Te imiraa i te hoê oraraa papu
E AURAA rau to te oraraa papu no te mau taata rau. No te hoê taata, te oraraa papu, te fanaˈoraa ïa i te hoê ohipa; no te tahi atu, ia rahi ïa te taoˈa; e no te toru o te taata, te oraraa papu, eiaha roa ˈtu ïa te taparahiraa taata ia haaati ia ratou. E auraa ê anei to te reira no outou?
Noa ˈtu eaha to outou manaˈo, ma te feaa ore, e rave outou i te mau faanahoraa no te tamata i te faariro i to outou oraraa ei mea papu ia au i te faito ta outou e hinaaro. A hiˈo na i ta te mau taata i Europa e rave ra ia noaa te hoê faito oraraa taata taitahi papu.
Te haapiiraa teitei aˈe
Ia au ia Jacques Santer, peretiteni o te Commission Européenne, e 20 % o te feia apî no te Union Européenne aita ta ratou e ohipa. No reira, no taua faito matahiti ra, te rahiraa, tei te hoê ïa uiraa, Nafea e noaa ˈi ia ˈu te hoê ohipa o te horoa mai i te hoê oraraa papu? E rave rahi teie e tiaturi nei e e nehenehe e raeahia teie fa na roto i te haapiiraa teitei aˈe o te horoa i te feia haapii, ia au i te vea ra The Sunday Times no Lonedona, “i te hoê maitai hau no te imiraa i te ohipa.”
I Helemani, ei hiˈoraa, “aita i itehia aˈenei te hinaaro i te haapiiraa e te tiaraa aivanaa mai to teie nei,” ta te Nassauische Neue Presse ïa e parau ra. Noa ˈtu e, i roto i taua fenua ra, e titauhia te hoê haamâuˈaraa au noa e 55 000 dala Marite no te ora ei taurearea haapii no te roaraa o te haapiiraa teitei.
E tia ia haapopouhia te feia apî e haapao maitai i te haapiiraa e e hinaaro i te ohipa papu. Mea pinepine e mea maitai aˈe no te hoê taata e imi ra i te ohipa ua noaa anaˈe ia ˈna te ite e te aravihi. E horoa noa râ anei te haapiiraa teitei aˈe i te ohipa papu? Ua parau te hoê potii haapii e: “Ua ite au mai te omuaraa mai â e eita ta ˈu tau haapiiraa e aratai i te hoê ohipa taa maitai e eita e horoa mai i te oraraa papu.” E ere o o ˈna anaˈe tei roto i teie huru tupuraa. I roto i te hoê matahiti aita i maoro aˈenei, ua raea te numera o te feia e parau tuite ta ratou no te haapiiraa tuatoru i Helemani i te hoê faito teitei tamau.
I Farani, ia au i te hoê vea, no te rahi o te feia apî e erehia ra i te ohipa, e haere te feia apî i te haapiiraa tuatoru no te mea mea iti aˈe te faufaa o te hoê parau tuite a te haapiiraa tuarua. Teie râ, e rave rahi taurearea haapii no te haapiiraa tuatoru o te faˈi e ia hope ta ratou tau haapiiraa, “eita to ratou huru tupuraa e riro ei mea maitai aˈe noa ˈtu e ua noaa ta ratou parau tuite.” Te faatia ra te vea ra The Independent e i Beretane, “te roo-rahi-hia ra te feia haapii i te ahoaho o te oraraa feia aivanaa.” Te faatiahia ra e eita roa ˈtu te oraraa i roto i te mau fare haapiiraa tuatoru e tauturu i te feia haapii ia faaruru i te papu-ore-raa o te oraraa, e aratai râ te reira i te tahi taime i te mau fifi mai te hepohepo, te taiâ, e te faatura-ore-raa ia ˈna iho.
Mea pinepine e mea maitai aˈe te haapiiraa i te hoê toroa tapihoo aore ra te faaineineraa i roto i te hoê tuhaa o te tapihaa, ia noaa i te hoê taata te hoê ohipa papu, i te fanaˈoraa i te hoê parau tuite a te haapiiraa tuatoru.
E navai anei na tauihaa 10 000?
E rave rahi teie e tiaturi nei e te ravea e papu ai te oraraa, ia rahi ïa te taoˈa. E au ra paha teie i te hoê manaˈo maitai, no te mea e riro te hoê haapueraa moni i te fare moni ei ravea i roto i te mau taime fifi. Te faataa ra te Bibilia e “e haapuraa tei te moni.” (Koheleta 7:12) E haamaitai anei râ te taoˈa rahi atu â i te oraraa taata taitahi papu i te mau taime atoa?
Eita mau â. A hiˈo na nafea te maraaraa te mau taoˈa i roto i na matahiti e 50 i mairi. I te hopea o te Piti o te Tamaˈi Rahi, fatata aita e taoˈa ta te hoê pae rahi roa o to Helemani. I teie mahana, ia au i te hoê vea Helemani, te fanaˈo ra te Helemani faito oraraa au noa i na tauihaa 10 000. Mai te peu e mea tano te mau tohu i te pae faanavairaa faufaa, e fanaˈo hau atu â ïa te mau ui no a muri aˈe. E faariro anei râ teie haapueraa taoˈa i te oraraa ei mea papu aˈe? Eita. Ua faaite te hoê tuatapaparaa i Helemani e e 2 taata i nia i te 3 te manaˈo nei e mea papu ore aˈe te oraraa i teie nei i to mutaa iho a 20 aore ra a 30 matahiti aˈenei. Inaha, aita te hoê maraaraa rahi o te mau taoˈa i horoa mai i te oraraa papu aˈe.
Mea maramarama maitai teie, no te mea, mai tei faaitehia i roto i te tumu parau na mua ˈtu, te iteraa i te papu-ore-raa o te oraraa, o te hoê ïa manaˈo horuhoru teimaha. E eita roa ˈtu te hoê manaˈo horuhoru teimaha e faaorehia e te mau taoˈa materia. Parau mau, e ohipa te mau taoˈa rahi mai te hoê tamǎrûraa i te veve e e tauturu te reira i roto i te mau taime ereraa. I te tahi râ mau taime, hoê â teimaharaa te fanaˈoraa i te moni e rave rahi e te fanaˈo-ore-raa.
No reira, e tauturu mai te hoê huru feruriraa faito noa no nia i te mau taoˈa materia ia haamanaˈo e noa ˈtu e e nehenehe te mau taoˈa e riro ei haamaitairaa, e ere te reira te ravea tumu no te fanaˈo i te hoê oraraa papu. I to ˈna tiaraa mai i te fenua nei, ua faaitoito Iesu Mesia i ta ˈna mau pǐpǐ i te na ôraa e: “Rahi noa iho hoi ta te taata nei taoˈa, e ere hoi tei taua taoˈa na ˈna ra to ˈna ora.” (Luka 12:15) No te ite i te papu-roa-raa i roto i te oraraa, e titau te hoê taata hau atu â i te taoˈa materia.
No te feia paari, mea faufaa ta ratou mau tauihaa eiaha no to ratou maitai i te pae materia no to ratou râ faufaa i te pae o te mau manaˈo hohonu. Te mea o te haapeapea i te feia paari, hau aˈe i te taoˈa rahi, te neheneheraa ïa e roohia i te ohipa ino.
A ara maitai!
“Ua riro te ohipa ino . . . ei fifi i maraa tamau noa na te ao atoa nei i roto i na matahiti e 30 i mairi aˈenei,” ta te buka iti ïa Practical Ways to Crack Crime (Mau ravea ohie no te paruru i te ohipa ino) neneihia i Beretane e parau ra. Te rave ra te mau mutoi i te mau mea atoa ta ratou e nehenehe. Nafea te tahi mau taata e faaruru ai i te reira?
E haamata te oraraa taata taitahi papu i te fare. I Helevetia, ei hiˈoraa, te riro ra te hoê taata peni i te hohoˈa fare ei taata aravihi i te peniraa i te mau hohoˈa fare eita e tomohia e te eiâ ma te mau ponao papu, te mau opani i faaetaetahia e te mau haamaramarama i tamauhia i te auri. E au ra e te pee mau ra te feia fatu o teie mau fare i te maseli matau-maitai-hia ra: “O to ˈu fare to ˈu aorai.” Ia au i te vea ra Focus, mea moni roa teie mau fare, mea rahi râ te feia e hinaaro ra i te reira.
