MTWE 2
Kuŵa Ni Cikumbumtima Cambone Pameso Pa Mlungu
“Aŵeje ni cikumbumtima cambone”—1 PETULO 3:16.
1, 2. Ligongo cici tukusasosekwa cindu cakutulongolela patuli kumalo gacilendo? Ana Yehofa atupele cici kuti citulongoleleje?
TUWANICISYE kuti akwenda m’cipululu cekulungwa mnope ca mcenga. Pamalo pajimipo akulepela kulola cenene ligongo lya mbungo ja macili jajikwikasya mcenga kutyocela kumbali syakulekanganalekangana. Pelepa komboleka kusokonecela. Ana mpaka atende cici kuti akumanyilile kwakwawula? Akusosekwa mundu jwakwalongolela kapena cindu cine. Yeleyi mpaka yiŵe, kampasi, lyuŵa, ndondwa, mapu, kapena mundu jwakusacimanyilila cenene cipululuco. Kola cakwalongolela kuli kwakamucisya, ligongo kumanyilila kwakwawula mpaka kwakamucisye kuti akayice cenene.
2 Wosopewe tukusimana ni yindu yakusawusya paumi. Yeleyi mpaka yitutendekasye kulipikana mpela tusokonecele. Nambo Yehofa atupele cikumbumtima kuti citulongoleleje. (Yakobo 1:17) Kwende tulole kuti ana cikumbumtima ni cici, soni cikusakamula masengo camtuli. Kaneko citulole yampaka tutende kuti tucijiganyeje cikumbumtima cetu. Citulolesoni ligongo lyakwe tukusosekwa kuganicisya ya cikumbumtima ca ŵane, soni yacikusatenda cikumbumtima cambone pakutukamucisya.
ANA CIKUMBUMTIMA NI CICI SONI CIKUSAKAMULA MASENGO CAMTULI?
3. Ana cikumbumtima ni cici?
3 Cikumbumtima cili mtuka wapajika wakutyocela kwa Yehofa. Cili umundu wamkati wawukusatukamucisya kumanyilila cambone ni cakusakala. Maloŵe ga Cigiliki gaŵagakamulicisye masengo m’Baibulo pakwamba ya “cikumbumtima” gakusagopolela “lunda lwakulimanyilila acimsyewe.” Naga cikumbumtima cikukamula cenene masengo, cicitukamucisya kuliwungunya pakusaka kumanyilila kuti tuli mundu jwamtuli. Mpaka citukamucisye kumanyilila yisyesyene pakwamba ya nganisyo syetu soni mwatukusapikanila mumtima. Mpaka citulongolele kuti tutende yambone ni kuŵambala yakusakala. Soni patusagwile yakutenda mwalunda, cikumbumtima mpaka citutendekasye kuŵa ŵakusangalala. Nambo patusagwile kutenda yakusakala cikusatujimba magambo.—Alole Maloŵe Gakumbesi 5.
4, 5. (a) Ana catendekwe cici Adamu ni Hawa ali alepele kucipikanila cikumbumtima cawo? (b) Ana yisyasyo yine yapi ya m’Baibulo yayikulosya mwacikusakamulila masengo cikumbumtima?
4 Jwalijose jwetuwe mpaka asagule kucipikanila cikumbumtima kapena iyayi. Adamu ni Hawa ŵasagwile ngacipikanila cikumbumtima cawo. Yakuyicisya yakwe, jemanjaji ŵalemwisye. Kaneko ŵatandite kulijimbaga magambo. Nambo yaliji yili yisokonecele kala. Ŵaliji ali amjimucile kala Mlungu. (Genesesi 3:7, 8) Atamose kuti jwalijose jwakwete cikumbumtima camlama soni jwamanyililaga kuti cikuŵe kulemwa naga ngakumpikanila Mlungu, jemanjaji ŵasagwile ngacikosya cikumbumtima cawo.
