Te oaoa i noaa mai i to ˈu taviniraa ia Iehova
FAATIAHIA E GEORGE BRUMLEY
No horoa noa ˈtura vau i te hoê haapiiraa radio i te mau mutoi haapii apî a te Emepera Haile Selassie a haere mai ai hoê o ratou e parau taa ê mai ia ˈu e ua ite oia e e mitionare Ite no Iehova vau. “E farii anei oe i te haapii i te Bibilia e o vau nei?” o ta ˈna ïa i ani ru mai.
I TE mea e ua opanihia ta matou ohipa i Etiopia, e tiavaruhia vau i rapae i te fenua, mai te tahi atu mau Ite na mua ˈtu, ahiri e e ite te mau tia mana e o vai râ vau. Ua aniani atura vau ahiri e e parau mau anei ta teie taurearea haapii aore ra e tia oia na te hau tei tonohia no te tamata ia ˈu. Ei upoo utuafare e toru tamarii nainai te tia ia ˈu ia faaamu, ua mǎtaˈu vau i te manaˈoraa e e erehia vau i ta ˈu ohipa e e faahepohia mai au ia faarue i te fenua e te mau hoa o ta ˈu i here roa.
‘Teie râ,’ o ta outou paha e ani mai, ‘mea nafea hoi to te hoê Marite e to ˈna utuafare te tia ia ˈna ia faaamu, maitiraa e haere mai e ora i Afirika apatoerau-hitia o te râ, i te atea ê o to ˈna fenua e to ˈna mau fetii?’ A vaiiho na ˈu e faataa ˈtu.
Ua paari au i te mau Hau amui no Marite
I roto i te mau matahiti 1920, tei te fare haapiiraa noâ vau, ua tamatahiti to ˈu metua tane i te vea Te Pare Tiairaa e ua noaa mai ia ˈna te mau buka Tuatapaparaa i te mau Papai (beretane). Mea au roa na Papa ia taio, e ua pau oioi noa ia ˈna i te taio i te mau buka. E taata maramarama e te hauti roa oia, e ua itehia te reira na roto i ta ˈna huru raveraa i nia i te mau ratere o ta ˈna e titau i te fare i te sabati. E buka nehenehe roa ta ˈna tei taaihia e te iri puaa e ua papaihia “Bibilia Moˈa” na roto i te mau reta auro i rapaeau e i te aoao. E haamata oia i te aparauraa na roto i te na ôraa ˈtu e, “E mahana sabati teie. E nehenehe anei ta oe e taio mai i te tahi mau irava na tatou?”
E farii iho â te taata ratere, teie râ, ia tatara anaˈe oia i te buka, aita hoê aˈe parau i neneihia i nia i te mau api! E hitimahuta iho â teie taata. I reira ïa o Papa e parau atu ai e ‘aita te mau ekalesiatiko i ite i te Bibilia,’ e i reira oia e rave mai ai i ta ˈna buka a taio atu ai i te Genese 2:7. Te na ô ra te Bibilia i roto i teie irava e faataa ra i te poieteraa o te taata matamua e: ‘Riro maira te taata ei nephe ora.’—Genese 2:7, Tatararaa a te Arii Iakobo.
E faataa ˈtu o Papa e aita to te taata e nephe teie râ o o ˈna iho te nephe, e e utua te pohe no te hara, e ia pohe anaˈe te hoê taata, ua pohe mau ïa oia, e ua aramoina i te mau mea atoa. (Koheleta 9:5, 10; Ezekiela 18:4; Roma 6:23) Hou vau a ite maitai ai i te taio, ua mau aau ia ˈu te Genese 2:7. O te mau haamanaˈoraa matamua ïa o te oaoa mau e noaa mai i te iteraa i te mau parau mau a te Bibilia e te tufaraa ˈtu ia vetahi ê.
I te mea e e faataehia mai Te Pare Tiairaa i to matou fare, ua haamata ïa te utuafare taatoa i te fanaˈo i teie maa i te pae varua. Te ora ra to ˈu tupuna vahine i to matou fare, e o ˈna te taata poro matamua o te parau apî maitai i roto i to matou utuafare. Aita e amuiraa i Carbondale, Illinois, i reira matou e faaea ˈi, teie râ, e faatupuhia na te tahi mau putuputuraa. E afai atu o Mama ia matou e pae i te tahi atu pae o te oire i reira vetahi mau vahine paari e faatere ai i te haapiiraa Pare Tiairaa. Ua haamata atoa matou i te apiti i roto i te taviniraa.
