Ua mauruuru vau i te taviniraa i te Atua
FAATIAHIA E JOSHUA THONGOANA
I te matahiti 1942 ra, ua feaa roa to ˈu manaˈo. Te tuatapapa ra vau i te mau buka i neneihia e te mau Ativenete Mahana Hitu e te mau buka i neneihia e te Taiete Watch Tower. Mai te mau ati Iseraela no tahito ra, ‘ua feaa vau i nia e piti manaˈo taa ê.’—Te mau arii 1, 18:21.
UA HAPONO mai te mau Ativenete Mahana Hitu i te mau oreroraa parau neneihia tei piihia “Reo o te Parau tohu.” Mea au roa na ˈu ia pahono i ta ratou mau uiraa, e ua tǎpǔ mai ratou e horoa mai i te hoê parau tuite nehenehe roa mai te peu e e manuïa vau i te mau uiuiraa atoa. Teie râ, ua tapao mai au e ua haponohia mai te “Reo o te Parau tohu” e te mau buka a te Taiete Watch Tower no ǒ mai i te oire no Afirika Apatoa ra o Cape Town. Ua aniani ihora vau: ‘Ua matau anei teie nau faanahonahoraa te tahi e te tahi? Te tuea ra anei ta raua mau haapiiraa? Ahiri e aita, o vai ïa tei tano?’
No te faaafaro i teie ohipa, ua hapono atura vau fatata hoê â rata i na faanahonahoraa tataitahi. Ei hiˈoraa, ua papai atu vau i te Taiete Watch Tower e: “Ua matau anei outou i te feia no roto i te ‘Reo o te Parau tohu,’ e mai te peu e e, eaha to outou manaˈo no nia i ta ratou mau haapiiraa?” I muri aˈe, ua tae maira te mau pahonoraa no ǒ mai i na pǔpǔ toopiti ra. Te na ô ra te rata no ǒ mai i te Taiete Watch Tower e ua matau ratou i te “Reo o te Parau tohu” tera râ ua faataa mai ratou e e ere ta ˈna mau haapiiraa, mai te Toru Tahi e te hoˈiraa mai te Mesia i nia i te fenua i roto i te hoê tino taata, no roto i te mau Papai. Ua faataa mai ta ratou rata i te mau irava e faahapa ra i teie mau haapiiraa.—Ioane 14:19, 28.
Ua faahiti noa mai te pahonoraa no ǒ mai i te “Reo o te Parau tohu” e ua matau ratou i “te feia no te Watch Tower,” teie râ, aita ratou e farii ra i ta ratou mau haapiiraa. Aita râ ratou i faataa mai i te mau tumu. No reira, ua faaoti atura vau e turu i te Taiete Watch Tower, tei riro hoi ei taatiraa tiamâ i mua i te ture e faaohipahia ra e te mau Ite no Iehova. I teie mahana, e 50 matahiti to ˈu amuiraa ˈtu e te mau Ite no Iehova, ua oaoa roa vau i to ˈu raveraa i te faaotiraa maitai!
Te paeau faaroo
Ua fanauhia vau i te matahiti 1912 i roto i te hoê mataeinaa piihia Makanye, i te pae hitia o te râ o te oire no Afirika Apatoa ra o Pietersburg. Tei raro aˈe o Makanye i te mana faaroo o te Ekalesia no Beretane, no reira, ua riro mai au ei melo no taua ekalesia ra. I te ahururaa o to ˈu matahiti, ua haere atura to ˈu utuafare e faaea i roto i te hoê oire i faaterehia e te Ekalesia mitionare Lutero no Berlin e ua apiti ihora to ˈu mau metua i teie ekalesia. Ua naeahia ˈtura ia ˈu i te faito no te haere i te fariiraa Euhari e no te amu i te pane e e inu i te uaina, aita râ te reira i haamâha i to ˈu mau hinaaro i te pae varua.
I muri aˈe i to ˈu faaotiraa i ta ˈu tau haapiiraa e vau matahiti, ua afai atura to ˈu metua tane ia ˈu i te Fare Haapiiraa Kilnerton, e i te matahiti 1935, ua noaa maira ta ˈu parau tuite e toru matahiti no te riro ei Orometua haapii. Hoê o to ˈu mau hoa rave ohipa, o te hoê ïa vahine orometua haapii apî, o Caroline. Ua faaipoipo mâua, e ua fanau maira o Caroline i te hoê tamahine iti, o ta mâua i mairi i te iˈoa ra o Damaris. Tau matahiti i muri iho, riro mai nei au ei raatiraa orometua haapii i te Fare haapiiraa Sehlale no te oire mataeinaa no Mamatsha. I te mea e na te Ekalesia apî no Holane e faatere ra i te fare haapiiraa, ua faaô atu matou i roto i teie ekalesia, e ua haere tamau atu matou i te pureraa. Ua na reira matou no te mea e peu matauhia te reira, aita râ te reira i hopoi mai i te tahi mauruuru.
Te hoê tauiraa
I te hoê sabati no te matahiti 1942, te faaineine ra matou i te mau himene pureraa i te fare pure i to te hoê taurearea uouo tiaraa mai i te pae opani e e toru buka i piahia e te Taiete Watch Tower—Poieteraa, Faatiamâraa, e Faaineineraa (beretane). Ua manaˈo atura vau e mea nehenehe roa teie mau buka i nia i ta ˈu paepae vairaa buka, no reira ua farii atura vau e toru buka no e toru moni shillings. I muri aˈe, ua ite atura vau e e Ite no Iehova teie taata o Tienie Bezuidenhout, o ˈna anaˈe i teie vahi. I to Tienie hoˈiraa mai, ua afai mai oia i te hoê matini faataˈi pehe e ua hauti mai oia i te tahi mau oreroraa parau a te Haava Rutherford. Ua au roa vau i te oreroraa parau “Herepata e ohipa eiâ,” teie râ, aita o Caroline e to ˈu tuahine o Priscilla o te ora ra ia matou ra, i au. I te toru o te hoˈiraa mai o Tienie, ua horoa mai oia i te matini faataˈi pehe ia nehenehe au e faataˈi i te mau pehe no to ˈu mau hoa.
I te hoê mahana, ua hurihuri au i te mau api o te buka Poieteraa e ua topa ˈtura vau i nia i te pene ra “Teihea roa te feia pohe?” Ua haamata ˈtura vau i te taio ma te tiaturi e e ite au e eaha te mau oaoaraa e farereihia e te mau nephe o te feia pohe i nia i te raˈi. Taa ê atu râ i te mea o ta ˈu e tiai ra, ua faataa mai teie buka e tei roto te feia pohe i to ratou apoo menema e ua aramoina i te mau mea atoa. Ua faahitihia te mau irava no roto mai i te Bibilia mai te Koheleta 9:5, 10, ei haapapuraa. Teie te tahi pene “Te araraa o te feia pohe,” e ua faahitihia te Ioane 5:28, 29 ei haapapuraa e ua aramoina te feia pohe e te tiai ra ratou i te tia-faahou-raa. E parau papu teie. E ua mauruuru roa vau i te reira.
I taua tau ra, i te matahiti 1942, to ˈu tâpûraa i to ˈu mau taairaa e te “Reo o te Parau tohu” e ua haamata ˈtura vau i te paraparau ia vetahi ê no nia i te mau mea o ta ˈu e haapii ra i roto i te mau buka a te Taiete Watch Tower. Hoê o te feia matamua o tei farii mai, o to ˈu ïa hoa o Judah Letsoalo, e hoa haere haapiiraa hoi mâua i te Fare haapiiraa Kilnerton.
Ua haere mâua o Judah e 51 kilometera na nia i te pereoo taataahi no te tae atu i te hoê tairururaa a te mau Ite no Afirika i Pietersburg. I muri iho, ua haere pinepine mai te mau taeae no Pietersburg e tae roa mai i Mamatsha no te tauturu ia ˈu ia faaite i te poroi o te Basileia i to ˈu mau taata tapiri. I te pae hopea, i te tahi atu tairururaa i Pietersburg, i te avaˈe titema 1944, ua bapetizohia vau ei taipe no to ˈu pûpûraa ia ˈu no Iehova.
Ua farii mai to ˈu utuafare e te tahi atu feia
Ua tamau noa o Caroline, Priscilla, e ta ˈu tamahine o Damaris, i te haere i te Ekalesia apî Holane. Ua tupu ihora te hoê ati. Ua fanau mai o Caroline i te piti o ta mâua tamarii—te hoê tamaroa iti hiˈoraa itoito o Samuel te iˈoa. Teie râ, ua roo-taue-hia oia i te maˈi e ua pohe atura. Aita te mau hoa faaroo o Caroline i afai mai i te tamahanahanaraa, i to ratou parauraa mai e ua hinaaro te Atua i ta mâua tamaiti i pihai iho ia ˈna i nia i te raˈi. Ma te mauiui, teie noa te aniraa a Caroline: “No te aha te Atua i rave ai i ta tâua tamaiti?”
I te taime a tapae ai te parau peapea o to mâua ati i te mau Ite no Pietersburg, ua haere roa mai ratou e ua pûpû mai ratou i te tamahanahanaraa mau i niuhia i nia i te Parau a te Atua. Ua parau o Caroline i muri iho e: “Mea papu te mau parau ta te Bibilia e faataa ra no nia i te tumu o te pohe, no nia i te huru o te feia pohe, e no nia i te tiaturiraa o te hoê tia-faahou-raa, e ua ite au i te tamahanahanaraa rahi. Ua hinaaro au e tae i roto i te ao apî e e farii i ta ˈu tamaiti mai roto mai i te menema.”
Ua faaea ˈtura o Caroline i te haere i te fare pure, e i te matahiti 1946, ua bapetizohia o ˈna, o Priscilla, e o Judah. I muri aˈe i to ˈna bapetizoraa, ua reva ˈtura o Judah no te haamata i te ohipa pororaa i roto i te hoê mataeinaa piihia Mamahlola, e tae roa mai i teie mahana, te tavini nei oia ei pionie ma te taime taatoa.
I to Judah revaraa, o vau anaˈe te tane i toe mai no te haapao i ta matou amuiraa, o Boyne te iˈoa. I muri iho, ua haere maira o Gracely Mahlatji i roto i ta matou tuhaa fenua e ua faaipoipo atura oia ia Priscilla. I te mau hebedoma atoa, e horoa mâua o Gracely hoê taime na ˈna, te tahi taime na ˈu, i te mau oreroraa parau na roto i te reo Afirika no taua vahi ra, te Sepedi. Ia noaa mai te mau buka bibilia ia operehia na te taata, ua ani mai te Taiete ia ˈu ia huri i te mau buka na roto i te reo Sepedi. Ua oaoa roa vau i te iteraa i te mau taata i te fanaˈoraa i teie mau buka.
No te faaitoito i ta matou mau putuputuraa huiraatira, ua hoo mai matou i te hoê matini faataˈi pehe e te hoê taoˈa haapuroro reo rahi no te hauti i te mau oreroraa parau bibilia na roto i ta matou tuhaa fenua. Ua tarahu matou i te hoê pereoo hutihia e te mau asini no te afaifai i teie mau tauihaa teiaha i tera e tera vahi. No reira, ua pii ta matou feia tapiri ia matou “te mau taata no te Ekalesia a te asini.”
Ua tamau noa ta matou amuiraa i te haere i mua. I muri iho, ua riro mai ta ˈu e piti tuahine paari aˈe e ta raua mau tane ei mau Ite e ua tapea ratou paatoa i to ratou haapao maitai e tae roa ˈtu i to ratou poheraa. Oia atoa, e rave rahi no te amuiraa no Boyne (tei piihia i teie nei Mphogodiba) o tei haamata i te ohipa pororaa ma te taime taatoa, e e rave rahi o te rave noa nei â i teie taviniraa. I teie nei, e piti amuiraa i taua vahi ateatea e rave rahi mau oire iti, e te hoê numera taatoa tei hau atu i te 70 feia poro itoito i roto i te pororaa.
Te hoê toroa apî
I te matahiti 1949, ua faaea vau i te ohipa haapii tamarii e ua riro mai au ei tavini pionie tamau. Te ohipa matamua tei horoahia mai, o te pororaa ïa i te feia faaapu ereere e rave ra i te ohipa i roto i te mau fare faaapu e fatuhia ra e te feia uouo na te pae no Vaalwater i te fenua Transvaal. Ua turu vetahi fatu fare faaapu i te politita tei farii-apî-hia oia hoi te apartheid e ua hinaaro ratou e ia farii te mau ereere atoa e mea haehaa aˈe ratou i te feia uouo e e tia ia ratou ia tavini i to ratou mau fatu uouo. No reira, i to ˈu pororaa ˈtu i te mau rave ohipa ereere, ua hape vetahi feia uouo i te manaˈoraa e te poro ra vau i te orureraa. Ua pari atoa vetahi e e taata communiste au e ua haamǎtaˈu mai ratou e e pupuhi ratou ia ˈu.
