Te uiui nei te mau taurearea . . .
Eaha te ino ia haavî ia vetahi?
‘E ohipa hauti noa hoi. Eaha te fifi? Tano iho â ia na reira ia Ron.’
PENEIAˈE e mea rahi aˈe e e mea puai aˈe outou i to outou mau hoa. Aore ra, e mea maramarama paha outou, e mea ite outou i te pahono ma te patiatia, e mea au na outou ia aa ˈtu ia vetahi ê. E au ra hoi e mea ohie roa no outou ia faariaria, ia haamaau, aore ra ia faaooo ia vetahi ê.
Peneiaˈe e ata to outou mau hoa ia haavî outou ia vetahi ê, e ere râ i te ohipa hauti. Inaha, te itehia ra i te tahi feia maimi e e mea ino aˈe te mau faahopearaa o te haavîraa i nia i te taata haavîhia, i ta ratou i manaˈo na. Ua faaite mai te hoê titorotororaa i ravehia i nia i te mau taurearea haere haapiiraa Marite e, “e 90 % o te mau tamarii i haavîhia, tei parau e ua fifihia ratou—ua topa ta ratou mau nota, ua maraa to ratou hepohepo, ua erehia ratou i to ratou mau hoa aore ra i to ratou oraraa totiale.” I te fenua Tapone, “ua tarî” te hoê tamaroa 13 matahiti “ia ˈna i muri aˈe i to ˈna papairaa i te hoê rata o tei vauvau huˈahuˈa i te mau ohipa haavî atoa o ta ˈna i faaoromai i te roaraa e toru matahiti.”a
Nafea te hoê taata e riro mai ai ei taata haavî? E mai te peu e mai te reira atoa to outou huru, nafea outou ia taui atu?
Eaha mau na te hoê taata haavî?
Te faahiti ra te Bibilia i te mau taata haavî i ora na hou te Diluvi i te tau o Noa ra. O te mau Nephilimi ïa—“e feia faatopa ia vetahi ê” te auraa o teie nei iˈoa. I te tau a haamǎtaˈu ai ratou i te taata, “ua î te fenua i te parau-tia ore.”—Genese 6:4, 11.
Teie râ, eita e titauhia ia tupai roa ˈtu outou aore ra ia turai atu outou i te hoê taata no te riro ei taata haavî. Te taata e haamauiui aore ra e hamani ino noa ˈtu ia vetahi ê—te feia paruparu aˈe iho â râ, aore ra te mǎtaˈu ohie noa—e taata haavî ïa oia. (A faaau e te Koheleta 4:1.) E tamata te feia haavî i te haamǎtaˈu, i te faariaria, e i te raatira i nia ia vetahi ê. Te faaohipa nei râ te rahiraa i to ratou vaha, eiaha to ratou poro rima. Inaha, o te haavîraa i nia i te manaˈo, te huru rave-ino-raa tupu pinepine roa ˈˈe. O te parau ino anei, te faaooo, te haamaauraa, e te faahitiraa i te tahi mau iˈoa pii haavahavaha.
I te tahi râ mau taime, e mea haavarevare aˈe te huru haavîraa. A rave na i te hiˈoraa o Lisa.b Ua paari oia e te tahi atu mau tamahine. I te 15raa râ o to ˈna matahiti, ua taui te mau ohipa. Riro mai nei o Lisa ei potii purotu roa, e ua haamata ˈtura oia i te huti i te ara-maite-raa o vetahi ê. Te faatia ra oia e: “Ua haamata ˈtura to ˈu mau hoa tamahine i te tuu ia ˈu i te hiti, e i te faaino ia ˈu na muri i to ˈu tua—e i te tahi mau taime, e na mua roa mai ratou i te faaino.” Ua afaifai atoa ratou i te parau haavare no Lisa, ma te tamata i te faaino i to ˈna roo. Oia mau, no to ratou pohehae, ua haavî ratou ia ˈna ma te aroha ore e te haamauiui.
Nafea e riro mai ai ei taata haavî
Ua taai-pinepine-hia te haerea hamani ino e te huru oraraa utuafare. “E taata ino to ˈu papa,” o ta te taurearea ra o Scott ïa e parau ra, “e mai te reira atoa ïa vau.” Mea fifi atoa te oraraa i te utuafare o Aaron. Te haamanaˈo ra oia e: “Ua taa ia ˈu e ua ite te taata i te huru o to ˈu utuafare—e ere hoi mai te tahi pueraa—e aita vau i hinaaro e ia aroha mai ratou ia ˈu.” No reira, i to Aaron faaôraa ia ˈna i roto i te haa tuaro, ua hinaaro iho â oia e upootia. Aita râ i navai. Ua hinaaro roa oia e faahaehaa i te tahi atu feia tuaro—ma te taahi roa ˈtu â ia ratou.
I to ˈna aˈe pae, ua paari o Brent i roto i te hoê utuafare mǎtaˈu i te Atua. Te faˈi nei râ oia e: “Mea au na ˈu ia faaata i te taata, tera râ, i te tahi mau taime, aita vau i ite afea e faaea ˈi, e ua haamauiui au ia vetahi ê.” No to ˈna hinaaro e arearea e e huti mai i te ara-maite-raa i nia ia ˈna, aita o Brent i faatura faahou i te huru o vetahi ê.—Maseli 12:18.
E au ra e te hema nei vetahi atu mau taurearea i te mana o te afata teata. Te faatiatia nei te mau hohoˈa aamu taparahi taata i te mau ‘tane haavî,’ ma te faaite e e ere te taata mǎrû i te tane mau. Mea rahi te parau faaooo i roto i te mau hohoˈa arearea. Mea pinepine te mau parau apî i te faaiteite i te mau taputôraa e te mau parau au ore e faahitihia ra i te mau hautiraa tuaro. E nehenehe atoa to tatou mau hoa e faataui i to tatou huru i nia ia vetahi ê. Mai te peu e e feia haavî to tatou mau hoa, e mea ohie roa no tatou ia pee atoa i to ratou huru, ia ore tatou iho ia hamani-ino-hia mai.
Noa ˈtu eaha te huru, mai te peu e te faaohipa ra outou i te mau ravea haavî, e ere noa ïa te feia ta outou e hamani ino ra, o te roohia i te ati.
Te mau faahopearaa i nia i te oraraa taatoa
Te faatia ra te vea ra Psychology Today e: “Peneiaˈe e haamata te peu haavî i te tamarii-rii-raa ra, tera râ, e tamau noa oia e tae roa ˈtu i te faito taata paari.” Ua faaite te hoê maimiraa i neneihia i roto i te vea ra The Dallas Morning News e “e 65 % o te mau tamaroa tei riro aˈena ei feia haavî i te haapiiraa tamahou, ua faautuahia ratou i te ohipa ino i te naearaahia to ratou e 24 matahiti.”
Parau mau, eita te mau taurearea haavî atoa e riro mai ei feia ohipa ino. Tera râ, e nehenehe te matauraa i te rave ino ia vetahi ê, e faatupu i te mau fifi rahi a muri aˈe i roto i to outou oraraa. Ia tapea noa outou i teie mau peu ia faaipoipo anaˈe outou, e nehenehe te reira e faateimaha rahi i to outou hoa e ta outou mau tamarii. I te mea e mea au aˈe na te mau paoti ohipa te mau rave ohipa o te afaro maitai e te tahi e te tahi, e nehenehe ïa outou e erehia i te tahi mau ohipa. E nehenehe atoa outou e erehia i te mau hopoia i roto i te amuiraa kerisetiano a muri aˈe. Te na ô ra o Brent e: “I te hoê mahana, e hinaaro vau e tavini ei matahiapo, tera râ, ua tauturu mai to ˈu papa ia ˈu ia ite e, eita te taata e haere mai e faaite i to ratou mau fifi, mai te peu e e manaˈo ratou e e haamaau vau ia ratou.”—Tito 1:7.
Nafea ia taui
I te rahiraa o te taime, aita tatou e ite nei i to tatou iho mau hape. Te faaara maira te mau Papai e, e nehenehe te hoê taata e ‘tavaimanino ia ˈna iho, aore aˈera i imi i to ˈna iho ino a riaria ˈtu ai.’ (Salamo 36:2) No reira, e tano paha ia ani outou i to outou metua, i te hoê hoa tiaturihia e outou, aore ra i te hoê Kerisetiano paari, ia faaite mai i to ˈna manaˈo. Peneiaˈe eita outou e mauruuru i te parau o ta outou e faaroo, tera râ, e tauturu te reira ia outou ia ite i te mau tauiraa te tia ia outou ia rave. (Maseli 20:30) Te na ô ra o Aaron e: “Te manaˈo nei au e, o te faarooraa i te aˈoraa, tera te mea i tauturu rahi ia ˈu. Te feia o tei ore i haavare mai ia ˈu, ua parau mai ratou e te hape ra vau. Aita vau i hinaaro e faaroo i teie mau huru parau, tera râ, na te reira mau i tauturu ia ˈu.”
Te auraa anei e e tia ia outou ia taui roa i to outou huru taata? Eita inaha, e navai noa paha ia faatano outou i to outou feruriraa, e vetahi o ta outou mau peu. (Korinetia 2, 13:11, MN) Ei hiˈoraa, ua manaˈo paha outou e tae roa mai i teie nei e e taata faahiahia outou no to outou anei rahi, to outou puai, aore ra to outou maramarama. Tera râ, te faaitoito ra te Bibilia ia tatou ia ohipa “ma te feruriraa haehaa, i te faariroraa ia vetahi ê ei mea rahi aˈe.” (Philipi 2:3, MN) Ia papu ia outou e—noa ˈtu te rahi aore ra te puai—e mau huru maitatai to vetahi ê o tei erehia e outou.
E tia atoa paha ia outou ia haapae i te iria aore ra i te hinaaro e faatere. A tutava ia ore outou ‘ia haapao noa i ta outou anaˈe ihora, e haapao atoa râ i ta vetahi ê ra maitai.’ (Philipi 2:4) Ia hinaaro anaˈe outou e faaite i to outou manaˈo, a paraparau ma te ore e faaino, e faaooo, aore ra e haavahavaha.—Ephesia 4:31.
E ia tupu mai te hinaaro e haavî ia vetahi ê, a haamanaˈo e ua haamou te Atua i te mau Nephilimi haavî. (Genese 6:4-7; 7:11, 12, 22) E mau senekele i muri iho, i te tau o te peropheta ra o Ezekiela, ua faaite te Atua i to ˈna mauruuru ore rahi i te feia i “tute” i te feia paruparu ra. (Ezekiela 34:21) Na te iteraa e e mea riri roa na Iehova i te peu haavî, e turai i te hoê taata ia rave i te mau tauiraa e hinaarohia!
E tauturu atoa te feruri-hohonu-raa i nia i te mau faaueraa tumu a te Bibilia na roto i te pure. Te na ô ra te Ture Auro e: “E te mau mea atoa ta outou i hinaaro ia vetahi ê ra, e na reira atoa ˈtu outou ia ratou.” (Mataio 7:12) Ia hinaaro anaˈe outou e haamǎtaˈu ia vetahi ê, a aniani ia outou iho: ‘Mea au anei na ˈu ia haavîhia, ia haamǎtaˈuhia, aore ra ia faahaehaahia vau? No te aha ïa vau e na reira ˈi i nia ia vetahi ê?’ Te faaue ra te Bibilia “ia hamani maitai outou ia outou iho, ma te aau mǎrû aroha noa.” (Ephesia 4:32) Ua vaiiho mai o Iesu i te hiˈoraa tia roa i roto i teie nei tuhaa. Noa ˈtu e ua hau aˈe oia i te mau taata atoa, ua faaite oia i nia i te taata tataitahi i te mǎrû, te taaraa i to ratou huru, e te faatura. (Mataio 11:28-30) A tutava i te na reira atoa ia farerei outou i te hoê taata paruparu aˈe ia outou—aore ra i te tahi taata o ta outou e riri ra.
Eaha ïa mai te peu e, te tumu o to outou iria, no to outou ïa riri i te huru raveraa o ta outou e faaoromai nei i te fare? I roto i te tahi mau tupuraa, e riri tano paha te reira. (A faaau e te Koheleta 7:7.) Teie râ, te na ô ra te Bibilia e ua faaarahia te taata parau-tia ra o Ioba e: “Ia roohia e te riri ra, e haapao maitai o te tairi-tia-noa-hia oe e pohe atu . . . E ara! eiaha e hoˈi i te parau ino.” (Ioba 36:18, 21) Noa ˈtu e te rave-ino-hia ra outou, aita to outou e tiaraa no te rave ino atu ia vetahi ê. Mea au aˈe ia tamata i te tauaparau e to outou mau metua. Mai te peu e te rave-ino-mau-hia ra outou, a imi paha i te tauturu i rapaeau atu i te utuafare, no te paruru ia ore outou ia pepe roa ˈtu â.
E ere i te mea ohie ia taui, e nehenehe râ. Te na ô ra o Brent e: “Te pure nei au fatata i te mau mahana atoa no nia i teie tumu parau, e ua tauturu mai na o Iehova ia ˈu ia haamaitai i to ˈu nei huru.” Oia atoa, ia haamaitai anaˈe outou i to outou huru i nia i te taata, i reira outou e ite ai e e au roa mai te taata ia outou. A haamanaˈo, e mǎtaˈu paha te taata i te feia haavî, e ore râ ratou e herehia.
[Nota i raro i te api]
a Ua tuatapapahia e nafea te feia haavîhia ia ape e ia hamani-ino-hia ratou, i roto i te tumu parau “Te uiui nei te mau taurearea . . . Te haavîraa i te fare haapiiraa—Nafea ia paruru ia ˈu iho?,” i roto i te A ara mai na! o te 8 no Atete 1989 (Farani).
b Ua tauihia vetahi mau iˈoa.
[Parau iti faaôhia i te api 30]
“Peneiaˈe e haamata te peu haavî i te tamarii-rii-raa ra, tera râ, e tamau noa oia e tae roa ˈtu i te faito taata paari”
[Hohoˈa i te api 29]
Ua riro atoa te parau faaino ei peu haavî