VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • g96 8/4 api 19-22
  • No te aha te ekalesia e ere ai i to ˈna mana?

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • No te aha te ekalesia e ere ai i to ˈna mana?
  • A ara mai na! 1996
  • Upoo parau iti
  • Papai tei tuea
  • Aita e mǎtaˈu faahou
  • Te fifi ra te mana faatere
  • Te ekalesia e te hau—Te faataa-ê-raa
  • Te faaohipa ra anei te mau ekalesiatiko i ta ratou e poro ra?
  • Te amahamaharaa i rotopu i te mau upoo faatere haapaoraa e te feia haere pure
  • Te mau haapiiraa maramarama ore
  • Te ekalesia Paniora—Te mau tumu o te fifi
    A ara mai na! 1990
  • Te Ekalesia—Mau tauiraa e arepurepuraa
    A ara mai na! 1993
  • Teihea roa te mau melo ekalesia?
    A ara mai na! 1996
  • No te aha teie mau amahamaharaa?
    A ara mai na! 1990
Ite hau atu â
A ara mai na! 1996
g96 8/4 api 19-22

No te aha te ekalesia e ere ai i to ˈna mana?

“E Setoiko te mau Setoiko atoa; i roto râ i te amuiraa faaroo kerisetiano, teihea roa te kerisetiano?”

RALPH WALDO EMERSON, TAATA PAPAI E E ROHIPEHE MARITE NO TE SENEKELE 19.

“E KATOLIKA vau—aita râ vau e faaohipa nei,” o ta te hoê metua vahine apî ïa e parau ra. “Aita vau e anaanatae ra i te haapaoraa,” o ta te hoê taurearea ïa e parau atoa ra. Tera ïa te manaˈo o te ui apî i Europa. Noa ˈtu e te haere noa ra to ratou mau metua—aore ra to ratou mau metua tupuna—i te pureraa, aita teie peu e peehia ra e te ui apî.

No te aha te mau peu faaroo o ta te mau ui na mua ˈtu no Europa i haafaufaa na, i faaruehia ˈi?

Aita e mǎtaˈu faahou

I te roaraa o te mau senekele i mairi aˈenei, e mǎtaˈu rahi na to Europa i te po auahi aore ra i te vahi tamâraa hara. Ua faatiaturi te mau aˈoraa teiaha e te mau hohoˈa peni faaroo o te auahi mure ore, i te feia haere pure e, mea na roto noa i te haere-tamau-raa i te pure ratou e ora ˈi i te faautuaraa o te po auahi. Te parau faahou ra te Catéchisme de l’Église catholique e “te faahepo nei te Ekalesia i to ˈna mau melo ‘ia apiti i roto i te mau oroa fariiraa Euhari a te Atua i te mau sabati e te mau mahana oroa.’”a I roto i te mau mataeinaa, e mea puai atoa te faaheporaa a vetahi ê—e titauhia na hoi i te mau taata atoa ia haere i te pureraa i te mau sabati atoa.

Ua taui râ te mau tau. I teie nei, te rave nei te taata mai ta ratou e hinaaro. Aita e mǎtaˈu faahou. Aita te ekalesia i haafaufaa faahou i te haapiiraa o te po auahi, i te mea hoi e aita te rahiraa katolika no Europa e tiaturi faahou ra i te reira.

I roto i te tupuraa mau, te oreraa e haere i te pureraa i te sabati, e ere ïa i te hoê “hara” rahi. Te faˈi nei o Tirso Vaquero, te hoê perepitero katolika no Madrid, i Paniora, e: “Ia ore te hoê [katolika] kerisetiano e haere i te pureraa i te sabati, e haapeapea roa matou no ˈna, no te mea ua erehia ia ˈna teie taime taairaa taa ê e te Atua e to ˈna mau taeae, eiaha râ no te mea ua hara o ˈna. E ere te reira i te mea faufaa roa.”

E ere faahou na te mǎtaˈu e faatupu i te paieti. Eaha ïa no te mana i te pae morare o te ekalesia e to ˈna mau aratai—te faaitoito ra anei te reira i te taiva-ore-raa o ta ratou mau nǎnǎ?

Te fifi ra te mana faatere

Ua tuea te oreraa te mǎtaˈu faaroo, i te inoraa taa maitai o te tiaraa morare o te ekalesia. “I te roaraa o te mau senekele, e mea rahi ta matou . . . mau orometua haapii i te mau peu morare, e e mea iti roa râ te mau orometua maitatai i te pae morare,” o ta te taata tuatapapa aamu no Italia ra o Giordano Bruno Guerri ïa e parau ra ma te peapea. Ua ite-papu-hia teie ereraa i te faatereraa i te pae morare na roto i na tamaˈi rahi e piti o tei tairi i te amuiraa faaroo kerisetiano. Aita e mana to te mau ekalesia no Europa no te tapea i te feia faaroo ia faaô atu i roto i te haamaniiraa toto. Te mea ino roa ˈtu â, ua faaô atoa te mau ekalesia ma te rohi i roto i te tamaˈi—i na pae e piti.

“Ua haamatara te Tamaˈi Rahi Matamua, te hoê tamaˈi tivila i rotopu i te mau pǔpǔ hairesi kerisetiano, i te hoê tau ati e te haama no te amuiraa faaroo kerisetiano,” o ta te taata tuatapapa aamu ra o Paul Johnson ïa e tapao ra. “Ua faatupu atoa te Piti o te Tamaˈi Rahi i te mau aroraa ino roa ˈˈe i ta te Tamaˈi Matamua i nia i te huru morare o te faaroo kerisetiano. Ua faaite tahaa oia i te taata-ore-raahia i roto i te mau ekalesia i Helemani, te vahi tumu o te Reforomatio, e te nohoraa taiâ e te miimii o te pâpa.”

Ua faaino atoa te mau faaauraa parau i rotopu i te Vaticana e te faatereraa nazi a Hitler e te mau faatereraa fasciste a Mussolini i Italia e a Franco i Paniora, i te mana faatere o te ekalesia i te pae morare. I te pae hopea, aita te haapaoraa i tiaturi-faahou-hia no teie mau ohipa miimii i te pae politita.

Te ekalesia e te hau—Te faataa-ê-raa

I te roaraa o te senekele 20, ua faataa ê te rahiraa o te mau fenua no Europa i te pae hopea i te ekalesia e te hau. Inaha, i teie mahana, aita i rahi te fenua no Europa o te farii ra i te haapaoraa katolika no Roma ei faaroo tumu na ˈna.

Noa ˈtu e na te hau noâ e tauturu ra i te mau ekalesia rarahi i te pae moni, ua erehia râ ratou i te mana politita o ta ratou i matau noa na i te faaohipa. Aita te taatoaraa o te mau ekalesiatiko i farii i teie tupuraa apî. Te tiaturi ra te tia teitei jésuite paniora ra o José María Díez-Alegría e “te manaˈo nei te mau aratai [katolika]—e rave rahi hoi o ratou ma te tiaturi mau—e eita ta ratou e nehenehe e amo i ta ratou hopoia e aita te ‘turu’ a te hau.”

Tera râ, ua hiˈa teie “‘turu’ a te hau.” O te fenua Paniora, e faatereraa “hau katolika” ta ˈna e tae roa mai i te matahiti 1975, te hoê faahohoˈaraa no teie huru tupuraa. I te mau matahiti i mairi aˈenei, ua aro noa na te mau tia faaroo paniora i te faatereraa socialiste no nia i te moni a te ekalesia. Ua parau te epikopo no Teruel, i Paniora, aita i maoro aˈenei ma te peapea, i te mau melo o ta ˈna paroita e, mai te huru ra e “te hamani-ino-hia ra o ˈna na nia i to ˈna tiaraa katolika,” no te mea aita e navai te moni ta te faatereraa paniora e horoa ra na te ekalesia.

I te matahiti 1990, ua faaite te mau epikopo paniora e ua tupu te hoê “fifi rahi roa o te haava manaˈo e te huru morare” i nia i te totaiete paniora. O vai tei faahapahia no teie ‘fifi i te pae morare’? Ua parau te mau epikopo e te hoê o te mau tumu matamua oia hoi te “huru feruriraa papu ore tei faaitoito-pinepine-hia e te hau faatere huiraatira [te faatereraa paniora].” E au ra e, e te tiaturi nei te mau epikopo e turu te faatereraa i te manaˈo katolika e a horoa noa mai ai i te tauturu i te pae moni.

Te faaohipa ra anei te mau ekalesiatiko i ta ratou e poro ra?

Ua riro noa na te mau faufaa moni rahi a te ekalesia katolika ei haapeapearaa na te mau perepitero e ohipa ra i roto i te mau paroita veve. E mea peapea roa ˈtu â i te faaôraa te Fare moni a te Vaticana i roto i te mea o ta te vea ra Time i pii e “te ohipa haama ino roa ˈˈe i te pae moni i Italia i muri aˈe i te tamaˈi.” I te matahiti 1987, ua horoa te mau haava italia i te mau parau faatia ia tapeahia te hoê arii epikopo e e piti taata toroa o te fare moni a te Vaticana. Tera râ, no te mea e e tiaraa mana arii taa ê to te Vaticana, aita teie mau ekalesiatiko tei faahapahia i tapeahia. Ua onoono te Fare moni a te Vaticana i te parau e, aita i ravehia te tahi hara, tera râ, aita oia i manuïa i te faaore i te manaˈo e aita te ekalesia i faaohipa i ta ˈna e poro ra.—A faaau e te Mataio 23:3.