Mai te ohipa tatâˈi radio e tae atu i te fare auri
Ua faaipoipo vau i te matahiti 1937, e 17 matahiti noa ïa to ˈu i reira. Ua tamata vau i te faanavai i to mâua oraraa na roto i te tatâˈiraa i te mau radio e ua haapii atoa vau i teie toroa. I muri aˈe i te noaaraa mai ta mâua e piti tamarii, o Peggy raua o Hank, ua taa ˈtura mâua ta ˈu vahine. Na ˈu te hape ahiri e ua faataa mâua; aita vau e ora ra i te hoê oraraa kerisetiano. I te mea e e ere na ˈu i rave i ta ˈu e piti tamarii paari aˈe, ua riro te reira ei mauiuiraa rahi no ˈu.
Ua tupu ihora te Piti o te Tamaˈi Rahi e ua turai te reira ia ˈu ia feruri i nia e rave rahi mau mea. Ua pûpû maira te mau pǔpǔ faehau i te ravea no te riro ei raatira tapao piti e no te haapii i te toroa radio i te mau faehau apî, ua turai râ to ˈu tapitapiraa i te manaˈo o Iehova no nia i te tamaˈi ia haamata i te pure i te mau mahana atoa. Ua hope ta ˈu tamatahitiraa i Te Pare Tiairaa, e ua tapae atura te parau no te faahoperaa ia Lucille Haworth ra e ua haere maira oia e farerei ia ˈu. Ua riro o Perry Haworth, te metua tane o Lucille, e te rahiraa o to ˈna utuafare, ei mau Ite no Iehova mai te mau matahiti 1930 mai â. Ua here roa mâua o Lucille, e ua faaipoipo atura mâua i te avaˈe titema 1943.
I te matahiti 1944, ua bapetizohia vau e ua apiti atura vau i ta ˈu vahine i roto i te taviniraa ma te taime taatoa ei pionie. I muri noa iho, ua titau maira te aua faehau ia ˈu, aita râ vau i farii i te faaô atu. No reira, ua faautuahia ˈtura vau e toru matahiti i te fare auri a te hau no El Reno, i Oklahoma. Ua oaoa vau i te faaoromai no Iehova. I te mau poipoi atoa, ia ara mai au e ia haamanaˈo vau e teihea roa vau e no te aha, e ite au i te mauruuru rahi e e haamauruuru vau ia Iehova. I muri aˈe i te tamaˈi, ua haamata ˈtura te feia i rotopu ia matou o tei hau atu i te 25 matahiti i te tuuhia. Ua tuuhia vau i te avaˈe febuare 1946.
Te taviniraa ma te taime taatoa
I to ˈu hoˈiraa ˈtu i pihai iho ia Lucille, te rave ra oia i te taviniraa pionie i roto i te oire iti no Wagoner, i Oklahoma. Aita to mâua e pereoo, no reira ua haere noa mâua na raro i te mau vahi atoa, ma te poro i te oire taatoa. I muri iho, ua haere atura mâua i Wewoka, i Oklahoma. I muri noa iho, ua noaa maira ta ˈu ohipa i te hoê fare radio fatata mai e ua haamata ˈtura vau i te rave i te ohipa i roto i te haapurororaa. E ere i te mea ohie ia rave i te ohipa e ono hora i te mahana e ia faaoti i te hora pionie, teie râ, ua oaoa mâua i te faufaa taa ê e tavini ia Iehova. Ua faanaho mâua no te hoo mai i te hoê pereoo tahito na mua noa ˈˈe i te tairururaa no Los Angeles i te matahiti 1947. I reira, ua haamata ˈtura mâua i te feruri e ani ia fariihia mâua i te Haapiiraa bibilia no Gileada a te Taiete Watchtower no te faaineineraa i te ohipa mitionare.
Ua taa ia mâua e e taahiraa avae rahi mau teie, e aita mâua i hinaaro e faaoti vave noa e faarue i te mau Hau amui no Marite. Ua haapeapea noa vau i te ereraa i ta ˈu mau tamarii, no reira ua tamata faahou mâua i te noaa mai i te parau faatia no te rave ia raua. No to ˈu oraraa na mua ˈˈe e ta ˈu tau fare auri, aita i manuïa. Ua opua ˈtura mâua e tamata i te riro mai ei mitionare. Ua titauhia mai mâua i te 12raa o te pǔpǔ haapii no Gileada.