No te haamaitai atu â i te oraraa taata taitahi papu i roto mai e i rapae mai i te fare, ua faanaho te feia huiraatira no te tahi mau oire i te mau tabula tiairaa i te feia tapiri. Ua haere atu â te feia e faaea ra na te hiti oire i mua na roto i te aufauraa i te hoê taiete tiairaa no te haaati haere i to ratou vahi i te tahi mau hora. E rave rahi taata e manaˈo nei mea maitai eiaha e haere hoê noa i roto i te mau aroâ taata ore o te mau oire i te po. Peneiaˈe e rave te mau metua o te haapeapea iho â no te maitai o ta ratou mau tamarii, i te mau ravea hau no te paruru ia ratou. A hiˈo na i te mau manaˈo e vai ra i roto i te tumu parau tarenihia i nia i teie api.
E ere râ hoi te mau taata atoa te nehenehe e aufau i te hoê fare eita e tomohia e te eiâ. Hau atu â, eita te mau tabula tiairaa i te feia tapiri e te mau haaati-haere-raa no te oraraa papu e faaiti i te ohipa ino; e nehenehe noa te reira e turaihia ˈtu i roto i te mau vahi aita i tiaihia. No reira, o te ohipa ino noâ te haamǎtaˈuraa rahi no te oraraa taata taitahi papu. Ia papu to tatou oraraa, te titauhia ra hau atu â i te tutavaraa atoa no te tinai i te ohipa ino.
E tinai i te maˈi—Eiaha noa i te tapao o te maˈi
Te vai ra i roto ia tatou taitahi te hoê hinaaro e au i to tatou natura i te hoê oraraa papu, e ua tano tatou i te raveraa i te mau faanahoraa tano noa e te ohie ia raea ia tatou teie fa. Ua riro noa râ te ohipa ino, te ereraa i te ohipa e te tahi atu â mau mea o te faatupu i te papu-ore-raa o to tatou oraraa, ei mau tapao noa o te hoê maˈi e au i te huitaata taatoa. No te faaora i teie huru tupuraa, mea titauhia ia tinai, eiaha noa i te mau tapao, i te tumu mau râ.
Eaha te tumu mau o te papu-ore-raa o to tatou oraraa? Nafea tatou e nehenehe ai e faaore roa i te reira e e faaore roa atoa i te papu-ore-raa o te oraraa e a muri noa ˈtu? E tauaparauhia te reira i roto i te tumu parau i muri nei.
[Tumu parau tarenihia i te api 6]
Mau ravea no te paruru i te mau tamarii apî
No te pinepine o te mau hamani-ino-raa i te tamarii, te mau eiâraa i te mau aiû e te mau taparahi-pohe-raa, e rave rahi mau metua tei manaˈo e mea faufaa ia haapii i ta ratou mau tamarii i te mau mea i muri nei:
1. Ia parau eita—ma te etaeta roa—i te mau taata atoa e tamata i te faarave ia ratou i te hoê ohipa ta ratou e manaˈo ra e mea ino.
2. Ia opani i te mau taata atoa ia fafa i te mau vahi huna o te tino maori râ tei pihai anaˈe te hoê metua ia ˈna—mai i ǒ i te hoê taote ra aore ra i te hoê tuati ra.
3. Ia horo ê, ia tuô, ia auê aore ra ia pii i te hoê taata paari aita i atea roa mai te peu e tei roto ratou i te haamǎtaˈuraa.
4. Ia faaite i te mau metua i te mau tupuraa huru ê atoa aore ra te mau tauaparauraa atoa ta te tamarii e manaˈo ra e mea ê roa.
5. Eiaha ia huna i te hoê parau i mua i te mau metua.
Ei manaˈo hopea, mea maitai ia ara maitai te mau metua ia maiti ratou i te taata no te haapao i ta ratou tamarii.
[Hohoˈa i te api 5]
Ia papu to tatou oraraa, e titau tatou hau atu â i te haapiiraa, te taoˈa rahi, aore ra te mau tutavaraa atoa no te tinai i te ohipa ino