VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • g98 8/7 api 28-29
  • Hiˈoraa i nia i teie nei ao

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • Hiˈoraa i nia i teie nei ao
  • A ara mai na! 1998
  • Upoo parau iti
  • Papai tei tuea
  • Te haamǎtaˈuraa i te tiamâraa i te pae faaroo i Europa
  • Te mau haamaramarama uira
  • Te faahopearaa o te afata teata i nia i te mau tamarii
  • E nehenehe te hahaereraa e faaroa i te oraraa
  • E tauturu te upaupa i te mau tamarii
  • Te mau faanahoraa o te natura i tahatai
  • Ta tatou mereti maa taatoa
  • Ia ohipa te mau puhi
  • Te mau hatua o te mau pereoo e te pohe i nia i te purumu
  • Te feia e pohe i te puhipuhiraa avaava
  • E mau mirioni taata e pohe ra
    A ara mai na! 1995
  • No te aha te rahiraa taata e pupuhi ai i te avaava, no te aha ratou i hape ai
    A ara mai na! 1986
  • O to outou anei fenua tei riro ei tapao?
    A ara mai na! 1989
  • Te faareva nei te feia turu i te avaava i ta ratou taoˈa maue i roto i te reva maoti te puai o te mǎhu veavea
    A ara mai na! 1995
A ara mai na! 1998
g98 8/7 api 28-29

Hiˈoraa i nia i teie nei ao

Te haamǎtaˈuraa i te tiamâraa i te pae faaroo i Europa

I roto i te hoê rururaa a te mau papai vea i Washington, i te mau Hau amui no Marite, ua parau o Massimo Introvigne, te hoê taata ite Katolika Roma no Turin, i Italia, e te hamanihia ra te mau tabula patoiraa o te mau pǔpǔ faaroo amahamaha i roto i te tahi mau fenua. I roto i te mau haapaoraa i parauhia e mau “pǔpǔ faaroo amahamaha atâta,” te vai ra ïa te mau Baptiste, te feia faaroo Buddha, te mau charismatique Katolika, te mau ati Iuda Hassidim, te mau Ite no Iehova, te feia faaroo Quaker, e te Taatiraa Kerisetiano o te mau Vahine Apî. Te faahiti ra te hoê tabula no Helemani e 800 pǔpǔ; hoê i Beletita, 187; e hoê i Farani, 172. Te papai ra Introvigne e i Farani “ua tihatihia te tahi mau orometua haapii no te mau haapiiraa a te hau i muri aˈe ahia matahiti ohipa maitai no te mea noa e Ite no Iehova ratou.” Ia au i tei faatiahia e te tuhaa haapao i te papairaa vea a Compass Direct, ua faaite o Introvigne e te haapeapea ra oia ia paturu te huiraatira i te mau taatiraa patoi i te haapaoraa. Ua parau oia e: “Mea papu maitai e na teie mau taatiraa i haaparare i te manaˈo hape e mea pinepine, i te parau haavare no nia i te mau haapaoraa nainai, e te hoê huru feruriraa farii ore.”

Te mau haamaramarama uira

Ua hamani te tahi feia maimi no te Fare haapiiraa tuatoru no Sydney i Auteralia i te hoê haamaramarama o te piri noa oia iho ia fatata mai te hoê manureva tere atea. Ua moe anaˈe te tumu o te maniania, e mahiti faahou te haamaramarama. E nehenehe te hoê micro i tamauhia i rapaeau, i tauturuhia e te hoê porotarama roro uira i tamauhia i nia i te haamaramarama, e ite atoa i te taˈi taa ê o te tahi atu mau tumu maniania, mai te maniania o te mau pereoo rahi teiaha. Te faaite ra te mau tamataraa e e nehenehe teie mau haamaramarama e faatopa i te maniania i te faito e 20 décibel, e navai maitai ïa ia ore ia haafifihia te taotoraa. Te parau ra te vea ra New Scientist e: “Hoê o te mau paeau maitai o teie ravea, te mea ïa e e nehenehe te mau fare e paruruhia i te maniania e i te hoê â taime, e haapuvaivaihia ma te ore e tamau i te matini faatoetoeraa mataˈi moni rahi.”

Te faahopearaa o te afata teata i nia i te mau tamarii

“Mea puai aˈe te faahopearaa o te mau hohoˈa papai faahautiutihia e te mau hautiraa video i nia i te haerea o te mau tamarii mai te 6 e tae atu i te 12 matahiti, i to te fare haapiiraa, i te mea e te mataitai nei ratou i te afata teata i te roaraa e 38 hora i te hebedoma, area râ, te faaea nei ratou i roto i te piha haapiiraa e 23 noa hora,” ta te vea ra El Universal ïa e faataa ra. Ua tapao te taata maimi o Omar Torreblanca e e haapii te afata teata i te tamarii eaha te haerea e tia ia rave i roto i te mau tupuraa taa ê—aita râ te tamarii e ite ra mea maitai anei aore ra mea ino anei taua mau haerea ra. Ua faataa oia e: “Ia ite te tamarii e ua taamuhia hoê o te feia hauti i roto i te hohoˈa papai faahautiutihia aore ra te hoê hohoˈa taviri, ma te mau hopea maitai, papu maitai e pee te tamarii i taua ohipa ra.” Ua faaite mai te maimiraa a Torreblanca e “e faaohipa te mau tamarii i te mau mea ta ratou i haapii no roto mai i te afata teata i roto i to ratou oraraa i te mau mahana atoa eiaha râ i ta ratou i haapii i te fare haapiiraa, i te mea e e hiˈo ratou i te fare haapiiraa mai te hoê noa ohipa i faahepohia.”

