatu a fwa ekla losr, a malem ekla sra, meet liki len lun Jeova tuku, len se su pengpeng a sakuruk. A a fwa te oru, tu el su pre in en Jeova elos fwa moul.’ ” (Orekma 2:17-21) Kas inge lal Piter su el orekmakin ku in konoiyukyuk in Joel 2:28-32, a akpayeyen ma inge akkalemye la arulanu pal futoto ma lula ke mutanfwal lun met Ju. “Len su pengpeng a sakuruk lun Jeova,” sie pal in nununku lain mutanfwal Israel su suoaru, arulanu futoto. Tusruktu su met inge su ku in moul, su ku in kaengla liki a moul? A ma inge el pitse nu ke mea?
Akpayeye Luo ke Kas Palu
4 Yiu puspis somla tokin yiu 33 C.E., Israel lun God in ngun el kapkapek, tusruktu mutanfwal Israel in ikwe el tianu ou inge. In yiu 66 C.E., Israel in ikwe el oasr ke meun lain mutanfwal Rom. In yiu 70 C.E., mutanfwal Israel apkurun in wanginla, a Jerusalem wekunang tempel lal furreak ke e. In Pentecost 33 C.E., Piter el sang kai mwomwo meyen el nunku ke ongoiye su apkurun in tuku. Sulpa el orekmakin kas lal Joel, el fwak: “Kutena met su fwa pangon En Jeova fwa moliyukla.” Kais sie met Ju elos enenu in oru sulela lalos sifwanu in pangon nu ke en Jeova. Wikin ma inge pa kutu nu ke ma Piter el kaifwe nu selos in oru: “Komwos in auliyuk, a komwos nu kemwa in baptaisla in en Jisus Kraist nu ke ela ma koluk lomwos.” (Orekma 2:38) Met nu kemwa su longol Piter elos enenu in esel Jisus oanu Messaia, El su Israel nu kemwa oanu sie mutanfwal elos sisilla.
5 Kas palu inge lal Joel el orekma yok nu sin met inse pusisel ke century se meet. Tusruktu, ma inge el orekma misinge yok liki meet meyen, oanu ma sikyuk ke century ak20 el akkalemye, oasr akpayeye luo lun kas palu lal Joel. Lela kut in liye fuka.
6 Tokin mise lun met sap nu kemwa, tau lun met Kristian kikiap el oanu afwunye Israel lun God. Tusruktu, ke lusen pal in len safla, su mutamwauk ke 1914, akul lun mutanfwal in ngun inge sifwil akkalemyeyuk. Ma inge nu kemwa akpayeyen me pupulyuk lal Jisus ke wit a tau. (Mattu 13:24-30, 36-43) Ke pal se ma yiu 1914 futotoeni, met Kristian akmusrala elos mutamwauk in srelosla liki Kristendom suoaru, elos pulaik in akkalemye srunga lalos ke luti kikiap a elos luti ke safla lun “pal lun met Pegan.” (Luk 21:24) Tusruktu meun lulap se meet, su mutamwauk ke 1914, el orala me srifwe nu selos a elos tia akola nu ka. Ye me srifwe upa, pus selos munasla ke orekma, a kutu selos fuleak ka lalalfongi lalos. Ke 1918 orekma in luti lalos el tui na paye
7 Tusruktu, ma inge el tia pat. Mutamwauk 1919, Jeova el mutamwauk in okoila ngun mutal lal nu sin met lal ke sie inkanek su oanu ma sikyuk ke Pentecost 33 C.E. Paye, ke 1919, wangin lo su kaskaskin kain in kas puspis a wangin kusan eng lulap su pisrpisr. Kut kalem ke kas lal Poul su simusyukla in 1 Korint 13:8 su akkalemye la pal in menmen aksafyeyukla tari meet. Fwinne ou inge, ngun mutal lun God arulanu kalem ke 1919 ke pal se ma, ke sie toeni lulap fwin an Cedar Point, Ohio, U.S.A., met