“E hinaaro vau i teie nei!” Te tau o te haamâha-oioi-raa i te hinaaro
Ia hiˈo-anaˈe-hia o Johnny, mai te mea ra e te mauiui rahi ra oia, tera râ, eita ta oe e nehenehe e tapea i ta oe ata. Ua topa roa to ˈna mau tapono, ua paruparu roa to ˈna turi, e mea taere roa oia ia haere. E oto rahi to nia i to ˈna hohoˈa mata — ua tuatua roa to ˈna rae, e mata taparu to ˈna e ua fefe roa to ˈna vaha i te mauiui. Teie te mea e haapeapea ra ia ˈna: te maa monamona.
“Ee mama e”, o ta ˈna ïa e haapahi noa ra. Eita râ o ˈna e faarahi roa ˈtu i te parau. E huri mai to ˈna metua vahine i nia ia ˈna ma te afai i to ˈna rima i nia. “E Johnny, eita vau e tapiti i te parau, AITA!” o ta ˈna ïa e parau atu ma te etaeta. “Mai te peu e e amu oe i ta oe maa monamona i teie nei, eita ïa oe e tamaa faahou. E tamaa tatou i roto e 15 minuti!”
“E hinaaro vau i ta ˈu maa monamona I TEIE NEI!” o ta ˈna ïa e pahono atu ma te taˈi. E faaea to ˈna metua vahine i te faarapu i te maa e e hiˈo atu o ˈna i ta ˈna tamaiti. Ua ite maitai o ˈna i te auraa o teie hiˈo; otohe mǎrû noa ˈtura o ˈna e haere atu ai e mihi ma te mâmu noa i roto i te tahi atu piha. I muri iho, e rave oia i te tahi atu ohipa e e moe-roa-hia ia ˈna i to ˈna hinaaro e amu i te maa na mua ˈˈe i te taime tamaaraa.
I te tahi taime, mai te huru ra e e haapao noa te mau tamarii i te reira taime. Ia hinaaro ratou i te tahi mea, e tia ia noaa i reira iho. Mea fifi roa na ratou ia taa e e nehenehe ratou e tiai ia noaa mai te tahi mea maitatai aˈe, aore ra e tia ia ratou ia haapae i te hoê ohipa navenave no te mea e mauiui ratou a muri aˈe. Inaha, e tia ia ratou — e ia tatou paatoa — ia haapii i te faufaaraa o teie manaˈo.
Ua tuatapapa te hoê maimiraa apî i ravehia e te tahi mau aivanaa i te Fare haapiiraa tuatoru Columbia i te Fenua Marite, i te aravihi o te tahi mau tamarii nainai no te haapae i te haamâha-oioi-raa i to ratou hinaaro, no te tiai i te tahi hamauruururaa. Ua tuuhia ˈtura e piti taoˈa e maiti i mua i te tamarii, mea iti aˈe hoê i te tahi — oia hoi, hoê faraoa monamona i te hoê pae e e piti i te tahi atu pae. E noaa ia ratou te taoˈa maitai aˈe mai te peu e e tiai ratou e ia hoˈi mai te orometua haapii. Teie râ, e nehenehe ratou e pate i te ǒe na mua aˈe i teie taime mai ta ratou e hinaaro, tera râ, e horoahia ïa te taoˈa iti aˈe e e erehia ratou i te taoˈa maitai aˈe. Ua tapao te mau aivanaa i to ratou haerea e ua hiˈopoa faahou ratou i teie mau tamarii hoê ahuru matahiti i muri aˈe.
Te faaite ra te vea Science e mea maitai aˈe te huru o te mau tamarii o tei farii i te haapae i te haamâha oioi i te hinaaro, i to ratou riroraa mai ei taurearea. Mea aravihi aˈe ratou i te pae totiale e i te pae no te haapiiraa e mea ohie aˈe na ratou ia faaruru i te hepohepo e te inoino. Ma te papu maitai, mea faufaa roa te aravihi no te faanuu atu i te haamâha-oioi-raa i te hinaaro — oia hoi te haapaeraa i te mea o ta tatou e hinaaro ra — i roto i te oraraa. E e fanaˈo atoa te feia paari i teie aravihi.
Te faahepohia ra tatou i te mau mahana atoa ia maiti i rotopu i te haamâharaa i te hinaaro i teie nei taime aore ra a muri aˈe. E ere paha vetahi i te mea faufaa roa: ‘E amu anei au i teie maa monamona aore ra e taio anei au i to ˈu mau kalori?’ ‘E mataitai anei au i te afata teata aore ra mea maitai aˈe paha ia rave au i te tahi atu ohipa faufaa?’ ‘E pahono anei au i teie parau aore ra e tapea au i to ˈu arero?’ I roto i teie mau hiˈoraa, e tia ia tatou ia faito i te faahemaraa o te mâha-oioi-raa e te mau faahopearaa rahi atu â. Auaa râ hoi, e ere te reira i te mau tapitapiraa rahi.
Mea faufaa roa ˈtu â te mau faaotiraa ta te mau taata e rave nei i te pae morare: ‘E haavare anei au no te ape i teie ohipa aore ra e maimi anei au i te hoê ravea tia e te tano maitai?’ ‘E tia anei ia ˈu ia pahono i teie titauraa herehere e ite atu ai i te ohipa e tupu, aore ra e poihere anei au i to ˈu faaipoiporaa?’ ‘E pee anei au i te tahi pueraa no te puhipuhi i te avaava taero, aore ra e auraro vau i te ture e e paruru atoa ˈtu ai i to ˈu tino?’ Mai ta outou iho paha i ite, e nehenehe te tapaparaa i te navenave o te reira taime e faahuenane roa i te oraraa o te hoê taata.
Mai ta te vea Science i faaite: “Ia ohipa maitai ratou, e tia i te mau taata ia opua mau â e haamaoro i te mâharaa e noaa mai i te reira iho taime e e tamau noâ i te tapapa i te mau tapao o te horoa mai i te faahopearaa a muri aˈe.” Eita paha tatou e ora i te hoê oraraa maitai mai te peu e e haamâha tatou i to tatou mau hinaaro atoa i te reira iho taime.
Te ora nei râ tatou i roto i te hoê ao o te tapitapi nei ia mâha to ˈna mau hinaaro i te reira iho taime, te hoê ao o tei î roa i te mau tausani rahiraa taata mai ia Johnny ra te huru, e haapahi ra ia noaa mai te mea o ta ratou e hinaaro ra i teie nei iho â, ma te ore roa ˈtu e tâuˈa i te mau faahopearaa. Ua faaau teie huru haerea i te ao o to tatou nei tau, eiaha râ no to ˈna maitai.