5 Ŵandu ŵajinji atamose kuti ali ŵangali umlama, akusacipikanila cikumbumtima cawo. Yobu ali cisyasyo cambone panganiji. Ligongo lyakuti jwasagwile yindu mwalunda, jwalakwe jwaŵecete kuti, “Mtima wangu ngasiwunjimba magambo masiku gosope.” (Yobu 27:6) Yobu pajwasalaga ya “mtima” wakwe, jwagopolelaga ya cikumbumtima cakwe, cakumkamucisya kumanyilila cacili cambone ni cakusakala. Ndaŵi jine Daudi nganacikosya cikumbumtima cakwe mwamti yamtendekasisye kuti akampikanila Yehofa. Yeleyi yamtendekasisye kuti alijimbeje magambo, yayaliji mpela kuti mtima wakwe “ukumlagasya.” (1 Samuele 24:5) Cikumbumtima ca Daudi camsalilaga kuti yaŵatesileyo yaliji yakusakala. Kuti jwalakwe aŵambale kuwilisya cakusakalaco jwasosekwaga kucipikanila cikumbumtima cakwe.
6. Ligongo cici mpaka tujile kuti cikumbumtima cili mtuka wakutyocela kwa Mlungu?
6 Atamose ŵandu ŵanganammanya Yehofa akusamanyilila kuti pana yindu yambone soni yakusakala. Baibulo jikusasala kuti, “Nganisyo syawo sikusisyasisya kapena iyayi.” (Aloma 2:14, 15) Mwacisyasyo, ŵandu ŵajinji akusamanyilila kuti kuli kulemwa kuwulaga mundu soni kwiŵa. Atamose ŵangamanyilila cacikwatendekasya yeleyi, jemanjaji akusaŵa ali mkucipikanila cikumbumtima cawo, ciŵaciŵisile Yehofa mkati mwa mitima jawo kuti amanyilileje cambone ni cakusakala. Jemanjaji akusaŵagasoni ali mkukuya yiwundo ya Mlungu yaŵatupele kuti yitukamucisyeje kusagula yindu yambone paumi.
7. Ligongo cici ndaŵi sine cikumbumtima cetu mpaka citulongolele ku yindu yakusakala?
7 Nambo ndaŵi sine cikumbumtima cetu mpaka citutendekasye kutenda cakusakala. Mwacisyasyo, cikumbumtima cetu mpaka cijonasice ligongo lya nganisyo syetu syangali umlama mwamti mpaka citulongolele ku yindu yakusakala. Cikumbumtima cambone ngacikusagamba kwika jika. (Genesesi 39:1, 2, 7-12) Cikusosekwa kucijiganya. Kuti tukombole kutenda yeleyi, Yehofa atupele msimu weswela soni yiwundo ya m’Baibulo. (Aloma 9:1) Kwende tulole yampaka tutende pakucijiganya cikumbumtima cetu.
ANA MPAKA TUCIJIGANYE CAMTULI CIKUMBUMTIMA?
8. (a) Ana yatukusaganisya mpaka yikwaye camtuli cikumbumtima cetu? (b) Ana tukusosekwa kuliwusya cici mkanitutende cakusagula cilicose?
8 Ŵandu ŵane akusaganisya kuti kucipikanila cikumbumtima cawo kukusagopolela kwambaga kukuya nganisyo syawo. Akusaganisya kuti mpaka atendeje yiliyose yakusaka naga akuyiwona kuti yili yambone kwa jemanjajo. Nambo nganisyo syetu sili syangali umlama soni mpaka situlongolele ku yindu yakusakala. Nganisyo syetu mpaka siŵe syamacili mnope ni kucisokonasya cikumbumtima cetu. Baibulo jikusati, “Mtima wuli wakulambusya kupunda cine cilicose, soni wuli wakusakala mnope. Ŵani ŵampaka awumanyilile?” (Yelemiya 17:9) M’yoyo, mpaka tuganisyeje kuti cinecakwe cili cambone atamose kuti cili cakusakala. Mwambone, Paulo mkanaŵe kwinjila Ciklistu, jwalagasyaga ŵandu ŵa Mlungu mwamti jwaganisyaga kuti yajwatendagayo yaliji yambone. Munganisyo mwakwe jwatiji akwete cikumbumtima cambone. Nambo kaneko jwatite, Yehofa ni ‘jwakusawungunya mtima wangu.’ (1 Akolinto 4:4; Masengo 23:1; 2 Timoteo 1:3) Paulo ali alijiganyisye mwaŵapikanilaga Yehofa ligongo lya yitendo yakwe yakusakala, jwamanyilile kuti jwasosekwaga kucenga. M’yoyo, mkanitutende cakusagula cilicose, tukusosekwa kuliwusya kuti, ‘Ana Yehofa akusaka kuti ndende cici?’