Ua noaa mai ta mâua parau tuite i te matahiti 1949, teie râ, i te haamataraa, ua tonohia mâua e farerei i te mau amuiraa i Tennessee. I muri aˈe e toru matahiti i roto i te taviniraa ratere i te mau Hau amui no Marite, ua tae maira ta mâua rata no ǒ mai i te piha ohipa a te peretiteni o te Taiete Watch Tower e ani maira ahiri e e farii anei mâua i te haere e haapii i Etiopia taa ê atu i te rave i te ohipa pororaa. Hoê o te mau titauraa a taua hau faatere ra, oia hoi e tia i te mau mitionare ia riro ei haapii tamarii. Ua farii aˈera mâua, e i te tau veavea o te matahiti 1952, ua reva ˈtura mâua i Etiopia.
I to mâua taeraa ˈtu i Etiopia, ua haapii mâua i te mau pǔpǔ haapiiraa tamatahi i te poipoi e ua faatere mâua i te mau pǔpǔ haapii Bibilia tamoni ore i te avatea. Aita i maoro, e rave rahi o tei haere mai i te mau haapiiraa bibilia e mea pinepine mâua i te haapii i te Bibilia e toru e tae atu i te maha hora i te mahana. E mau mutoi vetahi o te feia haapii; area vetahi ra, e mau orometua haapii ïa aore ra e diakono i roto i te mau fare haapiiraa mitionare e te mau haapiiraa faaroo tumu no Etiopia. I te tahi mau taime, ua naeahia e 20 aore ra hau atu i te mau pǔpǔ haapiiraa bibilia tataitahi! E rave rahi feia haapii o tei faarue i te haapaoraa hape e o tei haamata i te tavini ia Iehova. Ua î roa mâua i te oaoa. I reirâ, ia ara mai au i te mau poipoi atoa, e haamauruuru atu vau ia Iehova.
Te fanauraa i te tamarii e te pororaa i raro aˈe i te opaniraa
I te matahiti 1954, ua ite atura mâua e e riro mai mâua ei mau metua, no reira ua titauhia ˈtura ia mâua ia faaoti ahiri e e hoˈi anei mâua i te mau Hau amui no Marite aore ra e faaea noa anei mâua i Etiopia. E faaea mai mâua mai te peu iho â ïa e e noaa mai ta ˈu ohipa. Ua ite atura vau i te hoê ohipa ei taata haapuroro, ma te faatere i te hoê fare radio na te Emepera Haile Selassie. Ua faaea mai ïa mâua.
I te 8 no setepa 1954, ua fanauhia maira ta mâua tamahine o Judith. Ua manaˈo hoi au e mea papu ta ˈu ohipa no te mea te rave ra vau no te emepera, teie râ, i muri aˈe e piti matahiti, ua erehia ˈtura vau i ta ˈu ohipa. Teie râ, aita i naeahia i te hoê avaˈe, ua ravehia ˈtura vau i roto i te fare mutoi—no te hoê moni ohipa teitei—no te haapii i te hoê pǔpǔ taurearea nafea ia tatâˈi i te mau radio piti-eˈa. I roto i na matahiti e toru i muri iho, ua fanauhia maira ta mâua nau tamaroa o Philip raua o Leslie.
I roto i taua taime ra, ua taui to matou tiamâraa no te rave i te ohipa pororaa. Ua manuïa te Ekalesia tumu no Etiopia i te titau i te hau faatere ia tiavaru i te mau mitionare atoa a te mau Ite no Iehova. Na nia i te faaueraa a te Taiete, ua taui ihora vau i ta ˈu parau faatia no te ohipa mitionare ei parau no te toroa. Ua opanihia ta matou ohipa mitionare, e ua titauhia ˈtura ia ara e ia haapao maitai. Ua tamau noa te mau putuputuraa atoa a te amuiraa, teie râ, ua putuputu matou i roto i te mau pǔpǔ haapiiraa iti.
Ua paheru te mau mutoi e rave rahi mau fare o te mau Ite ta ratou e hiˈopoa ra. Teie râ, aita hoi ratou i ite e te vai ra te hoê mutoi tapao piti o tei riro ei taata haamori ia Iehova o te faaara noa mai ia matou e afea râ te mau tere paheruraa e tupu ai. No reira, aita hoê buka i haruhia i roto i taua mau matahiti ra. Ua faatupu matou i ta matou mau haapiiraa Pare Tiairaa i te sabati na roto i te haereraa ˈtu i te mau fare tamaaraa na te hiti o te oire i reira te vai ra te mau amuraa maa na rapaeau.
I taua tau ra, te haapii ra ïa vau i te toroa radio i te mau mutoi apî, to te taurearea o ta ˈu i faahiti i te omuaraa ra, aniraa mai ia ˈu i te hoê haapiiraa bibilia. Ua manaˈo atura vau e aita o ˈna e haavare maira, e ua haamata ˈtura mâua. I muri aˈe e piti noa haapiiraa, ua haere maira te piti o te taata na muri iho ia ˈna, e te toru. Ua faaara maitai atu vau ia ratou ia ore roa ˈtu e faaite e te haapii ra ratou na muri ia ˈu, e aita iho â ratou i faaite.
I te matahiti 1958, ua faatupuhia te tairururaa rahi, Te hinaaro o te Atua, i te mau tahua Yankee Stadium e Polo Grounds no New York. I taua area taime ra, ua riro mai o Peggy e o Hank, e tae noa ˈtu e rave rahi mau melo o to ˈu fetii, ei mau Ite itoito. Auê te oaoa e i to ˈu neheneheraa e tae atu i reira! Aita noa vau i oaoa i te farereiraa i ta ˈu e piti tamarii paari aˈe e te tahi atu mau melo o te utuafare, ua putapû atoa râ vau i te iteraa i teie nahoa rahi tei hau atu i te 250 000 taata tei putuputu mai i te mahana hopea o te tairururaa!
I te matahiti i muri iho, ua haere mai te peretiteni o te Taiete, o Nathan H. Knorr, e farerei ia matou i Etiopia. Ua horoa mai oia i te mau manaˈo maitatai roa no te faatupu i te ohipa i raro aˈe i te opaniraa e ua anaanatae atoa oia i to matou utuafare e to matou huru i te pae varua. Ua faataa ˈtura vau e te haapii ra mâua i ta mâua tamarii ia pure. Ua ani atura vau mai te peu e e hinaaro anei oia e faaroo ia Judith ia pure. Ua farii ihora oia, e i te otiraa, ua na ô atura oia ia ˈna e: “Mea maitai roa, Judith.” I te hora tamaaraa, ua ani atura vau ia Taeae Knorr ia faahiti i ta matou pure, e i te hoperaa, ua na ô atura o Judith e: “Mea maitai roa, Taeae Knorr!”
Te raveraa i ta mâua tamarii i te mau Hau amui no Marite
Ua hope ta ˈu faaauraa ohipa e te mau mutoi i te matahiti 1959. Ua hinaaro matou e faaea, tera râ, aita te hau faatere i faatia e ia faaapîhia te parau faaauraa ohipa. E haere ïa matou ihea? Ua tamata vau i te faaô atu i roto i te mau fenua i reira te titau-rahi-hia ra te mau taeae, aita râ i manuïa. Ma te manaˈo peapea, ua hoˈi atura matou i te mau Hau amui no Marite. I to matou taeraa ˈtu, ua oaoa roa matou i te hoê putuputuraa fetii; ua farerei aˈera ta ˈu e pae tamarii e ua here roa ˈˈera te tahi e te tahi. Mai reira mai, ua faaea piri noa ratou.
Ua faaea matou i Wichita, Kansas, i reira to ˈu iteraa i te ohipa ei taata tatâˈi radio e ei faataˈi pehe. Ua faaau ihora o Lucille i te mau ohipa fare, e ua haere te mau tamarii i te haapiiraa i pihai iho i te fare. Ua faatere vau i te haapiiraa utuafare o Te Pare Tiairaa i te mau po monire atoa, ma te tutava ia riro te reira ei taime oraora maitai e te anaanatae. Ua hiˈopoa mâua i te mau mahana atoa no te ite ahiri e te vai ra anei te mau fifi i te fare haapiiraa.
I to ratou apitiraa i roto i te Haapiiraa no te Taviniraa Teotaratia, ua tauturu teie faaineineraa i ta mâua mau tamarii tataitahi no ta ratou tau haapiiraa. Ua haamataro mâua ia ratou mai to ratou tamariiriiraa mai â i roto i te taviniraa. Ua haapii ratou i te pûpû i te mau buka bibilia i te taata, e ua haere mai ratou na muri ia mâua i te mau haapiiraa bibilia.