Kristian oaru nu kemwa sifwil akkeyeyuk a pulakin ku in sifwil mutamwauk ke orekma in luti ke peng mwo lun Togusrai. Ke 1922 elos sifwil folokla nu fwin an Cedar Point a sifwil akkeyeyuk ke me siyuk nu selos in “sulkakin, sulkakin, sulkakin, Togusra a Togusrai lal.” Oanu ma sikyuk ke century se meet, fwalu nu fon elos akilen fwinne elos tia lungse in oru ou inge, fwako su tuku ke ngun mutal lun God su el okoila. Met Kristian nu kemwa su mwolela tari—mokul a mutan, met matu a met fwusr—elos mutamwauk in “palye,” pa inge, “orekma sakuruk lun God.” (Orekma 2:11) Oanu Piter, elos kaifwe nu sin met fwokpap in: “Komwos sifwanu molikomwosla liki fwil ku se inge.” (Orekma 2:40) Fuka met fwokpap elos oru ou inge? Ke inkanek in loang lalos ke kas lal Joel su ku in konoiyukyuk in Joel 2:32: “Kutena met su fwa pangon en Jeova fwa moliyukla.”
8 Ke mutamweyen yiu puspis ingo, orekma lun Israel lun God arulanu kapkapek. Orekma in sang akul nu sin met akmusrala luman sikyuk ke pal sa, a mutamwauk 1930 kutu sie u lulap lun met fwokpap su oasr fwinsrak in moul fwin fwalu mutamwauk in sikyuk. (Fwakyuk 7:3, 9) Elos nu kemwa akilen oiyen silaklak, ke akpapeye akluo lun Joel 2:28, 29 su akkalemye la kut futoto nu ke len lulap a me aksangeng lun Jeova su yok liki, fwin alu nu kemwa, politic, a akmwuk lun kuka fwin fwalu nu fon fwa kunausyukla. Oasr yurosr sripe nu kemwa tu kut in ‘pangon nu ke en Jeova’ a lalalfongi yok la el e fwa molikutla!
Fuka Kut Pangon nu ke En Jeova?
9 Mea eneneyuk fwin sie met el pangon nu ke en Jeova? Kutu fus sayen Joel 2:28, 29 ku in kasru in sang topuk nu ke kusensiyuk inge. Ke sie me pupulyuk, Jeova el tia loang nu sin met nu kemwa su pangpang nu sel. Ke inkanek lun met palu saye, Jeova el fwak nu sin met Israel: “A komwos asroela poumwos, Nga fwa mwukunla mutuk liki komwos; aok, ke komwos oru pre puspis, Nga fwa tia long.” Efu Jeova el srunga in long ke mutanfwal lal sifwanu? El sifwanu aketeye: “Poumwos sesesla ke sra.” (Isaia 1:15) Jeova el tia long nu sin kutena met su lungse aksurorye sra ku sie met su lungse in oru ma kulok. Ke sripe se inge Piter el sapkin nu sin met Ju ke pal in Pentecost in auliyuk. Ke kutu fus lun Joel 2:28, 29, kut ku in konaok la Joel el ouyepa akkalemye sripen auliyuk. Ke sie me pupulyuk, in Joel 2:12, 13 kut ku in rid: “ ‘Tusruktu inge,’ Jeova el fwak, ‘komwos forla nu sik ke insiomwos kemwa, a ke lalo, a ke tung, a ke memelil. A seye insiomwos, a tia nuknuk lomwos, a forla nu sin Jeova God lomwos, tu el kulang a pakoten, pat in mulat, a yok in lungkulang, a sifwanu aoliyuk ke ma koluk.’ ” Mutamwauk 1919, met Kristian akmusrala elos oru orekma fwal nu ke kas inge. Elos auliyuk ke ma koluk lalos a elos kaifweung in tia sifwil munas ku fuleak ke lalalfongi lalos. Ma inge ikasla inkanek lun ngun mutal lun God in okoiyukla. Kais sie met su lungse in pangon nu ke en Jeova a longyuk Sel, enenu in fwasr tokin inkanek siefwunnu inge.
10 Esam, kas se inge “sisla koluk” tia pa inge akul mukefwunnu ke auliyuk. Met Israel in pal meeta elos seye nuknuk lalos in akkalemye ma elos pula. Tusruktu Jeova el fwak: “Seye insiomwos, a tia nuknuk lomwos.” Auliyuk na paye tuku ke inse, lu. Wikin ma inge pa kut forla liki in oru ma koluk, fwal nu ke ma kut rid in Isaia 55:7: “Lela met koluk in som liki inkanek lal, a met sesumwos liki nunuk lal, a lela lan foloko nu yurin Jeova.” El enenu in srunga ma koluk, oanu Jisus el oru. (Hibru 1:9) Tokin ma inge, kut ku in lalalfongi la Jeova el nunuk munas nu sesr ke ma koluk lasr ke inkanek lun lango meyen el “kulang a pakoten, pat in mulat a yok in lungkulang.” El eis alu lasr nu sel, me kise-flau a sie me kise-nim in ngun nu sel. El long kut fwin kut pangon nu ke el.—Joel 2:14.
11 Ke Sramsram lal Fwin Eol, Jisus el ase nu sesr sie me lutlut su kut enenu in srukye ke nunuk lasr, ke pal se ma el fwak: “A komwos suk meet togusrai lal a ma sumwosmwos lal.” (Mattu 6:33) Lela kut in tia nunku la alu lasr oanu ma na srisrik, oanu ma na kut oru ke sripen kut lungse in oasr sie ela mwo. Kulansap lasr nu sin God enenu in yok emeet ke moul lasr. Ke ma inge, ke inkanek lal Joel, Jeova el fwak: “Ukye ukuk in Saion . . . Esani metu. Akmutalye mwalilu, esani met matu, esani tulik, a elos su titi. Lela met pusla in illa liki infwokil sel, a mutan pusla liki nien motul lal.” (Joel 2:15, 16) Kut nu kemwa etu la seanyen se su tufwanu payuk elos fwuser in filiye nunuk lalos ke ma saye, saap elos nunku na sie sin sie pal nu kemwa. Tusruktu fwinne nu selos, kulansap nu sin Jeova pa enenu in yok emeet. Wangin kutena ma su enenu in yok liki tukeni nu sie lasr ke alu paye nu sin God lasr, a pangpang nu ke el.
12 Ke kut srukye ma inge ke nunuk lasr, lela kut in tuni sie pise su akkalemyeyuk ke Yiu lun Orekma lun Met Lo lun Jeova ke 1997. Ke yiu tari’a kut liye sie pise yok lun met orekma lun Togusrai su oasr ke 5,599,931—sie u lulap pa inge lun met kaksak! Pisen met su wi ke Memorial oasr ke 14,322,226—apkurun nu ke alkosr tafwu million pus liki met orekma. Pise se inge akkalemye la oasr sie pal mwo ke kapek ke pisen met orekma ke pal fwasru. Pus sin alkosr tafwu million inge elos lutlut tari ke Baibel nu sin Met Lo lun Jeova oanu sie met su pwar in lutlut ku tulik nutin papa a nine su baptais tari. Sie pise yok elos wi ke meeting ke pal se meet. Meyen elos wi paenang ma inge sang pal mwo nu sin Met Lo lun Jeova in etelos a kaifwe nu selos in eis me kasru lalos tu elos in kapkapek. Sayen ma inge, oasr kutu selos su wi ke Memorial ke yiu nu kemwa a saap elos wi pa ke kutu meeting, tusruktu elos tianu akkalemye kutena kapek. Paye, kain in met inge kut paeng pal nu kemwa a suli in wi meeting. Tusruktu kut kaifwe nu selos in nunku yok ke kas palu lal Joel a tuni mea orekma su elos enenu in oru tu elos in ku in etu na paye la Jeova el long ke pal se ma elos pangon nu ke el.