9. Ana kogopa Mlungu kukusagopolela cici?
9 Naga tukusamnonyela mjetu, nganituŵa tutesile yindu yampaka yimtumbilikasye. Ligongo lyakuti tukusamnonyela Yehofa, ngatukusasaka kutenda yindu yampaka yimsakalisye. Kuti tukombole kumjogopa Yehofa mwakuŵambala kutenda yindu yangamsangalasya, tukusasosekwa kulimbangana. Nehemiya ali cisyasyo cambone panganiji. Jwalakwe jwakanile kamulicisya masengo ukumu wakwe pakusaka kusicila. Ligongo cici? Jwalakwe jwatesile yeleyi ligongo lya “kogopa Mlungu.” (Nehemiya 5:15) Nehemiya nganasaka kutenda cilicose cacikamsakalisye Yehofa. M’wejisoni tukusaŵambala kutenda cakusakala cilicose pakogopa kumtumbilikasya. Baibulo mpaka jitukamucisye kumanyilila yakusasaka Yehofa kuti tutendeje.—Alole Maloŵe Gakumbesi 6.
10, 11. Ana ni yiwundo yapi ya m’Baibulo yampaka yitukamucisye kusagula cenene yakutenda pangani jakumwa ukana?
10 Mwacisyasyo, Mklistu mpaka asagule kuti amweje ukana kapena iyayi. Ana ni yiwundo yapi yampaka yimkamucisye kusagula yakutenda mwalunda? Kwende tulole yakuŵalanjikape. Baibulo ngajikusalekasya kumwa ukana. Mwamti jikusasala kuti ukana uli mtuka wakutyocela kwa Mlungu. (Salimo 104:14, 15) Nambope, Yesu jwasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti akusosekwa kuŵambala “kumwa mnope” ukana. (Luka 21:34) Paulo nombenajo jwasalile Aklistu kuti aŵambale “yindimba ya masegwe soni kolelwa.” (Aloma 13:13) Jwalakwe jwasasilesoni kuti ŵakolelwa “ngasapocela Ucimwene wa Mlungu.”—1 Akolinto 6:9, 10.
11 Mklistu mpaka aliwusye kuti, ‘Ana ukana ukusangamucisya cici? Ana ngusamwa ukana pakusaka kusangalala? Kapena ngusamwa kuti ngalikayicilaga? Ana mpaka ngombole kuliŵicila malile?a Ana mpaka ngombole kunguluka cenene ni acimjangu atamose pali pangali ukana? Tukusosekwa kumŵenda Mlungu kuti atukamucisye kusagula yakutenda mwalunda. (Aŵalanje Salimo 139:23, 24.) Naga tukutenda yeleyi tuciŵa tuli mkwiganya cikumbumtima cetu kuti cikuyeje yiwundo ya m’Baibulo. Nambo panasoni yine yatukusosekwa kutenda.
LIGONGO CICI TUKUSOSEKWA KUGANICISYA CIKUMBUMTIMA CA ŴANE?
12, 13. Ligongo cici cikumbumtima cetu mpaka cilekangane ni ca ŵane? Ana mpaka tutende yamtuli pacilekangene?
12 Yikumbumtima yetu yili yakulekangana. Ŵane mpaka akunde kutenda yineyakwe yele ŵane mpaka ayiwone kuŵa yangaŵajilwa. Mwambone, mwine wawojo mpaka asagule kumwa ukana, nambo jwine mpaka akane. Ligongo cici ŵandu akusalekangana pangani jeleji?
Cikumbumtima cecijiganye cenene mpaka cakamucisye wawojo kusagula naga akusosekwa kumwa ukana kapena iyayi
13 Yakusaganisya mundu jwalijose yikusaŵa kuti yikamulana ni kwakulile mundujo, muŵayiwonelaga yindu ŵandu ŵa m’liŵasa lyakwe, yaŵele ali mkusimana nayo paumi soni yindu yine. Pangani ja ukana, komboleka kuti mundu jwine jwayamsawusyaga kuti amasye cisyoŵe cakumwa ukana munyumamu, mpaka asagule ngamwasoni. (1 Ayimwene 8:38, 39) M’yoyo, naga akumpa jwine ukana kuti amwe nambo jwalakwe akukana, ana akusosekwa kutenda cici? Ana cacitumbila? Kapena cacimkanganicisya kuti amwe? Ana cacimkanganicisya kuti ŵasalile ligongo lyakwe akukana? Ngasatenda yeleyo ligongo lyakuti akusacimbicisya cikumbumtima ca mundujo.