Ua tamata atoa mâua i te haapii i te mau tamarii i te mau mea faufaa o te oraraa, ma te faataa e eita ratou tataitahi e nehenehe e fanaˈo i te mau taime atoa i te mea e noaa mai i te tahi pae. Ei hiˈoraa, eita e nehenehe e horoa i te hoê â taoˈa horoa na ratou paatoa. “Ia horoahia te hoê hauti na to oe taeae aore ra to oe tuahine,” o ta mâua ïa e haaferuri ia ratou, “e eita e noaa te tahi na oe, e tia anei ia oe ia amuamu?” I te tahi atu taime, e horoa ˈtu mâua i te tahi taoˈa na te tahi atu tamarii, e aita hoê i erehia. Ua here mâua ia ratou pauroa, e aita mâua i haafaahiahia hoê i nia i na tamarii e piti.
I te tahi mau taime, e faatiahia te tahi atu mau tamarii ia rave i te mau mea ta mâua i ore i faatia i ta mâua tamarii. Mea pinepine vau i te faaroo e, “E nehenehe o Mea e rave i tera ohipa, e o matou ïa?” Ua tamata vau i te faataa ˈtu i te parau, teie râ te pahonoraa ohie o ta ˈu i horoa ˈtu i te tahi taime, “E ere oe no roto i tera utuafare; e Brumley oe. Mea taa ê ta tatou huru faatereraa.”
Te taviniraa i Peru
Mai to matou faarueraa ia Etiopia, ua titau noa mâua o Lucille e apiti faahou i roto i te taviniraa mitionare. Inaha, i te matahiti 1972, ua noaa maira te ravea no te haere i Peru, i Marite Apatoa. Aita ˈtu vahi maitai aˈe no te haapao i ta mâua mau tamarii ia paari i roto i to ratou mau matahiti taurearea. Maoti te amuimuiraa ˈtu e te mau mitionare, te mau pionie taa ê, e te tahi atu o tei haere mai i Peru, ua ite mata roa ratou i te oaoa rahi o te feia o tei tuu i te mau faufaa o te Basileia i nia i te parahiraa matamua. Ua pii o Philip i teie amuimuiraa te faahemaraa o te mau hoa maitai roa.
Tau taime i muri iho, ua faaroo aˈera vetahi mau hoa tahito to matou no Kansas i to matou manuïa rahi i roto i te taviniraa o te Basileia, e ua haere atoa maira ratou i Peru. Ua faanaho vau i to matou fare mai te hoê fare mitionare. E ohipa faataahia ta te taata tataitahi ia nehenehe matou pauroa e fanaˈo i te taime no te taviniraa. I te mau poipoi atoa, te vai ra ta matou aparauraa no nia i te hoê irava bibilia i te amuraa maa. E taime oaoa roa no matou paatoa. I reirâ, e ara mai au i te mau poipoi atoa e ia ite au e teihea roa vau e no te aha, e faatae mamû noa vau ia Iehova i te mau parau haamauruururaa hohonu.
I muri aˈe, ua faaipoipo o Judith e ua hoˈi atura o ˈna i Marite, i reira to ˈna tamau-noa-raa i roto i te taviniraa taime taatoa. I muri aˈe e toru matahiti i roto i te taviniraa pionie taa ê, ua faatae aˈera o Philip i ta ˈna aniraa e ua fariihia oia no te tavini i te Betela i Brooklyn, New York. I te pae hopea, ua hoˈi atoa ˈtu o Leslie i te mau Hau amui no Marite. Ua faarue mai ratou ma te manaˈo anoi e ua parau pinepine mai ratou e ua riro te afairaa ˈtu ia ratou i Peru ei ohipa maitai roa ˈˈe ta mâua i rave no ratou.
I te mea e ua ino roa te faanavairaa faufaa i Peru, ua taa ˈtura ia mâua e e tia atoa ia mâua ia reva. I to mâua hoˈiraa ˈtu i Wichita i te matahiti 1978, ua farerei atura mâua i te hoê pǔpǔ Ite reo Paniora. Ua ani mai ratou e ia faaea mai mâua no te tauturu ia ratou, e o ta mâua ïa i rave ma te oaoa. Ua haamauhia ˈtura te hoê amuiraa, e ua oioi noa mâua i te here i teie amuiraa mai te mau amuiraa ta mâua i tavini na mua ˈtu.