13 Met sap Poul el akkalemye siepa ma enenu kut fwin pangon nu ke en God. Ke leta lal nu sin met Rom, el orekmakin kas palu lal Joel: “Tu elos nu kemwa su pangon nu ke en Jeova elos fwa moul.” Tokin ma inge el siyuk: “Na fuka elos fwa pang nu sel su elos tia lalalfongi? A fuka elos fwa lalalfongi el, su elos tia long kel? A fuka elos fwa long fwin wangin me luti?” (Rom 10:13, 14) Aok, met puspis su tia etu Jeova nu ke pal inge, elos enenu pa in pangon nu ke el. Elos nu kemwa su etu tari Jeova oasr kunokon lalos in tia luti mukena a elos ouyepa enenu in asroela paolos a sang kasru nu selos su oasr enenu.
Sie Paredais in Ngun
14 Pa inge inkanek in nunuk lun met akmusrala a sip ngie, a ke sripe se inge, Jeova el akinsemwomwoyelos. “Jeova el lemta ke fwal sel, a pakomuta met sral.” (Joel 2:18) Ke 1919, Jeova el akkalemye lemta a pakoten nu sin met lal ke pal se ma el kasrelos in folokla nu ke orekma ke ma lun ngun. Paredais in ngun na paye pa inge, oanu Joel el akkalemye mwo ke kas lal: “Nikmet sangeng, O fwal. Insemwomwo a engun; tu Jeova el oru ma lulap. Nikmet sangeng, komwos kosro lu imae, tu nien me mongo nun kosro yen mesis srunak. Tu sak isus fwako, sak fig a fain sang ku lalo. Nga insemwommwo, komwos tulik nutin Saion, a engun in Jeova God lomwos; tu el sot nu sumwos af meeta in lupa sumwos, a el oru af in kakla keyumwos, af meeta a af toka, in malem se meet. A flou fwa sesesla ke witu, a nien wain fwa kakakla ke wain sasu a oil.”—Joel 2:21-24.
15 Fuka sie pitse mwolanu pa inge! Me sang yok ke ma enenu yok tulo ke moul fwin an Israel—fute, olive oil, a wain—wekunang kosro puspis. In len lasr misinge, kas palu inge akpayeyuk na paye ke inkanek ke ma lun ngun. Jeova el ase nu sesr me mongo in ngun nu kemwa su kut enenu. Ya kut tia insemwomwo ke me sang lun God su arulanu pukanten? Paye, oanu Malakai el palye, God lasr el ‘ikasla windo in kosrao, a okoila nu sesr me insemwomwo nu kemwa, tu e fwa tia fwal in eis.’—Malakai 3:10.
Saflaiyen Sie Akmwuk lun Ma Nu Kemwa
16 Tokin el sramsram ke sie luman paredais su oasr yurin met lun God Joel el palye ke okoila lun ngun mutal lun Jeova. Ke pal se ma Piter el orekmakin kas palu lal ke len in Pentecost, el fwak la ma inge el “akpayeye ke len safla.” (Orekma 2:17) Okoila lun ngun mutal in pal meeta akkalemye la len safla lun akmwuk lun met Ju el mutamwauk. Okoila lun ngun mutal lun God ke century ak20 inge akkalemye la kut moul misinge ke len safla lun akmwuk se inge fwin fwalu nu fon. Ke sripe se inge, mea ma inge su apkurun in tuku ke pal fwasru? Kas palu lal Joel el tafwela in aketeye nu sesr: “A Nga fwa fwakak ma sakuruk in kosrao a in fwalu, sra, e, meet liki len lulap a me aksangeng lun Jeova tuku.”—Joel 2:30, 31.
17 In yiu 66 C.E., kas palu se inge el mutamwauk in akpayeye fwin an Judea a ma sikyuk puspis el kol nu ke len lulap a me aksangeng lun Jeova ke yiu 70 C.E. Fuka sie me aksangeng na paye nu selos nu kemwa su tia pangon nu ke en Jeova ke pal ingo! Ke len lasr misinge, luma a ma sikyuk ke pal fwasru sie me aksangeng na paye, ke pal se ma akmwuk inge fwin fwalu nu fon e musalla ke paon Jeova. Tusruktu, ke inkanek fuka sie met el ku in kaeng. Kas palu el tafwela in fwak: “A a fwa te oru, kutena met su fwa pangon en Jeova fwa moliyukla; tu e fwa oasr elos su kaengla fwin eol Saion a in Jerusalem, oanu Jeova el fwak, a in maslon met lula elos su Jeova el fwa pangon.” (Joel 2:32) Met Lo lun Jeova elos sang kulo na paye meyen elos etu en Jeova, a elos lalalfongi na paye la El molelosla ke pal se ma elos pangon nu Sel.
18 Ke ma inge, mea sikyuk ke pal se ma len lulap a me aksangeng lun Jeova el tuku fwin fwalu se inge wikin koskosrok lal nu kemwa? Topuk nu ke ma inge e fwa sramsramkinyuk ke me lutlut toko.
Ya Kom Esam?
◻ Nge pal se meet Jeova el okoila ngun mutal lal nu sin met lal?
◻ Mea kutu nu ke ma saye su kut ku in toeni ke orekma in pangon nu ke en Jeova?
◻ Nge len lulap a me aksangeng lun Jeova el tuku nu ke Israel in ikwe?
◻ Fuka Jeova el akinsemwomwoyelos su pangon nu ke el in len inge?
[Study Questions]
1. Efu ku Pentecost 33 C.E. sie len saok ke me sramsram lun fwalu?
2. Mea ma sikyuk sakuruk su sang akul ke isusla lun sie mutanfwal sasu?
3. Kas palu fuka lal Joel akpayeyuk ke Pentecost 33 C.E.?
4, 5. In nunku nu ke ma sikyuk puspis ke pal fwasru, kai fuka Piter el sang, a efu ku kai se inge lal tia fwal mukena in len lal?
6. Fuka inkanek in akilenye Israel lun God el mutamwauk in kalem ke pal se ma yiu 1914 apkurun in tuku?
7. (a) Kain in ma sikyuk fuka su oanu ma sikyuk ke Pentecost 33 C.E. sikyuk ke 1919? (b) Mutamwauk 1919, mea orekma lun ngun mutal su okoila nu fwin met kulansap lun Jeova?
8. Fuka ma puspis el kapek nu sin Israel lun God mutamwauk 1919?
9. Mea ma saye su kut ku in toeni ke orekma in pangon nu ke en Jeova?
10. (a) Mea kalmen auliyuk na paye? (b) Fuka Jeova el topuk ke auliyuk na paye?
11. Mea ip lun alu paye ke moul lasr?
12. Pal mwo in kapkapek fuka ku in liyeyuk ke report ke memorial ke yiu tari’a?
13. Kut fwin pangpang tari ke en Jeova, na mea kunokon lasr nu sin kutu met?
14, 15. Kain in me insemwomwo fuka ke sie paredais met lun Jeova elos engunkin ke sripen elos pangon nu ke el ke inganek su akinsemwomwoyel?
16. (a) Mea okoila lun ngun mutal lun Jeova ke len lasr el lungse in akkalemye? (b) Mea ma inge su apkurun in tuku ke pal fwasru?
17, 18. (a) Kain in len in aksangeng fuka lun Jeova tuku nu fwin an Jerusalem? (b) Meyen len lulap a me aksangeng lun Jeova el tuku na paye paenang ma inge mokle kut in oru mea?
[Picture on page 22]
Sie mutanfwal sasu isusla ke Pentecost 33 C.E.
[Picture on page 24]
Met nu kemwa elos enenu in eis kasru in pangon mu ke en Jeova