Ua faataa ˈtura vau i teie huru tupuraa i te amaa a te Taiete Watch Tower, e ua tonohia ˈtura vau i te tahi atu mataeinaa piihia Duiwelskloof. I taua taime ra, ua faarue atoa ˈtura ta ˈu vahine i ta ˈna ohipa haapii tamarii e ua apiti maira ia ˈu i roto i te taviniraa pionie. Hoê avatea o te matahiti 1950, i to mâua hoˈiraa ˈtu i muri aˈe i te pororaa, ua tae mai ta mâua te hoê vehî rata rahi no ǒ mai i te Taiete ra. I to mâua hitimahuta, te vai ra i roto te hoê titauraa ia fanaˈo vau i te hoê haapiiraa ei tiaau ratere. E toru matahiti to mâua ratereraa na roto i te mau amuiraa i Afirika Apatoa, e i te matahiti 1953, ua tonohia ˈtura mâua i Lesotho, te hoê fenua i ropu mau i te fenua o Afirika Apatoa.
Taviniraa i Lesotho e i Botswana
I to mâua haamataraa i te tavini i Lesotho, e rave rahi mau parau e faarooroohia ra e mea pinepine te feia ěê i te imihia e taparahi no te tahi mau peu faaroo. Noa ˈtu e ua haapeapea mâua ta ˈu vahine, ua tauturu te here no to mâua mau taeae Sotho e to ratou farii maitai ia haamoe oioi noa i teie mau manaˈo riaria.
No te tavini i te mau amuiraa no te mau mouˈa Maluti no Lesotho, ua matau vau i te ratere na nia i te manureva ma te vaiiho i ta ˈu vahine i te mau fenua no raro i reira oia e tavini ai ei pionie a tiai noa ˈtu ai i to ˈu hoˈiraa mai. Ua aratai te mau taeae ma te hamani maitai ia ˈu i tera e tera amuiraa ia ore au ia moe i roto i te mau mouˈa.
I te hoê taime, ua parauhia mai au e no te tapae atu i te amuiraa i muri iho, e tia ia matou ia haere na roto i te Anavai Orange na nia i te puaahorofenua. Ua parauhia mai e mea mǎrû roa ta ˈu puaahorofenua teie râ ua faaarahia mai au e ia puai anaˈe te pape, e tamata te mau puaahorofenua i te faatopa i te taata i nia ia ratou. Ua peapea rii au no te mea aita vau i ite maitai i te haere na nia i te puaahorofenua, e aita atoa vau i ite maitai i te aˈu. Ua haere atura matou na roto i te anavai, e ua paiuma roa te pape e tae roa i te parahiraa puaahorofenua. No to ˈu riaria, ua faarue atura vau i te mau tavaha e ua haru ihora vau i te huruhuru o te puaahorofenua. Ua topa roa to ˈu hau i to matou tapaeraa ˈtu ma te peapea ore i te tahi atu pae!
I taua po ra, aita to ˈu taoto i topa no te mea ua mauiui roa to ˈu tino i to ˈu hororaa na nia i te puaahorofenua. Teie râ, mea hoona taua mau mea au ore atoa ra no te mea ua faaite te mau taeae i te mauruuru rahi no te tere. I to ˈu haamataraa i te ohipa haaati i Lesotho, ua naeahia te faito e 113 feia poro. I teie mahana, ua maraa teie numera i nia i te 1 649.
I te matahiti 1956, ua taui ta matou tuhaa pororaa no te haere i te Bechuanaland Protectorate, tei piihia i teie nei Botswana. E fenua rahi te Botswana, e mea atea aˈe ia haere no te farerei i te mau taata poro atoa. Ua ratere matou na nia i te pereoo auahi aore ra na nia i te hoê pereoo uta matara noa. Aita e parahiraa, no reira, ua parahi noa matou i nia i te tahua e ta matou mau afata tauihaa. Mea pinepine matou i te tapae atu i te vahi ta matou e haere ra ma te repo roa e te rohirohi. Ua farii noa mai to matou mau taeae kerisetiano ia matou, e ua tamǎrû to ratou mata oaoa ia matou.
I taua tau ra, ua opanihia te mau buka a te Taiete i Botswana, no reira, ua rave matou i ta matou ohipa pororaa na te mau fare ma te ara maite, e aita matou i faaohipa i te mau buka a te Taiete. I te hoê taime, ua roaahia matou te poro ra i piha iho i te oire iti no Maphashalala e ua tapeahia matou. No te paruru ia matou, ua taio matou i te Bibilia, ma te faataa e ua papaihia te hopoia i faauehia mai ia matou i roto i te Mataio 28:19, 20. Noa ˈtu e ua putapû vetahi o te feia aˈo, ua faaue te raatira e ia rutuhia te mau Ite. I muri aˈe, i to matou maere rahi, ua taparu atura te hoê tia faaroo i te raatira ia hamani maitai ia matou e ia faaore i ta matou hapa. Ua farii aˈera te raatira, e ua tuuhia ˈtura matou.
Noa ˈtu te hamani-ino-raa e te opaniraa i nia i ta matou mau buka, ua tamau noa te ohipa a te Basileia i te haere i mua, I to matou taeraa ˈtu i Botswana, ua naeahia te numera e 154 feia poro. E toru matahiti i muri iho, i te faaoreraahia te opaniraa, ua maraa taua numera ra i nia i te 192. I teie mahana, e 777 Ite no Iehova o te poro ra i roto i teie fenua.
Te haapiiraa e te huriraa i te parau
I muri iho, ua faaohipahia ˈtura vau ei taeae haapii i roto i te Haapiiraa no te Taviniraa o te Basileia no te mau matahiapo kerisetiano. I muri iho, ua fanaˈo vau i te haamaitairaa e riro ei taeae haapii i te Haapiiraa o te taviniraa pionie. Ua tavini atoa mâua ta ˈu vahine i te tahi mau tau i te amaa no Afirika Apatoa. I taua mau taime ra, ua tauturu vau i roto i te ohipa huriraa parau, e ua rave o Caroline i te ohipa i te fare tutu.
I te hoê mahana o te matahiti 1969, ua haere maira te tiaau o te amaa, o Frans Muller, e farerei ia ˈu e ua na ô mai oia e: “Taeae Thongoana, te hinaaro nei au e farerei ia orua ta oe vahine i roto i ta ˈu piha raveraa ohipa.” Ua faataa maira oia e ua maitihia mâua ei mau tia no te haere i te tairururaa no 1969 “Te hau i nia i te Fenua” i Lonedona. Ua fanaˈo mâua i te farii maitai î i te here o to tatou taeae i Beretane e i Ekosia, e ua faarahi mau â te reira i to mâua mauruuru no te autaeaeraa na te ao nei.
I roto i na maha ahuru matahiti i mairi aˈenei, ua riro o Caroline ei apiti taiva ore i roto i ta mâua toroa poro evanelia ma te taime taatoa. Ua farerei mâua toopiti e rave rahi mau oaoaraa e e rave rahi mau taime peapea. Noa ˈtu e ua pohe ta mâua e piti tamarii, ua paari ta mâua tamahine o Damaris, e ua riro mai oia ei Ite maitai e te rave atoa nei oia i te ohipa huriraa i te amaa no Afirika Apatoa.
Eita mâua e nehenehe faahou e rave i te ohipa tiaau ratere no to mâua paruparu, no reira, i roto i te mau matahiti i mairi aˈenei, ua riro mâua ei mau pionie taa ê i roto i te hoê amuiraa no Seshego, te hoê oire Afirika i pihai iho ia Pietersburg. Te tavini nei au ei tiaau peretiteni. Te na ô ra te Bibilia e ‘te îraa i te oaoa, tei mua ïa i te aro o Iehova,’ e ua itea mau â vau i te oaoa e te mauruuru i to ˈu taviniraa i te Atua i Afirika Apatoa.—Salamo 16:11.
[Hohoˈa i te api 26]
Pororaa i te oire no Seshego, Afirika Apatoa