E faaanaanataeraa ino ore anei aore ra e haaviivii i te feruriraa?
I te hoê hautiraa ora upaupa rock, ua tuu te hoê taata faataˈi upaupa i te hoê vahine i roto i te hoê afata ma te tâpûpû i te afata e te opahi. Ua hî mai te toto haavare i roto roa i te vaha o te taata faataˈi upaupa, o ta ˈna i tutuha ˈtu i nia i te feia mataitai.
I te matahiti 1984 ua pupuhi te hoê taurearea e 19 matahiti ia ˈna iho. Te pari ra te mau metua e na te mau parau o te hoê himene rock piihia “Suicide Solution” oia hoi “Te ravea haapohe ia ˈna iho” i turai ia ˈna ia haapohe ia ˈna iho.
Ua faatia te hoê vea na te feia apî i te taatiraa haama i te pae tino ravehia e te mau melo o te hoê pǔpǔ himene i roto i te piha faaineineraa e i roto atoa i te piha i te taime haruharuraa upaupa. E hohoˈa hairiiri o te melo taatiraa o te tane e o te vahine i nia i te hoê vairaa pehe rock.
TE HAAVÎRAA uˈana, te haapoheraa ia ˈna iho, e te taatiraa taehae i te pae tino—teie te tahi noa o te mau ohipa iino roa e vai ra i roto i te mau pehe rock, i roto i te mau pehe video, e i nia i te tahua hautiraa upaupa. Ia faahiti-anaˈe-hia te mau pariraa no nia i teie mau porotarama hairiiri e te mau hororaa i mua i te fare haavaraa, e imi te feia faataˈi upaupa e te mau totaiete haruharu ripene i te mau otoheraa no teie mau tuhaa tano ore. Ei hiˈoraa, i teie nei e faarirohia te hoê hohoˈa peni faufau no te turu i te faˈiraa parau no nia i te “viiviiraa o te feruriraa o te Totaiete taata marite e e mea nafea te reira i te haamou-papu-raa ia ratou.” Oia atoa, i roto i te tahi mau pehe, te mau parau e faahiˈo ra i te melo taatiraa o te tane (mai te pupuhi aore ra te tipi) e faarirohia ra i teie nei ei mea mau.
E nehenehe te feia faataˈi e te mau totaiete haruharu ripene e ape i te utua haavaraa, e vare anei râ te taata i te reira? E vare anei oe? E faahapa anei oe e e ere te haavîraa uˈana, te taatiraa i te pae tino, e te peu tahutahu ei tuhaa faufaa i roto i te upaupa hard rock e hoo-rahi-hia nei?
Heavy Metal e te Rap
I te roaraa o te mau matahiti, ua parare e rave rahi huru upaupa rock. E piti râ huru, te heavy metal e te rap, ua faahapahia ïa, e ere i te mea maoro i teie nei, ei mea faufau e te au ore.
Te heavy metal e upaupa uira peepee ma te tairi puai e ma te haruru rahi. Ia au i te vea Time, “e hauti te feia faataˈi metal e ia tuea i te mau manaˈo huru ê o te rahiraa tane apî uouo e faaroo ra ia ratou ma te faariro ia ratou ei feia mauruuru ore o tei faarue roa i te peu viivii o te mau nunaa.” Te rahiraa o te heavy metal ua faanahohia no te faahuru ê i te taata. Eita e nehenehe e neneihia te tahi o ta ratou mau parau. Ua tapao te hoê vea no Texas i te pae rapaauraa e e faahanahana e rave rahi mau parau o te heavy metal “i te mau haerea huru ê no nia i te taatiraa i te pae tino, te haavîraa uˈana, te riri e te peu tahutahu.”
O te tahi atu â haapeapearaa mau te haavîraa uˈana tei amuihia i te heavy metal. Ei hiˈoraa, i te tapearaahia te hoê hautiraa no te mea ua maˈihia te tane himene, ua faahuehue te feia mataitai e ua tutui i te vahi hautiraa pehe. I te tahi atu hautiraa upaupa, e toru feia apî ua pau te aho e ua pohe roa i to te mau tausani feia mataitai haafatataraa ˈtu i te tahua hautiraa upaupa ma te turai i te taata i mua e i raro e ma te taataahi ia ratou.
I roto i te pehe rap, tei pii-atoa-hia ei hip-hop, e himene te hoê taata i te mau parau na nia iho i te pehe peepee, mea pinepine na roto i te ravea a te roro uira i te haruharuraa i te taˈi noa e te hooraa i te reira. O te feia ereere faataˈi upaupa te tumu no te rahiraa o te pehe rap e hoohia râ na te feia uouo e te feia ereere atoa. E mea iti te mau poroi rap maitatai, mai te patoiraa i te hamani-ino-raa i te tamarii i te pae taatiraa e te raveraa i te raau taero. Teie râ hoi, e haafaufaa te rahiraa o te pehe rap i te orureraa i te hau, te haavîraa uˈana, te au ore rahi i te vahine e te huru o te iri. E mau tuhi to roto e rave rahi pehe e te mau faataaraa faufau no te taatiraa i te pae tino.
Ua haafifi te haavîraa uˈana i te tahi mau hautiraa pehe rap. I te hoê hautiraa e 300 taurearea no te mau pǔpǔ tei taparahi i te feia mataitai, o tei aro atu ia ratou ma te rave i te mau parahiraa auri a tae roa ˈtu ai te mau mutoi no te faaore i te hautiraa upaupa. E maha ahuru ma iva taata tei pepe.
I te matahiti i mairi aˈenei, ua titau te Taatiraa o te mau mutoi no te Hau o New York e patoi i te taatoaraa o te mau taiete e fatuhia e te Time Warner, Inc., e ia ore e hoo-faahou-hia i roto i te fare toa te pehe rap “Cop Killer” oia hoi “Taata taparahi i te mutoi”. Ua parau te raatira o te taatiraa o te mau mutoi, o Peter Kehoe e: “E haapuroro teie ripene i te hae rahi e e faaitoito e e faahanahana i te taparahiraa i te mau mutoi. Ei faahopearaa no teie himene, e taparahihia iho â te mau mutoi.” Auaˈa râ, aita te reira e hoo-faahou-hia ra.
E mau faahopearaa anei te itehia?
Ia himene e ia apa te feia faataˈi upaupa i te mau mea iino i nia i te tahua hautiraa eaha ïa te ohipa e tupu mai i nia i te feia e faaroo ra e e hiˈo ra? A hiˈopoa i te mau mea i itehia e te mau mea i tupu.
Te haapapu ra te taote o Carl Taylor, e mono orometua haapii no nia i te ture i te pae taparahiraa taata no te haapiiraa tuatoru no Michigan, e o te feia himene rock tuiroo teie e “faaitoito ra i te hoê huru oraraa. . . . E ohipa mau te mau melo o te pǔpǔ himene i nia i te mau tamarii, e mea puai mau.”
Ua parau te hoê tamaroa tei ora mai i to ˈna tamataraa e haapohe ia ˈna e ua ume te pehe ia ˈna e to ˈna hoa (tei manuïa i te haapoheraa ia ˈna iho) ia manaˈo e “te pahonoraa i te mau fifi o te oraraa o te pohe ïa.”
I te matahiti 1988 ua taparahi e toru taurearea i te hoê hoa ei arearearaa na ratou. Ua faˈi te hoê i rotopu ia ratou e ua haamata ratou i te au rahi i te pohe i to ratou faarooraa i te pehe heavy metal.
I muri aˈe i te hoê hautiraa himene rap, ua vavahi te mau taurearea i te mau haamaramarama hiˈo i te mau vahi taata. Ua parau te tia no te paruru i te huiraatira no Pittsburgh, Pennsylvania, e: “Aita roa ˈtu e feaaraa i roto i to ˈu feruriraa e na te himene rap e faaitoito i te haavîraa uˈana.”
Ua faaite te hoê maimiraa no nia i te mau taurearea e te haamoriraa ia Satani e te rahiraa e haamori ra i te Diabolo e rave hua ratou i te raau taero e e faaroo ratou i te pehe heavy metal, o te faahanahana ra i te raau taero e o te faaitoito ra i te taiataraa. Ei faahopearaa, e umehia te feia apî hema ohie ia haamori ratou ia Satani.
Parau mau, ia rave anaˈe te feia apî i te raau taero, te ohipa ino aore ra te haapoheraa ia ˈna iho, te vai ra hau atu i muri aˈe i taua hutu haerea ra i te pehe anaˈe iho. Ma te feaa ore, ia amahamaha te oraraa utuafare e te totaiete taata o te reira ïa te tumu rahi. Na te upaupa râ e faaoioi i te reira, ei ravea no te faaitoito i te feia apî hema ohie ia rave i te mau mea o ta ratou e ore roa e mataitai. E ohipa titauhia anei e te taata tei paruparu aˈena i mua i te oraraa fifi i te upaupa o te faaitoito ra ia ratou ia topa i roto i te mau hinaaro e haamou?
E nehenehe hoi te upaupa ino e haaviivii i te feruiriraa o te feia e faaroo ra. A haamanaˈo na, e mana rahi to te mau poroi o teie huru himene no te mea no ô mai ïa i te feia tuiroo, te feia aito, o te haamorihia ra e ta ratou iho mau taata o tei maamaahia.
E o oe iho?
Eaha te upaupa ta oe e faaroo? Peneiaˈe e maiti maitai oe i ta oe mau pehe, o te tia ia haapopouhia. I te tahi atu pae, ahiri e tei rotopu oe i te feia e faaroo ra i te mau upaupa hairiiri aore ra tano ore, ua fifihia ra anei oe i te reira? Noa ˈtu e aita to oe haerea i taui, ma te haavare ore e nehenehe anei oe e parau e aita to oe huru i inohia? Hau atu â, te faaroo-noa-raa i te mau himene iino roa eita oe e huru-ê-faahou-hia a turai atu ai ia oe ia manaˈo e e ere teie i te mea ino roa.
A hiˈopoa i te hiˈoraa o te hoê taurearea o tei tamata i te anoi i to ˈna oraraa kerisetiano e te faaroo-tamau-raa i te upaupa heavy metal e te rap. Aita oia i rave i te mau ohipa mai te taparahiraa taata, aore ra te haamoriraa i te Diabolo. A tapaˈo na râ e mea nafea to ˈna huru i te fifiraahia. Ua faˈi oia: “E huru animala taehae to teie huru upaupa. E faatia ia ˈu ia ohipa ma te hau e te hitahita ore ma te vaiiho ia ˈu i roto i te mau huru ino roa e te taehae. . . . Ua ora vau i roto i te hoê ao moemoeâ î i te riri. Aita rea e mahana toe ma te ore e manaˈo papu e haapohe ia ˈu iho.” Ua faaoti o ˈna e taui roa i te mau mea o ta ˈna i mataro i te faaroo. I to ˈna na reiraraa, e haamaitairaa rahi tei itehia i nia i to ˈna haerea.
E aimǎrô mai te feia turu i te upaupa hairiiri no te faatia i te vahi ino o te upaupa rock. Eaha râ ta oe iho e faaoti? E nehenehe anei oe e tapo i te mata e te tariˈa i te hairiiri rahi o ta ˈna mau tumu parau? E nehenehe anei oe e haere i te mau hautiraa upaupa mai tei faataa-aˈenei-hia ma te ore e haapeapea no to oe iho ora? E eaha ïa te parau no nia i teie huru upaupa e te haerea haama o te feia faataˈi upaupa e te feia e faaroo ra?
Ia haapao oe i te oraora-maitai-raa o to oe tino, e haapae iho â oe i te mau maa e ino noa ˈtu e mea monamona. Te mau upaupa iino roa, te rock e noa ˈtu eaha te huru e haafifi te reira i te oraora-maitai-raa o to oe feruriraa. E vaiiho noa ra anei ia oe iho i te faaanaanataeraa e faataero i to oe feruriraa? Eita iho â. No reira, eaha te tia ia oe ia rave ia noaa ia oe te hiˈoraa maitai roa e te aifaito no nia i teie tumu parau? A hiˈopoa maite i te mau manaˈo o te tumu parau i muri iho.
[Tumu parau tarenihia/Hohoˈa i te api 6]
Eaha te haamoriraa i te Diabolo?
E ere te haamoriraa i te Diabolo, e faaitoitohia ra e te tahi mau parau o te heavy metal, i te mea ino ore. Te faataa ra te Texas Medicine/The Journal e i roto i teie huru haamoriraa te ravehia ra “te mau oroa rii mai te inuraa i te toto e tae roa ˈtu i te tâpûraa i to ˈna iho tino e te mau tusia animala.” E faaite tahaa te haamoriraa ia Satani “i te auraroraa i te Diabolo. E ravehia te mau peu taa ê no te faatae i to Satani mana i nia i ta ˈna mau pǐpǐ. . . . Te haapiiraa no nia i te tiamâraa i te maiti e te raveraa i ta oe e hinaaro ma te ore e haapao i te Atua, aore e hapa, e aore e haava manaˈo.” Ei faahopearaa, e faaô te tahi pae ia ratou i roto i te mau ohipa taparahi taata ma te ore roa e haama.
[Hohoˈa i te api 5]
E pehu anei ta oe e tuu i roto i to oe opu. No te aha ïa e tuu ai i te reira i roto i to oe feruriraa?
[Hohoˈa i te api 7]
E mea maitai anei ia amui atu oe i teie huru tupuraa?