14, 15. Ana yindu yaliji wuli mu ndaŵi ja Paulo? Ana jwalakwe ŵapelece cikamucisyo cambone capi?
14 Mundaŵi ja ndumetume Paulo, papali yindu yine yayalosisye kuti cikumbumtima mpaka cilekangane. Nyama sine syaŵasumisyaga m’misika syaŵaga kuti asikamulicisye masengo pakulambila kwaunami soni kusipeleka ku milungu jakupanganyidwa. (1 Akolinto 10:25) Paulo nganaganisyaga kuti kwaliji kulemwa kusuma soni kulya nyama syelesi. Kwa jwalakwe ŵayiwonaga kuti yakulya yosope yatyocele kwa Yehofa. Nambo abale ŵane ŵayiwonaga po milungu jakupanganyidwa ŵayiwonaga kuti yaliji yakulemweceka. Ŵayiwonaga kuti kwaliji kulemwa kulya nyamasi. Ana Paulo ŵaganisisye kuti, ‘Yangali masengo pakuŵa cikumbumtima cangu ngacikusisya, soni ngwete ufulu wakulya cangusaka.’
15 Paulo nganaganisya m’yoyo. Jwalakwe jwaciwonaga cikumbumtima ca abale ŵakwe kuŵa cakusosekwa mnope. Jwaliji jwakusacilila kuleka yaŵayiwonaga kuŵa yakusosekwa kwa jwalakwejo. Paulo jwasasile kuti ngatukusosekwa “kulisangalasya acimsyewe.” Jwajonjecesye kuti, “Pakuŵa atamose Klistu nganalisangalasyaga jika.” (Aloma 15:1, 3) Mpela muŵatendelaga Yesu, Paulo jwawonaga ŵane kuŵa ŵakusosekwa mnope kulekangana ni msyene.—Aŵalanje 1 Akolinto 8:13; 10:23, 24, 31-33.
16. Ligongo cici ngatukusosekwa kwajamuka ŵane pa yindu yele cikumbumtima cawo cikwakunda kutenda?
16 Ana mpaka tutende wuli naga cikumbumtima ca mundu jwine cikumkunda kutenda yine yakwe yele kwetuwe mpaka yiwonece kuŵa yakulemweceka? Tukusosekwa kusamala mnope kuti tukakanganicilaga kuŵeceta kuti m’weji tukutenda yakuŵajilwa, nambo jemanjajo ni ŵakulemwesya. (Aŵalanje Aloma 14:10.) Yehofa ŵatupele cikumbumtima kuti tulijamuceje acimsyewe ngaŵa kwajamuka naco ŵandu ŵane. (Mateyu 7:1) Tukusosekwa kulolecesya kuti yakusagula yetu yikatendekasyaga ŵandu mumpingo kugaŵikangana. M’malo mwakwe, tukusasosa matala gakulimbikasya cinonyelo soni mkamulano.—Aloma 14:19.
CIKUMBUMTIMA CAMBONE MPAKA CITUKAMUCISYE
17. Ana ni cici cacitendecele cikumbumtima ca ŵane?
17 Ndumetume Paulo jwalembile kuti, “Aŵeje ni cikumbumtima cambone.” (1 Petulo 3:16) Nambo cakutesya canasa ni cakuti, ŵandu pakwendelecela kana kamulicisya masengo yiwundo ya Yehofa, cikumbumtima cawo cangakalamusya ata panandi. Paulo ŵasasile kuti cikumbumtima camti mpela celeci cikusaŵa mpela “liŵasi lyakupya ni moto.” (1 Timoteo 4:2) Ana pakwete papile ni moto? Payitendekwe yeleyi, cilu cawo cikusakola liwasi. Pawukwayiye liwasili ngawukusapikana cilicose. Mundu pakwendelecela kutenda yakusakala, cikumbumtima cakwe cikusaŵa mpela “liŵasi,” pambesi pakwe cikusaleka kamula masengo.
Cikumbumtima cambone mpaka citulongolele kuti tukapate umi wangamala soni kutukamucisya kuŵa ŵakusangalala soni kola mtendele wa mumtima
18, 19. (a) Ana kulijimba magambo soni kutenda sooni kukusatujiganya cici pakwamba ya Yehofa? (b) Ana tukusosekwa kutenda cici naga tukusalijimba magambo pa yindu yele Yehofa ŵatukululucile?
18 Patukulijimba magambo, cikumbumtima cetu cikusaŵa cili mkutusalila kuti tutesile yakulemweceka. Yeleyi mpaka yitukamucisye kumanyilila yatutesile soni kuti tukatandilasoni. Tukusosekwa kulijiganyaga pa yakulemwa yatutesile kuti tukayiwilisyasoni. Mwacisyasyo, Mwenye Daudi ali alemwisye, cikumbumtima cakwe camlimbikasisye kuti apitikuce mtima. Jwalakwe jwatandite kuyiŵenga yaŵatesileyo soni jwaliji jwakusimicisya kumpikanila Yehofa. Kutyocela mu yaŵasimene nayoyi, Daudi jwaŵecete kuti, Yehofa ali “ŵambone, soni ŵakoseka kululucila.”—Masalimo 51:1-19; 86:5; alole Maloŵe Gakumbesi 7.
19 Nambo panyuma pakuti mundu apitikwice mtima ni kuleka cakulemwa, komboleka kulijimbagape magambo pa yaŵatesile. Kulijimba magambo mpaka kuŵe kwakupweteka soni mpaka kutendekasye kuliwona kuŵa jwangasosekwa. Naga ndaŵi sine akusalipikana m’yoyo, akumbucileje kuti nganaŵa akombwele kuyicenga yaŵalemwisyeyo. Cinga pandaŵi jaŵatendaga cakulemwaco ŵamanyililaga cacili cambone kapena cakusakala, nambo Yehofa ŵakululucile soni jwasimasisye yakulemwa yawo. Wawojo apano ali ŵaswela pameso pa Yehofa soni akumanyilila kuti apano akutenda yayili yambone. Atamose kuti mtima wawo mpaka wasisyejepe, nambo Baibulo jikusasala kuti, “Mlungu ali jwamkulungwa kujipunda mitima jetu.” (Aŵalanje 1 Yohane 3:19, 20.) Yeleyi yikugopolela kuti cinonyelo cakwe soni kululucila kwakwe kuli kwekulungwa kupunda yatukusati pakulijimba magambo kapena sooni syampaka tukole. Akusosekwa kusimicisya kuti Yehofa ŵakululucile yakulemwa yawo. Mundu pakululucidwe yakulemwa, cikumbumtima cakwe cikusaŵa pa mtendele soni akusaŵa jwakusangalala kumtumicila Mlungu.—1 Akolinto 6:11; Ahebeli 10:22.
20, 21. (a) Ana bukuji ajilinganyisye ni cakulinga camtuli? (b) Ana Yehofa atupele ufulu wamtuli? Ana tukusosekwa kuwukamulicisya masengo camtuli?
20 Buku ajino ajilinganyisye kuti jitukamucisye kucijiganya cikumbumtima cetu kuti citujamuceje mnopemnope masiku gakumalisya gano. Cijitukamucisyesoni kuti tukamulicisyeje masengo yiwundo ya m’Baibulo paumi wetu. Bukuji ngajikutupa ndandanda wa malamusi gatukusosekwa kuya pa yakutendekwa yakulekanganalekangana. Tukusatama mwakamulana ni “cilamusi ca Klistu,” cacili yiwundo ya Mlungu. (Agalatia 6:2) Atamose kuti pa yakutendekwa yine pangali malamusi gacindunji, ngatukusapatilapo upile wakutenda yindu yakusakala. (2 Akolinto 4:1, 2; Ahebeli 4:13; 1 Petulo 2:16) M’malo mwakwe, tukusakamulicisya masengo ufulu wetu wakusagula yakutenda pakulosya kuti tukusamnonyela Yehofa.
21 Patukuganicisya ya yiwundo ya m’Baibulo soni kuyikamulicisya masengo, tukusaŵa tuli mkukamulicisya masengo ‘macili getu gakumanyilila’ soni tukusaganisya mpela mwakusaganicisya Yehofa. (Ahebeli 5:14) Yakuyicisya yakwe tukusaŵa tuli mkucijiganya cikumbumtima cetu kuti citulongolele ku umi wangamala. Cicitukamucisyasoni kuti tutendeje yindu yampaka yimsangalasye Mlungu.
a Madokotala gamajinji gakusaŵeceta kuti yili yakusawusya kwa mundu jwakusamwa ukana kuti aliŵicile malile. Nganisyo sya madokotalaga sili syakuti jemanjaji kuli cenene akamwaga kwene.