Ua haere atu mâua i Ecuador
Noa ˈtu e ua roohia vau i te hoê tupuraa ino o tei haaparuparu i te hoê pae o to ˈu tino, ua manaˈonaˈo noa vau e e haere faahou mâua o Lucille e tavini i roto i te tahi atu fenua. I te matahiti 1984, ua faaite maira te hoê tiaau ratere i te maraaraa e tupu ra i Ecuador e te hinaaro rahi i te mau matahiapo kerisetiano i reira. Ua faaite atura vau e mea iti roa ta ˈu e nehenehe e rave i roto i te taviniraa no to ˈu nei hapepa, teie râ, ua haapapu mai oia e noa ˈtu e e 65 matahiti to ˈu e to ˈu hapepa, e nehenehe vau e horoa i te tauturu ei matahiapo.
I muri aˈe i to ˈna revaraa, aita mâua i taoto i taua po ra, ua paraparau noa mâua no te haereraa ˈtu i Ecuador. Hoê â to mâua Lucille hinaaro uˈana e reva. No reira, ua pia ˈtura mâua i te hoê poroi no ta mâua imiraa tupohe manumanu e ua hoohia e piti hebedoma i muri iho. Ua hoo mâua i to mâua fare i roto hoê ahuru mahana. No reira, i to mâua ruauraa, ua hoˈi faahou mâua i to mâua oaoaraa rahi roa ˈˈe, oia hoi te taviniraa mitionare i te fenua ěê.
Ua faaea mâua i Quito, e mea oaoa roa te taviniraa, maoti te mau aamu aore ra te mau ohipa apî i te mau mahana taitahi. Teie râ, i te matahiti 1987, ua itehia ˈtura e e mariri ai taata o te aau rahi to ˈu; mea titauhia ia tâpû-oioi-hia vau. Ua hoˈi atura vau i Wichita no te tâpûraa, o tei manuïa. E piti noa matahiti i muri aˈe i to mâua hoˈiraa ˈtu i Quito, ua ite-faahou-hia te mariri ai taata, e ua titauhia ia hoˈi mâua i te mau Hau amui no Marite no te faaea tamau roa. Ua faaea mâua i Carolina Apatoerau, i reira to mâua faaearaa i teie nei.
Te hoê oraraa faufaa e te oaoa
Aita i taahia e eaha to ˈu huru i mua nei. Ua tâpûhia to ˈu aau rahi i te matahiti 1989 ra. Noa ˈtu, e nehenehe â ta ˈu e tavini ei matahiapo e e aratai e rave rahi mau haapiiraa bibilia e te feia o te haere mai i to ˈu fare. I te roaraa o te mau matahiti, ua tauturu matou e mau hanere taata na roto i te tanuraa, te pîpîraa i te pape, aore ra te atuaturaa i te mau huero o te parau mau. E oaoa teie o te ore roa e morohi, noa ˈtu ehia taime e farereihia ˈi teie huru tupuraa.
Hau atu, te rahi nei to ˈu oaoa i te iteraa e te tavini nei ta ˈu mau tamarii atoa ia Iehova. E 30 matahiti to Peggy apeeraa i ta ˈna tane, o Paul Moske, i roto i te taviniraa ratere i te mau Hau amui no Marite. Ua tamau noa o Philip e ta ˈna vahine o Elizabeth, e o Judith atoa, i roto i te taviniraa taa ê ma te taime taatoa i te Betela no Brooklyn, i New York. Ua riro o Hank raua o Leslie e to raua hoa faaipoipo ei mau Ite itoito, e te tavini paatoa nei ta ˈu e maha taeae e tuahine e to ratou utuafare, e hau atu i te 80 fetii, ia Iehova. E ua riro o Lucille ei vahine kerisetiano haapao maitai fatata roa e 50 matahiti o to mâua faaipoiporaa. I te mau matahiti i mairi aˈenei, ua rave oia ma te ore e amuamu i te mau ohipa au ore atoa no te tauturu ia ˈu ia atuatu i to ˈu tino e ino noa ˈtura.
Oia mau, ua fanaˈo vau i te hoê oraraa oaoa. Aita te mau parau e nehenehe e faaau i teie oaoaraa. Te taviniraa ia Iehova, e mea oaoa roa, e teie te hinaaro o to ˈu mafatu, e haamori ia ˈna e a muri noa ˈtu i nia i teie fenua. E haamanaˈo noa vau i te Salamo 59:16, e na ô ra e: “Area o vau nei; e himene au i te mana na oe ra; e himene hua vau i te mau poipoi atoa nei i te aroha no oe: no te mea o oe te faatia ia ˈu nei; e te haapuraa i te mahana e ati ai ra.”
[Hohoˈa i te api 23]
George Brumley e te emepera no Etiopia o Haile Selassie
[Hohoˈa i te api 25]
O George Brumley e ta ˈna vahine, o Lucille