Ua haere mâua e mataitai i te mau urî taata rarahi o te mouˈa

Na te papai vea a A ara mai na! i Tanzania

TAU 320 noa ratou e ora nei i te vahi mouˈa auahi i te otia i rotopu ia Rwanda e te Repubilita Demotaratia no Congo. Tau 300 atu â e vai nei i roto i te ururaau hohonu no Uganda. O te mau urî taata rarahi o te mouˈa ïa, tei parauhia gorille na roto i te reo Farani—o ratou te mau animala ote û tei roto i te hoê tupuraa atâta roa ˈˈe i te ao nei!

Ua tutava rahi te vahine Marite tuatapapa animala ra o Dian Fossey no te faaara i te taata i te ati o teie mau animala. Ua haere mai o Fossey Vahine i Afirika i te hopea o te mau matahiti 1960 no te tuatapapa i te mau urî taata rarahi o te mouˈa. I taua tau ra, e haapohe-oioi-hia na ratou e te feia auau animala huna. Ua maiti teie vahine aivanaa itoito i te hoê oraraa moemoe i roto i te mau Mouˈa Virunga, e ua riro oioi maira oia ei hoa no te mau urî taata rarahi e ora ra i reira. Ua nenei o Fossey Vahine i ta ˈna mau maimiraa i roto i te mau vea e i roto i te hoê buka Gorillas in the Mist (Te mau urî taata rarahi i roto i te rupehu). A mairi ai te tau, ua uˈana roa ˈtu â to ˈna hinaaro e paruru i to ˈna mau hoa huruhuru, e ua tae roa oia i te aro roa ˈtu i te feia eiâ. Teie râ, ua pohe oia i roto i teie nei aroraa inaha, i te matahiti 1985, ua taparahihia oia e te hoê taata aita i itehia e o vai râ.

No to mâua hinaaro e ite roa ˈtu i teie mau animala hau, ua opua ˈtura mâua ta ˈu vahine e haere i te vahi faaearaa o te mau urî taata rarahi i te matahiti 1993 ra. E faatia ˈtu ïa mâua i to mâua tere.

Ua haamata teie tere i to matou apeeraa i te mau taata aratai i roto i te hoê paiumaraa hoê hora te maoro, mai te raroraa o te mouˈa auahi Visoke e 3 700 metera to ˈna teitei, e tae roa ˈtu i te otia o te Aua o te mau Mouˈa auahi i Rwanda. A haamâha ˈi matou i to matou rohirohi, ua faataa maira te mau taata aratai e eaha te tia ia matou ia rave ia tae anaˈe matou i pihai iho i te mau urî taata rarahi. Ua parau mai ratou e e vau noa feia mataitai i te mahana o tei faatiahia ia haere e hiˈo i teie pǔpǔ animala taa ê. E faaiti te reira i te atâtaraa ia roohia ratou i te mau maˈi e eita atoa te reira e faahuehue rahi roa ia ratou.

“Ia tomo anaˈe tatou i roto i te ururaau,” o ta te hoê taata aratai ïa i faahaamanaˈo mai ia matou, “a paraparau mǎrû noa. E nehenehe ïa tatou e mataitai i te tahi atu mau animala e te mau manu o te ururaau, no te mea taa ê atu i te mau urî taata rarahi o te mouˈa, te vai atoa ra te mau urî taata auro, te mau zabi nainai, te mau zabi toretore, te mau elefani, e te mau puaatoro oviri.”

Ua faaara-atoa-hia mai matou e te vai ra te mau aihere taratara e te mau ro i roto i teie aua, e peneiaˈe e haere matou na roto i te mau uru aihere varivari e te rupehu. Ua hiˈo atura mâua ta ˈu vahine ia mâua. Eita hoi to mâua ahu e tano no teie huru tere! Ua horoa maira râ te mau taata aratai maitatai i te mau pereue faarari e te mau tiaa no te haere na roto i te vari.

Ua faataa maira to matou taata aratai e e roo-ohie-noa-hia te mau urî taata rarahi i te mau maˈi o te taata e, no te paruru ia ratou, eita te hoê taata i maˈihia aore ra tei ite e e maˈi pee to ˈna, e faatiahia ia haere. “Mai te peu e e hinaaro outou e hota aore ra e maitihe i pihai iho i te mau urî taata rarahi, a fariu ê atu ïa i te mau animala e a tapoˈi i to outou ihu e to outou vaha,” o ta te hoê taata aratai ïa i parau mai. “A haamanaˈo! O tatou te mau manihini i roto i to ratou nohoraa tapoˈihia i te rupehu.”

Ua piri roa matou e nehenehe roa ˈtu e tapea!

Ua fifi noa ˈtu te paiumaraa. Ua tae atura matou i te teiteiraa e 3 000 metera. Ua varavarahia te mataˈi ora no reira e mea fifi ia huti i te aho, e mea pirihao atoa te mau eˈa haereraa. Tera râ, ua faahiahia roa matou i te haviti o te tumu raau hagenia, e to ˈna mau amaa mahorahora maitai, tei tapoˈihia i te rimu meumeu, te amoa, e te mau tiare orchidée. E au te nehenehe o te ururaau i to te paradaiso.

Ua haamata ˈtura te mau taata aratai i te imi i te vahi tei reira te mau urî taata rarahi i te mahana na mua ˈtu, noa ˈtu e e tauiui haere noa te mau urî taata rarahi i te vahi no te imi i te maa apî. “A hiˈo na i ǒ nei!” o ta te hoê ïa taata i pii. Mai te hoê mǎrû meumeu i roto i te aihere, te vai ra te roˈi o te urî taata tua uouo.

“O Umugome to ˈna iˈoa,” o ta te taata aratai ïa i faataa mai. “Ia naeahia te hoê oni i te area 14 matahiti, e uouohia te huruhuru o to ˈna tua. O ˈna ˈtura ïa te raatira o te pǔpǔ. O te oni tua uouo anaˈe te nehenehe e apiti e te mau ufa atoa. Ia tamata noa ˈtu te tahi mau oni apî aˈe, e patoihia mai ïa ratou! Teie râ, mai te peu e e manuïa te hoê oni enemi i te haapohe i te oni tua uouo, e haapohe atoa oia i te mau fanauˈa. I muri iho, o te oni i upootia te raatira apî e e apiti atu oia i te mau ufa o te pǔpǔ ia noaa te fanauˈa.”

“Eaha te maororaa o te oraraa o te hoê urî taata rahi?” o ta te hoê taata o te pǔpǔ ïa i ani a apee noa ˈi matou i te mau taata aratai i roto i te hoê uru ofe haviti mau.

“Tau 40 matahiti,” o te pahonoraa mǎrû ïa i horoahia mai.

“Sh! Sh!” o ta te hoê taata ïa i parau mǎrû noa i te faarooraahia te hoê uuru haruru. “Eaha tera? E urî taata?” Aita, o te hoê râ taata aratai o tei uuru mai te hoê urî taata rahi, ma te tamata e ia pahonohia mai. Ua tae paha ïa matou!

Oia mau, inaha tau 5 metera noa ia matou, te vai ra tau 30 urî taata rarahi! Ua faauehia mai matou ia parahi i raro e ia mamû noa. “Eiaha e faatoro i to outou rima i nia ia ratou,” o ta te hoê taata aratai ïa i haapapu mai, “e nehenehe hoi ratou e manaˈo e te taora ra outou i te hoê mea i nia ia ratou. Eiaha hoi e tuô. Ia pata anaˈe outou i te hohoˈa, a haere mǎrû noa e a haapao maitai, eiaha e haapura i te mori.”

Ua piri roa matou e nehenehe roa ˈtu e tapea! Aita râ hoê i tapea ˈtura, parau mǎrû noa maira te hoê taata aratai e: “Eiaha e tapea ia ratou!” I muri noa iho, ua haafatata maira te tahi mau fanauˈa urî taata no te hiˈopoa ia matou. Ua patupatu mǎrû noa ˈtura te taata aratai ia raua e te hoê amaa raau iti, e ua taaviri atura na fanauˈa iti hiˈopoa, ma te taputô mai te mau tamarii iti ra. E tia mai râ “o Mama” ia hauti ino anaˈe raua.

Te hiˈo noa maira te oni tua uouo ia matou na te atea mai. Ma te hitimahuta, ua haere maira oia ia matou ra e ua parahi, tau metera noa i te vahi ta matou iho e parahi ra. E urî taata rahi oia, eita e ore e 200 kilo te teiaha! I te mea e te tamaa noa ra oia, aita ïa oia i tâuˈa rahi mai ia matou, ua tamoemoe noa râ oia ia matou. Te amuraa i te maa, o te ohipa matamua ïa a te urî taata rahi! E nehenehe te hoê oni tua uouo e amu tau 30 kilo maa i te mahana. E imi te mau animala atoa o te pǔpǔ i te maa mai te poipoi e tae atu i te ahiahi. I te tahi mau taime, e taputô atoa ratou no te tahi mau “maa monamona” tei itea mai e ratou.

Te maa au-roa ˈˈe-hia e ratou, o te puo ïa o te tumu séneçon rahi. Mea au atoa na ratou te ache, te mau aˈa o te tahi mau raau tupu, e te mau ohi ofe. I te tahi mau taime, e anoi ratou i te mau ohi ofe e te mau rauere matie o te mau tataramoa, te mau aihere taratara, te gaillet, e te mau aˈa e raau tafifi huru rau. “No te aha eita te mau urî taata e puta i te mau taratara o te aihere ta ratou e ofati e e horohoroi?” o ta te tahi ïa i ani. Ua faataa mai te hoê taata aratai e: “Mea meumeu roa te iri o to ratou apu rima.”

Te mataitai noa ra matou i teie hohoˈa hau mau a tia taue mai ai te hoê urî taata oni rahi, ma te tupaipai i to ˈna ouma i to ˈna nau poro rima, e ua faaoto atura i te hoê tuô puai e te mehameha! Ua horo maira oia no te faaû i te hoê taata aratai, e ua tapea taue atura i mua noa ia ˈna. Ua tiatonu noa ˈtura oia i nia i te taata aratai! Aita râ oia i riaria ˈˈe. Area râ, ua parahi oia i raro, ua uuru, e ua otohe mǎrû noa ˈtura. E au ra e ua hinaaro noa te oni tua uouo e faariaria mai ia matou i to ˈna puai e to ˈna mana. A tiaturi mai e ho ma, ua manuïa oia!

Ua tarape maira te taata aratai ia faaineine i te faareva. Ua hau rii atu i te hoê hora to matou mataitairaa i teie mau animala faahiahia e te hau, ei mau manihini “i roto i te rupehu.” Noa ˈtu e e tere poto noa, eita roa ˈtu e moehia ia matou. Ua faahaamanaˈo te reira ia mâua i te parau tǎpǔ a te Bibilia no te ao apî i mua nei, i reira te taata e te animala e ora amui ai ma te hau!—Isaia 11:6-9.

[Hohoˈa fenua i te api 18]

Vahi faaearaa o te urî taata rahi o te mouˈa

REPUBILITA DEMOTARATIA NO CONGO

Roto Kivu

UGANDA

RWANDA

AFIRIKA

Vahi i faararahihia

[Faaiteraa i te tumu i te api 18]

Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.