E nehenehe te hahaereraa e faaroa i te oraraa

E nehenehe te hahaereraa i te mau mahana atoa e faaroa ˈtu â i te oraraa o te hoê taata, ta te Asiaweek ïa e parau ra. Te huti ra te hoê tuatapaparaa i ravehia i te roaraa 12 matahiti i te ara-maite-raa i nia i na 707 tane mai te 61 a tae atu i te 81 matahiti e ore e puhipuhi i te avaava o te nehenehe â e hahaere. Ua faatopa roa te feia “e hahaere e 3,2 noa kilometera i te mahana—noa ˈtu e mea haere mǎrû noa—i te haamǎtaˈuraa o te mau huru tumu pohe atoa i te afaraa,” ta te parau faataa ïa e tapao ra. No te feia e ore roa ˈtu e hahaere, e 2,5 ïa taime te haamǎtaˈuraa e pohe i te mau huru mariri ai taata atoa i to te feia e hahaere hau atu i te 3,2 kilometera i te mahana. Ua itea mai na roto i teie tuatapaparaa i neneihia i roto i te vea ra The New England Journal of Medicine, e e nehenehe te hahaereraa e vau hanere metera noa i te mahana e faatopa i te haamǎtaˈuraa o te pohe. Na mua ˈˈe, ua faahapa te tahi feia ite no te pae faaetaetaraa tino i te faufaa o te hoê ohipa puai ore mai teie. I teie nei, te parau ra te tuatapaparaa i te pae hopea e: “Mea faufaa no te oraora-maitai-raa o te feia paari ia faaitoito ia ratou ia hahaere.”

E tauturu te upaupa i te mau tamarii

E nehenehe te haapiiraa i te mau tamarii mai te toru e tae atu i te maha matahiti ia hauti i te upaupa, e tauturu ia ratou ia feruri e ia manaˈo, ta Gordon Shaw ïa e parau ra, te hoê orometua haapii i te toroa taote i te Fare haapiiraa tuatoru no Kalifonia i Irvine. I teie faito matahiti apî, ua oti aˈena te mau taairaa i roto i te roro, e ua haapapu te feia maimi e e tauturu te hauti-tamau-raa i te upaupa noa ˈtu e hoê ahuru minuti noa i te mahana ia faatupu i “te hoê haamaitairaa e ite-maoro-hia o te ravea o te tamarii no te feruri e te manaˈo.” Na roto i te hoê tamataraa e iva avaˈe, ua faaauhia te mau tamarii i pee i te mau haapiiraa piano i te tahi mau pǔpǔ tamarii i haapiihia i te faaohipa i te matini roro uira aore ra aita roa ˈtu i haapiihia. Ua haamaitai te mau tamarii i haapii i te hauti i te piano i te mau hopea o te tamataraa i to ratou maramarama i te faito e 35 %, area te tahi nau pǔpǔ ra, aita ïa i rahi te haamaitairaa aore ra aita roa ˈtu, ta te Sunday Times no Lonedona ïa i faatia.

Te mau faanahoraa o te natura i tahatai

E nehenehe anei e tuino i te hoê pae tahatai na roto i te tamâ-roa-raa ia ˈna? E, ta te hoê ïa tuatapaparaa i ravehia i te Ooa no Swansea, i te fenua no Galles, e parau ra. Te ravea e maitai ai te pae tahatai, o te pae miti ïa, i reira te mau pehu e pue ai e piti taime i te mahana ia faaî te miti. I roto i te pehu, te vai ra te tumu raau, te tâpû raau, te rimu, te aihere, e i te tahi taime te animala pohe, i anoi-pauroa-hia e te rimu. E faaearaa teie haapueraa pehu no te mau manumanu iti o te tauturu ia faahuˈahuˈa roa i te mau raau pohe, e na te mataˈi e te are miti e haapurara i te reira o te ohipa ïa ei taoˈa tapea i te one. E horoa atoa te pae miti i te maa na te mau manu e na te mau animala mai te campagnol, te iore, te rapiti papaa, e tae noa ˈtu te alope. No te toparaa te numera o te mau échassier e haere mai e amu i te maa i te pae miti, i haapeapea ˈi te feia atuatu i te natura no te mea e faahuru ê te paraˈu-tamau-raa i te pae tahatai i te huru faito noa o to ˈna faanahoraa natura. E rave rahi feia mea au na ratou te pae tahatai e hinaaro ra i te hoê pae tahatai mâ noa e au i te moemoeâ. Te faatia ra te vea ra The Times no Lonedona e ua hinaaro roa te hoê ratere ia ohihia te mau ofai i nia i te one.

Ta tatou mereti maa taatoa

Ua ui maere aˈena anei outou ehia rahiraa maa ta te huiraatira no te ao nei e amu nei i te mahana? Ua horoa mai te vea Heleni ra To Vima i te tahi mau tabula riaria no nia i te maa e amuhia ra i te mahana. Te noaa ra e te amuhia ra e piti miria huero moa na te ao atoa nei! Te amu ra te ao nei 1,6 mirioni tǎne to papaa. Mea amu-roa-atoa-hia te umara putete, e 727 000 ïa tǎne! O te raiti te maa tumu a te rahiraa o te huiraatira o te fenua nei, e na 1,5 mirioni tǎne e noaa i te mahana. I nia i te reira, e 365 000 ïa tǎne e amuhia e te mau Tinito. E horoa mai na rauere ti i taraˈihia e 7 000 tǎne i na auˈa ti inu e toru miria. E amu te feia fanaˈo o te ao nei e 2,7 tǎne huero iˈa ra te caviar. E amu te taata paari au noa no te pae Tooa o te râ o te ao nei e 4 000 kalori i te mahana—ia faaauhia i na kalori e 2 500 i faaitoitohia—area i Afirika ra, te faito au noa 1 800 ïa.

Ia ohipa te mau puhi

Ua faaohipahia te mau puhi no te tamata i te huru o te pape i Tapone, ta te vea ra The Daily Yomiuri ïa e faatia ra. A pae matahiti aˈenei, ua itea mai i te Orometua haapii Kenji Namba no te Fare haapiiraa tuatoru no Hiroshima e e ite roa te mau puhi i te mau tauiraa iti o te huru o te pape. E topa te otuituiraa o te mafatu o te puhi te vai ra anaˈe te mau taoˈa ino mai te cadmium aore ra te cyanure, area te trichloréthylène ra o te faatupu i te mariri ai taata, e faaotuitui oioi roa ïa i to ˈna mafatu. I teie nei, te hoohia ra te hoê matini e faaohipa ra i teie ravea otahi. Te vai noa ra te puhi i roto i te hoê tuio uraina i roto i te matini. A tahe ai te pape i roto i te tuio, e faaite mai te mau niuniu i tamauhia i nia i te tuio i te faito otuituiraa o te mafatu o te puhi, e na te hoê matini uira e taˈitaˈi i te mau tauiraa atoa i te hoê taata aravihi ra. No roto mai te mau puhi i maitihia no teie ohipa i te mau pape mâ roa e e monohia ratou i te mau avaˈe atoa ia tano noa te hiˈopoaraa.

Te mau hatua o te mau pereoo e te pohe i nia i te purumu

Aita i maoro aˈenei, ua faaore te Piha Faatureraa a te Tiribuna Teitei no Costa Rica i te hoê ture no nia i te hatua o te mau pereoo, a faaoti ai e e faaino te reira i te mau haapapuraa no te tiamâraa o te taata, ta te vea ra The Tico Times ïa no San José, i Costa Rica e faatia ra. Mai reira mai, ua topa te faito o te feia faahoro pereoo e faaohipa ra i te hatua i taua fenua ra mai te 87 % i raro i te 44 %, area te mau ati purumu ra e te pohe i noaa mai, ua maraa ïa. Ua haamau te Apooraa no te Ino ore i nia i te Purumu rahi no Costa Rica i te hoê tutavaraa ru no te faaiti i te tere atâta, e mâuˈa râ taua tutavaraa ra ia ore te mau horopatete e tamau i to ratou hatua, ta te parau faataa ïa e parau ra. Te na ô ra te tia no te Apooraa ra o Manfred Cervantes e: “Te tamata mau nei matou i te rave e ia taa te taata e e nehenehe ta ratou e paruru ia ratou iho e e faaora ia ratou iho na roto i te riroraa ei feia faahoro pereoo haapao maitai.”

Te feia e pohe i te puhipuhiraa avaava

Fatata 1,1 miria taata e puhipuhi i te avaava na te ao atoa nei, ta te Taote ïa o Judith Mackay, no te Pu o te mau taote haapao i te mau maˈi no te avaava i Asia, e parau ra. Mai tei faatiahia i roto i te British Medical Journal, i te ahururaa o te apooraa o te ao atoa nei no nia i te avaava e te oraora-maitai-raa, ua manaˈohia e e toru mirioni taata i pohe e o te avaava te tumu i te matahiti 1990 ra. E maraa â taua numera ra i nia i te ahuru mirioni mai te matahiti 2025 e tae atu i te matahiti 2030. Te parau ra te vea ra e i roto i te mau toru ahuru matahiti e haere mai nei, e taui te maraaraa o te feia e pohe i te puhipuhiraa avaava mai te mau fenua i haere i mua i roto atu i te fenua e haere ra i mua. Ia au i te Orometua haapii o Richard Peto, te hoê orometua haapii i te mau tuatapaparaa i te pae rapaauraa i te Fare haapiiraa tuatoru no Oxford, “Ua hau aˈena te feia i pohe i te puhipuhiraa avaava i Taina i te tahi atu mau fenua.”

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono