No te aha teie mau amahamaharaa?
IA AU i te hoê buka parau paari faaroo, e toru huru tumu hohonu to te mau amahamaharaa i te pae faaroo: te haapiiraa, te faanahoraa e te politita. E hiˈo anaˈe na mai te peu e te tano ra teie tatararaa e te ohipa e tupu ra i roto i te Ekalesia katolika.
Te tuatapaparaa i te parau faaroo aore ra te parau mau bibilia?
Ma te faataa mai i to ˈna manaˈo no nia i te tumu e amahamaha ˈi te Ekalesia katolika i teie nei, teie ta te perepitero o René Laurentin i papai: “Mea maramarama maitai te tumu matamua. O te mau manaˈo huru rau ïa.” Ua faahiti atoa oia i te mau huru manaˈo faaapî o ta ˈna e tuu ra i mua i te tutuu, oia hoi te tapea-maite-raa i te peu tumu e faahohoˈahia ra e te arii epikopo Lefebvre. No te faatere o te fare monahi dominicain ra o Jean-Pierre Lintanf, “hoê anaˈe faaroo, e rave rau râ haapiiraa faaroo”.
Eita teie mau huru manaˈo patoi te tahi e te tahi, tei riro hoi ei tumu no te mau amahamaharaa i roto i te Ekalesia, e itehia ahiri e ua pee maite te Ekalesia i te Bibilia mai te tumu o ta ˈna mau haapiiraa. Aita anei te hoê ture a te apooraa Vaticana II e parau ra e “ua riro te mau parau a te Atua (...) ei mau mauhaa faufaa roa i roto i te rima mana hope o te Atua ia noaa teie autahoêraa ta te Faaora e pûpû nei na te mau taata atoa”? Teie râ, ma te faaino i te mana tahoê o te Bibilia, te na ô atoa ra teie apooraa e: “E ere na roto i te Papairaa moˈa anaˈe e noaa mai ai i te Ekalesia te tiaturiraa no nia i te mau mea atoa e faaitehia mai. No reira te Papai e te Tutuu e tia ˈi ia fariihia e ia faaturahia raua toopiti atoa ra ma te hoê â manaˈo paieti, e te hoê â faatura.” E oia atoa: “Ua niuhia te haapiiraa faaroo moˈa i nia i te parau papaihia a te Atua, e oia atoa i nia i te Tutuu.”
E tano roa te mau parau ta Iesu i faatae atu i te mau Pharisea i nia i te mana taatoa a te Ekalesia katolika, oia hoi: “Ua faaore outou i te ture a te Atua no to outou na tutuu.” (Mataio 15:6, V.C.J.S.). Teie ta te hoê vahine tiaturi rahi i papai i roto i te hoê vea katolika farani: “Mai te peu e aita te mau upoo faatere haapaoraa e itoito faahou ra no te faaite i te parau maitai, e maere anei tatou ia iti mai te feia faaroo aore ra ia imi ratou i te vahi ê (te mau ite no Iehova, te feia patoi i te mau tauiraa inaha na to ratou faaroo e faataa ê nei ia ratou).”
Te hoê nanairaa toroa amahamaha
E hiˈo anaˈe na i teie nei i te mau tumu amahamaharaa no roto mai i te faanahoraa a te Ekalesia. Ua taaihia te amahamaharaa i faatupuhia e te arii epikopo Lefebvre i te mau tooma katolika no nia i te “monoraa aposetolo” e te toroa hau aˈe a te pâpa. No te ekalesiatiko orure hau, te “mana i te pae no te haapiiraa, te faatereraa e te faahanahanaraa ta te Mesia i horoa ˈtu i Ta ˈna mau aposetolo ra (...) te vai noa nei ïa na roto i te pǔpǔ o te mau epikopo”. I te tahi aˈe pae, te parauhia ra e, o te epikopo no Roma, oia hoi te pâpa, te “epikopo matamua, eiaha noa na nia i to ˈna tiaraa aore ra to ˈna tura, na nia atoa râ i to ˈna mana orometua”. — Buka parau paari Apî katolika (beretane).