Ua faaino roa ˈtu â te haerea tia ore i te pae taatiraa o te tino o tei faaiteite-rahi-hia. I te avaˈe me 1992, ua ani te hoê epikopo no Irelane, matau-maitai-hia no to ˈna tururaa i te faaea-taa-noa-raa, i te feia o ta ˈna mataeinaa epikopo ia “faaore mai i ta ˈna hara” e ia “pure no ˈna.” Ua faahepohia oia ia faarue i to ˈna tiaraa i muri aˈe i te iteraahia e e metua tane o ˈna no te hoê tamaroa e 17 matahiti e ua faaohipa o ˈna i te moni a te ekalesia no te aufau i te haapiiraa a ta ˈna tamaiti. Hoê avaˈe na mua ˈˈe, ua patahia te hoê perepitero katolika i roto i te afata teata helemani e to ˈna “hoa vahine” e ta raua na tamarii e piti. Ua parau oia e te hinaaro ra oia e ia tupu te “tauaparau tahaa” no nia i te mau taairaa huna a te mau perepitero e rave rahi.

Aita te mau ohipa haama i tupu i nehenehe e tumâhia. Te parau nei te taata tuatapapa aamu ra o Guerri, i roto i ta ˈna buka ra Gli italiani sotto la Chiesa (Te mau Italia i raro aˈe i te Ekalesia), e “ua faaturori te Ekalesia i te mau Italia i te roaraa o te mau senekele.” Hoê faahopearaa, o ta ˈna e parau nei, oia ïa “ua parare roa te huru patoi i te mau upoo faatere haapaoraa, i rotopu atoa i te mau melo ekalesia.” E manaˈo paha te mau katolika tei riri i te ani i ta ratou mau upoo faatere i te mau uiraa o ta te aposetolo Paulo atoa i tuu i to Roma: “Te poro nei oe e eiaha e eiâ, ei hiˈoraa, ua papu râ anei ia oe e e haerea parau-tia to oe iho? Te faahapa nei oe i te peu faaturi, ua papu râ anei ia oe e mea mâ oe iho?”—Roma 2:21, 22, Phillips.

Te amahamaharaa i rotopu i te mau upoo faatere haapaoraa e te feia haere pure

Te hoê fifi aita e ite-maitai-hia ra e mea ino râ, o te amahamaharaa ïa i rotopu i te mau upoo faatere haapaoraa e te feia haere pure. E au ra e e te faatupu nei te mau rata faaroo no ǒ mai i te mau epikopo i te riri o te mau melo o te paroita maoti i te haapii ia ratou. I roto i te hoê titorotororaa paniora, e 28 i nia i te hanere anaˈe mau taata uiuihia o tei “farii i te mau parau a te mau epikopo.” Hoê â rahiraa taata “aita roa ˈtu ïa e tâuˈa ra,” e e 18 i nia i te hanere tei parau e “aita [ratou] e taa ra e eaha ta ratou [te mau epikopo] e parau maira.” Ua faˈi te arii epikopo ra o Ubeda no Majorque, i Paniora e: “E tia atoa ia matou te mau epikopo ia farii e e hopoia atoa ta matou i roto i te ereraa i te faaroo kerisetiano—te ohipa ïa e tupu mau nei.”

No te ereraa i te poroi maramarama a te mau Papai, ua atea ê te feia haere pure. Ia au i te vea ra Catholic Herald, “e rave rahi perepitero [i Farani] tei faaoti e faaô i roto i te mau ohipa politita ia ‘noaa atoa ta ratou parau,’” noa ˈtu râ e mea hau aˈe na ta ratou mau melo o te paroita e ia haapao ratou i te mau tumu parau i te pae varua. Te faˈi nei o Silvano Burgalassi, perepitero e e taata tuatapapa i te ihitotiale no Italia, e: “Peneiaˈe ua faaatea ê ratou [te feia apî] i te Atua no to matou hiˈoraa ino. Ua horoa ˈtu matou i te hoê ‘anoiraa’ no te ofatiraa i te faaroo, ua anoihia te haapaoraa e te ohipa tapihooraa, te miimii e te viivii.” E ere i te mea maere, te ere nei te mau perepitero i to ratou mau tiaraa i te pae totiale. “E katolika vau, aita râ vau e tiaturi ra i te mau perepitero,” o te hoê ïa parau e faahiti-pinepine-hia e te mau katolika paniora.

E mea fifi no vetahi mau katolika ia tiaturi i te mau upoo faatere haapaoraa, e te feaa rahi nei vetahi i nia i te mau haapiiraa a te ekalesia—te mau haapiiraa tano ore iho â râ aore ra papu ore.

Te mau haapiiraa maramarama ore

Te haapiiraa tumu katolika no nia i te po auahi, o te tahi ïa hiˈoraa papu maitai. Te faaite nei te buka ra Catéchisme de l’Église catholique e: “Te haapii ra te Ekalesia e te vai ra te po auahi e e vai oia e a muri noa ˈtu.” Teie râ, te faaite ra te mau titorotororaa aita i maoro aˈenei, e hoê i nia e maha katolika farani e e hoê i nia e toru katolika paniora e tiaturi ra i te po auahi.

Oia atoa, no nia i te mau tumu parau i te pae morare, e pee te feia no Europa i te hoê haerea “kerisetiano o ta ratou iho i hamani.” Te tiaturi nei o Mimmi, te hoê potii faaroo lutero no Tuete, e “na te taata tataitahi iho e faataa” i te mau tumu parau i te pae morare, mai te fanauraa i te tamarii i rapaeau i te faaipoiporaa. E farii te rahiraa katolika farani i to ˈna manaˈo. I mua i te mau faaotiraa faufaa roa ˈˈe o te oraraa, e 80 i nia i te hanere tei parau e e pee ratou i te aratairaa o to ratou haava manaˈo eiaha râ i to te ekalesia.

I mutaa ihora, e mea navai te mana o te ekalesia no te haamamû i te tahi noa ˈˈe reo patoi. Ia au i te manaˈo o te Vaticana, aita te mau ohipa i taui. Te parau nei te buka Catéchisme ma te aueue ore e “tei te Ekalesia te faaotiraa hopea no nia i te mau tatararaa atoa i vauvauhia no nia i te Papai.” Teie râ, aita teie huru manaˈo etaeta e turuhia ra. “Te vai aueue noa nei râ teie parau no te mana faatere,” o ta Antonio Elorza, te hoê orometua haapii paniora i te mau ohipa politita, e parau ra ma te peapea. “Mea hau aˈe na te Ekalesia e faatia i te hoê patu na te hiti ia ˈna, ma te faatumu i ta ˈna mau tutuu i roto i te aamu.” I rapaeau i taua “patu” ra, te topa noa ra te mana e te tiaraa o te ekalesia.

Taa ê atu i te toparaa i te pae varua, o te mau tumu totiale atoa te tahi atu tuhaa faufaa no te tâuˈa-ore-raa i te haapaoraa. Te horoa nei te totaiete hoo taoˈa e rave rahi faaanaanataeraa manaˈo e mau ravea arearearaa—e mea hinaaro na te rahiraa o te mau taata no Europa e e ravea atoa ta ratou no te fanaˈo i te reira. Ia faaauhia i te reira, e au ra e e mea fiu ia haere i te pureraa i te sabati poipoi. Hau atu â, e au ra e e mea varavara te mau oroa pureraa a te ekalesia i te taa e i te haamâha i te mau hinaaro i te pae varua o te mau taata.

E au ra e eita te haapaoraa e mana faahou i nia i te nǎnǎ no Europa. Ua riro anei te haapaoraa ei puai no mutaa ihora—o te mou i muri iho?

[Nota i raro i te api]

a Ua nenei-matamua-hia te buka ra Catéchisme de l’Église catholique i te matahiti 1992 ra, e ua faaineinehia ei tabula haapiiraa haamanahia na te mau katolika ati aˈe te ao nei. I roto i te omuaraa parau, te faataa ra te pâpa Ioane Paulo II i teie buka, mai te hoê “buka faahororaa papu e te parau mau no te haapii i te mau tiaturiraa katolika.” Te taime hopea i piahia ˈi te hoê buka haapiiraa na te mau katolika atoa, tei te matahiti 1566 ïa.

[Parau iti faaôhia i te api 20]

Ua upootia te haamoriraa o te faaanaanataeraa i nia i te pu o te amuiraa faaroo kerisetiano

[Hohoˈa i te api 21]

Ia titauhia ratou ia maiti e haere i te pure aore ra e haere e taraˈi mahana, e maiti iho â te rahiraa taata no Europa e haere e hopu i te miti

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono