Te imiraa i te moni
Na to tatou taata papai i Beretane
‘UA FAAOTI au e e riro vau ei taata ona milioni hou i te 45raa o to ˈu matahiti’, ta Julian ïa, te hoê taata no Philipino i parau. Te parau ra o Karel, no Afirika Apatoa, e: “Ua hinaaro noa vau e riro mai ei taata moni roa.”
Oia mau, e ere ïa te taatoaraa o te hinaaro ra ia riro mai ratou ei taata ona milioni. Tera râ, te hinaaro nei ratou ia navai maitai te faufaa e te moni ia fanaˈo ratou i te oraraa e ia rave ratou i te mau mea atoa ta ratou e hinaaro ra. Tera atoa ïa te manaˈo o Kichisaburo, te hoê taata tapone no roto i te ohipa tapihooraa tauihaa, o tei parau e ‘ua manaˈo vau e e nehenehe te reira e faatupu mai i te oaoa’.
Te reira atoa hoi te manaˈo o Liz, te hoê vahine no Canada. “I to ˈu taurearearaa, ua manaˈo vau e na te moni e faaore i te mau peapea”, o ta ˈna ïa e parau ra. Area o Tom, ta ˈna tane, te tiaturi ra ïa oia e, e tauturu te moni ia ˈna “ia atea ê o ˈna i te mau mea atoa (...) i te vahi aita e taparahiraa taata faahou, e haaviiviiraa e te feia haavarevare atoa”.
Te revaraa no te imiraa i te moni
Mai mutaa iho mai â, ua ratere te feia e titau ra ia monihia ratou. I te tau o te mau aihuaraau, ua apee noa te mau taata beretane i te pae tapihooraa tauihaa i te feia paimi i te fenua apî no te haru mai i te mau faufaa no roto i te repo o te mau fenua rarahi mai ia Afirika. I muri iho, i te toparaa te hau emepera e te tupu-apî-raa mai te mau fifi i te pae faanavairaa faufaa, ua taui atura te huru o te revaraa; o te mau taata ïa o te Commonwealth o ratou tei haere e ora i te fenua Beretane, e ere no te imiraa e ia monihia ratou, ia navai noa râ te moni no te faaamu i to ratou utuafare fetii.
Ua faarue te mau tausani tane e vahine i te fenua Philipino no te haere e imi i te ohipa i te mau pae fenua no te ooa no Peresia e aore ra i te tahi atu â mau vahi. Ua reva atoa te mau taata no Mexico e te mau taata e rave rahi no Marite i ropu e no Marite Apatoa no te haere i te pae apatoerau e imi i te moni i te mau Etats-Unis. Te farii atoa ra e rave rahi mau fenua no Europa i te mau taata ěê no te pae Hitia o te râ e no Afirika Apatoerau.
Ia au i te Vea no te ohipa (beretane) no Afirika Apatoa, no te avae tenuare 1987, ua numerahia e ua hau i te 371 008 taata rave ohipa no te fenua ěê i roto i taua fenua ra i te 30 no tiunu 1985. Te parau faahou ra taua parau ra e: “Te manaˈohia ra e 1,5 milioni o te feia rave ohipa aita i tiahia e te ture, o tei tomo huna noa mai i Afirika Apatoa no te fanaˈo i te mau maitai o te fenua iho.”
I roto atoa i te mau fenua navai, te ratere atoa ra te mau taata no te imi i te moni. Ua ite-atoa-hia te reira i te fenua Beretane, e te rahi noa ˈtura te taata teie e rave ra i te ohipa i te pae apatoa o te fenua a tamau noa ˈi ratou i te faaea i te pae apatoerau. Teie ïa te tumu: i teie mau mahana, te hoê piha e vai ra i ropu i te oire no Lonedona (i te pae apatoa o te fenua), e faahohoˈahia ra ïa mai “te hoê vairaa purumu”, fatata hau atu i te 5 metera tuea teie ïa te moni 6 544 800 farane. E nehenehe hoi e hoohia mai i taua iho tino moni ra hoê fare e maha piha i te atearaa fatata 130 kilometera ia Lonedona.
Te ora ra e 60 000 taata no Asia i Bradford, te hoê oire maona i te pae apatoerau no Beretane. Ua haere mai te rahiraa o taua mau taata ěê ra i reira no te raveraa i te ohipa i roto i te mau vahi hamaniraa taura. I teie nei râ mahana, ua faaore te mau matini i te rave ohipa, e te ora nei ratou i te moni tauturu a te hau. No te rahiraa i rotopu ia ratou, ua hope ïa ta ratou imiraa moni i roto i te peapea rahi mau.
Te mau fenua navai ore
Mai te reira atoa i roto i te mau fenua navai ore, no to ratou hinaaro ia roaa te hoê ohipa papu, ua haere ïa te mau tausani taata no te mau mataeinaa e faaea i te oire. Parau mau, e rave rahi o ratou, ua roaa mai ta ratou ohipa. Tera râ, ua ite-atoa-hia anei ia ratou i te oaoaraa?
I nia i ta ratou moni ohipa nainai roa, e tia ia ratou ia aufau na mua i te moni fare, e mea pinepine e moni rahi roa no te hoê faaearaa ino roa, te tahi taime, tei roto ïa i te hoê o te mau puhaparaa veve roa e haaati ra i te oire. Te toea o ta ratou moni ra, ua faataahia ïa no te mau hinaaro matamua o to ratou utuafare fetii e faaea ra i te mataeinaa. No reira, i te fenua Afirika, ia tae anaˈe i te hopea avae, ua î roa ïa te piha o te fare rata i te mau tane e tiatia noa ra te tahi i muri aˈe i te tahi, no te hapono atu i te hoê parau tiiraa moni na to ratou utuafare.
Ia faaea atoa te taatoaraa o te utuafare i te oire, mea teimaha roa atoa te mau haamauˈaraa. Te vai ra te haamauˈaraa i te pae no te rapaauraa, te faurao, te haapiiraa, te maa, te moni fare e te vai atu â. Mai te mea ra ïa e aita e hopearaa. E ere ïa i te mea maere ia itehia e te rave ra e rave rahi mau taata i te oire e piti aˈe ohipa.
Te reira anei te oraraa oaoa? Mea atea roa ïa tatou. Noa ˈtu e e reva outou e aore ra eita, teie iho â te uiraa e: “Eaha te tiaraa o te moni i roto i to outou oraraa? Tei te huru o ta outou pahonoraa to outou oaoaraa.
[Hohoˈa i te api 20]
“Ua fiu roa vau i te here; ua fiu roa ˈtu â vau i te pehepehe. Area te moni ra te horoa mai nei oia i te oaoa i te mau taime atoa.” — Rohirohi (beretane) a Hilaire Belloc.
I roto i te mau sotaiete atoa, e parahiraa teitei mau to te moni. E rave rahi te mau taata ona e tuu nei i to ratou tiaturiraa i nia ia ˈna, e te mau mirioni taata veve ra, te imi uˈana ra ïa ia roaa mai. Tera râ, na te moni anei e faatupu i te oaoa? Na te mau tumu parau i mua nei e pahono mai i taua uiraa ra.