Teie râ, te haapapu ra anei te Bibilia i teie mau tooma? Te faˈi atoa ra teie buka parau paari katolika e “aita e itehia ra i roto i te Faufaa Apî i te hoê noa ˈˈe parau a te Mesia e faaite ra i te ravea te mana aposetolo e vaiihohia mai ai”. Te farii atoa ra oia e “aita te toroa hau aˈe a te pâpa i taa-maitai-hia e i haapii-papu-hia” i roto i “te Ekalesia [latino] no te Pae tooa o te râ” hou te senekele V o to tatou nei tau.
I teie mahana, te patoihia nei te nanairaa toroa a te Ekalesia mai te omuaraa mai e tae roa ˈtu i te hopea. E tumu faatupu i te amahamaharaa iho â teie no te mea te faaite tahaa roa nei te mau epikopo, te feia tuatapapa i te parau faaroo, te mau perepitero e te feia faaroo e ere i te ekalesiatiko, i ta ratou mau aimârôraa e te pâpa no nia i te mau tumu parau i te pae faaroo, i te pae morare e i te pae no te faatereraa i te Ekalesia. “Ia rave anaˈe te pâpa i te hoê ohipa e ere no roto i ta ˈna tuhaa taviniraa, o ta te ‘Parau no Cologne’ ïa e faaite ra, eita ta ˈna e nehenehe e titau i te auraroraa na nia i te iˈoa o te mau katolika atoa.”
Te mau amahamaharaa i te pae politita
Teie te nehenehe e taiohia i roto i te vea beretane The Economist: “Mai te peu e e tiaturi tatou i te mau taata turu i te arii epikopo Lefebvre, ua roohia ta ratou Ekalesia i te hoê opuaraa ino o tei tuu atu ia ˈna i roto i te rima o te feia turu i te haapiiraa a Marx, te feia faatano i te tau e te mau porotetani. No te arii epikopo Lefebvre, ua faaô mai te Orureraa hau farani i roto i te ao nei i te hoê huru faaapî e te hoê manaˈo faatiamâ peapea roa, e ua faaô mai Vaticana II i te Orureraa hau farani (...) i roto i te Ekalesia.” E rave rahi mau katolika tapea i te peu tumu teie e farii nei i teie manaˈo. Area te mau katolika e titau ra i te mau tauiraa ra, te faateitei nei ïa ratou i te mau tauiraa i te pae totiale, e tae roa ˈtu hoi vetahi i te farii i te manaˈo no te hoê orureraa hau ma te mau mauhaa. No reira, ua riro mau â te politita ei tumu amahamaharaa ê atu i rotopu i te mau katolika.
Ei faaotiraa i ta ˈna tumu parau no nia i te mau tumu amahamaharaa e vai ra i rotopu i te mau kerisetiano, ua papai te perepitero René Laurentin e e nehenehe e tiaturi i te Ekalesia katolika mai te peu e e pee maite atu oia i teie mau parau a Iesu: “O te mea teie e ite ai te taata atoa e, e pǐpǐ outou na ˈu, ia aroha outou ia outou iho.” — Ioane 13:35.
Ia au i teie faaueraa, e rave rahi mau katolika haavare ore na te ao atoa nei o tei faaoti e e ere te parau a to ratou Ekalesia oia hoi e o ˈna te Ekalesia mau i te parau papu. Ua ite ratou e, mai ta Iesu â i parau, “te fetii i amaha e rave ia ˈna ihora, eita ïa e mau”, e no reira, ua ‘faarue ratou i te Ekalesia ma te maniania ore’. — Mataio 12:25.
E rave rahi o ratou teie e imi nei i teie nei i te “fetii” o te mau kerisetiano mau, o tei tahoêhia na roto i te here autaeae mau e o te ore e amahamaha na roto i te mau haapiiraa e ere no roto i te Bibilia, aore ra na roto i te hoê nanairaa toroa o te aro noa te tahi e te tahi, e na roto i te mau manaˈo politita taa ê. Ua itea mai i te mau tausani feia i te mea o ta ratou i imi noa na i to ratou farereiraa i te mau Ite no Iehova.
[Hohoˈa i te api 27]
Ua faahapa o Iesu i te mau Pharisea no te mea ua tuu ratou i ta ratou tutuu na mua ˈˈe i te Parau a te Atua.