Ua itehia mai te oaoa mau e te hoê taata tairi upaupa
TOUM! Toum! Toum! I nia i te tahua, i turamahia e te mau mori puai, te faaite ra te taata tairi upaupa i te vitivitiraa o te pehe. Ma te tiatonu te mata i nia i te mau mauhaa upaupa e tairihia, ite ihora vau i te tupaipai-puai-raa to ˈu mafatu ia au i te tomaraa o te pehe.
I te avae tenuare 1945, fatata roa hoi te Piti o te tamaˈi rahi i te oti, ua taponi atura to ˈu fetii e to ˈu mama e papa ruau no te pae o to ˈu mama, i Katsunuma (i Tapone). I te faaearaa te tamaˈi, ua faatere aˈera to ˈu papa i te pǔpǔ o te mau taurearea faataˈi upaupa no te oire. A haere noa ˈi au e mataitai i te mau faaineineraa, ua au roa ˈtura vau i te haruru puai o te mau pahu.
I to ˈu ôraa ˈtu i roto i te haapiiraa tuarua, ua opua ihora vau e riro mai ei taata tairi upaupa. Ua faaitoito aˈera ta ˈu orometua haapii i te pae no te faataˈi upaupa, ia ˈu ia haere i te fare haapiiraa upaupa, e ua tauturu maira to ˈu na metua ia ˈu no te faaineineraa i ta ˈu hiˈopoaraa no te faaôraa ˈtu i roto i teie fare haapiiraa. I te matahiti 1964, i nia i te rahiraa o te mau tamarii tei tataˈu i Tapone taatoa, tei roto vau i na tamarii e toru tei fariihia i roto i te piha haapiiraa i te mau mauhaa upaupa e tairihia no te Haapiiraa faataˈi upaupa e te rima î no te fenua, i Tokyo.
Oia mau, e fare haapiiraa numera hoê roa teie no Tapone, ua au ore roa râ vau no te mea aita e haapiihia ra te toroa tairi upaupa. Eita hoi te mau tamarii haapii e hauti i te jazz i reira. Tera râ, ua faaitoito vau ia riro mai ei taata aravihi no te hauti i te mau huru mauhaa upaupa atoa e tairihia e ua noaa ˈtura ia ˈu te mau ravea taa ê. Haamoe mǎrû noa ˈtura vau i to ˈu moemoeâ oia hoi, te riroraa mai ei taata tairi upaupa, e manaˈo ihora vau e apiti atu i roto i te hoê pǔpǔ faataˈi upaupa tuiroo. E inoino roa râ vau i muri iho.
“Noa ˈtu e eaha ta oe ohipa e rave, eita iho â oe e tapae, ta te hoê ïa taata no roto i te hoê pǔpǔ faataˈi upaupa, i parau mai ia ˈu. Ua maiti-aˈena-hia te mau taata faataˈi upaupa apî na mua ˈˈe oe i ô ai i roto i te fare haapiiraa.”
Paruparu roa ˈtura vau e hoˈi faahou atura vau i to ˈu hinaaro matamua oia hoi, te tairiraa i te upaupa no te hauti i te jazz, ma te parau ia ˈu iho e: “I roto i te ao o te jazz, mea faufaa aˈe te aravihi, eiaha râ te mau tururaa a te tahi taata matau aore ra te peta.” Te fatata maira te horoaraa parau tuite, e ua amui atoa ˈtura vau i roto i te mau faaineineraa a te mau pǔpǔ jazz o te mau vahi haapiiraa upaupa taa ê.
Ua tupu to ˈu moemoeâ mai te tamariiraa mai â
I te matahiti 1967 to ˈu farereiraa i te taata faataˈi piano ra o Yosuke Yamashita. E ere noa o ˈna i te taata hauti jazz, e taata rahi atoa râ oia no te faatupu e no te maimi i te mau mea apî i te pae no te faataˈiraa upaupa. E pǔpǔ taa ê roa matou e toru, hoê piano, hoê pû e hoê tairi upaupa. I te omuaraa, aita te mau taata hiˈopoa e aita atoa te huiraatira i taa i te huru jazz ieie mau e te taa ê ta matou e faataˈi ra. Mea iti roa te taata e haere mai i ta matou mau faataˈiraa upaupa, mea oaoa roa râ na ˈu. Ua au roa o Yosuke i ta ˈu huru tairiraa, e i roto i te roaraa o te tau, ua afaro maitai ta matou huru hautiraa ma te nehenehe e te tauiui haere noa.
Riro maira ta ˈu huru tairiraa ei mea taa ê roa. I te mea hoi e e tairi tamau noa vau e ma te au maite i te kumebalo, i te pahu taˈi mǎrû, te afata rahi e te tam-tam, e faaatete tamau noa ïa te upaupa. Riro mai nei au ei taata tuiroo no te vitiviti e te puai o to ˈu rima, o te haamaere roa hoi i te feia mataitai. I te hoê mahana, ua faataˈi matou i te upaupa i mua i te taata, i raro noa mai i te piha tuiroo ra no Kosei Nenkin, i Tokyo, i reira te hauti atoa ra hoi te pǔpǔ faataˈi upaupa symphonique tapone ra o Yomiuri i roto i te piha rahi, i te tahua i nia aˈe.
I te poipoi aˈe, teie te parau faaite i neneihia e taua pǔpǔ ra i roto i te mau vea: “Te tatarahapa nei matou i te mea e ua haafifihia ta matou faataˈiraa upaupa i anapo ra, na te mau maniania no te tahua i raro aˈe mai. Te hinaaro nei matou e faaite atu i to matou tatarahapa rahi i te feia i tae mai.” I muri aˈe, ua imihia ˈtura te ravea no te haamaitai atu â i te faanahoraa no te faaore i te maniania o te piha. I muri aˈe i taua ohipa ra i piihia ˈi au e te “taata tairi upaupa maere mau”.
Te oaoa mau anei?
I te mea hoi e te rahi noa ˈtura te manuïaraa o ta matou pǔpǔ, haamata ˈtura vau i te ora mai ta ˈu iho e hinaaro. Ua ratere ihora vau na roto ia Tapone taatoa, mai tera e tera vahi e to ˈu mau hoa, mai ta ˈu i hinaaro. Ua faaipoipo vau, aita râ vau e haapeapea aˈe no Yukiko, ta ˈu vahine, e faataˈi atoa o ˈna i te mau mauhaa e tairihia i roto i te hoê pǔpǔ vahine faataˈi upaupa.
Aita vau e oaoa ra. Mea pohe hae roa vau i te tahi mau taata tairi upaupa, e rahi roa ˈtu â to ˈu inoino no te mea aita to ˈu roo e ta ˈu moni i tae i nia i te faito o ta ˈu i manaˈo na. Ite ihora vau i te manaˈo faufaa ore. E pinepine au i te ui i to ˈu mau hoa e: “Eaha te faufaa ia rave i te ohipa, ia inu e ia arearea mai tera te huru?”
“Eiaha oe e haapeapea, ta ratou ïa i pahono mai. Te mea faahiahia aˈe, o te arearearaa ïa.” Tera râ, na taua huru oraraa ra iho, i haamauhia i nia i te navenave, i aratai ia ˈu i te fare maˈi i te tau veavea no te matahiti 1972 ra, no te maˈi i nia i te upaa. Ma te mauiui rahi te opu e te paruparu hoi, mǎtaˈu roa ˈtura vau e ia pohe vau. Na ô ihora vau e: ‘Noa ˈtu e e tia ia ˈu ia faaea i te ohipa tairi upaupa, te hinaaro nei râ vau e ora!’
I taua taime ra, ua reva ta ˈu vahine i to ratou tere e ta ˈna pǔpǔ faataˈi upaupa. Ua hoˈi maira oia i te fare e, i to ˈna iteraa e e maˈi rahi to ˈu, faarue atura oia i ta ˈna ohipa. No haamata noa ˈtura oia i te haapii i te Bibilia e te mau Ite o Iehova, e no to ˈu mauruuru ia ˈna no to ˈna aupururaa ia ˈu, vaiiho atura vau ia ˈna ia tamau noa i ta ˈna mau aparauraa. Ore mǎrû noa ˈtura to ˈu maˈi, e e toru avae i muri aˈe i to ˈu faafaaearaa, rave faahou atura vau i to ˈu tiaraa i roto i ta matou pǔpǔ jazz. I te tahi mau taime, e titauhia matou i te afata teata e i te radio. Ua rahi noa ˈtura te taata e haere maira e hiˈo ia matou ia hauti, e ua hau atu â ïa te moni i noaa mai ia matou.
Te manuïaraa i Europa
I te matahiti 1973, ua haere matou i to matou tere haaati matamua na Europa. Na mua roa, ua apiti atu matou i roto i te Rururaa rahi no te jazz no Mœrs, i Helemani. I te hopea o ta matou faataˈiraa, ua faaea muhu noa ˈˈera te taata maa taime iti e i muri iho, popou atura ratou mai te haruru patiri ra te huru. Ani atura te taata faatere i te rururaa rahi e: “E hinaaro anei outou e ia hoˈi faahou mai teie pǔpǔ i te matahiti i mua nei?” Ua pahono maira te feia i reira, na roto i te popou puai roa ˈtu â. I te poipoi aˈe, tei roto to ˈu hohoˈa i te vea i raro aˈe i teie upoo parau papai rarahi e: “Te hoê taata tairi upaupa kamikaze no Tapone mai.”
I te matahiti i muri iho, ua maraa ta matou moni e ua rahi roa atoa te mau aniraa i ta matou faataˈiraa upaupa. Ua faataˈi matou i te rururaa rahi no te upaupa no to tatou tau no Donaueschingen, i te mau rururaa rahi no te jazz no Berlin, no Heidelberg, no Ljudljana, no te miti i te pae Apatoerau, e e rave rahi atu â. Ua titau te feia mataitai ia tapiti faahou matou e rave rahi te taime, e ua tae roa te mau mutoi i te haere mai i mua i te tahua no te paruru ia matou i te feia e haapopou ra ia matou. I teie râ taime, ua riro mai au ei taata tairi upaupa tuiroo e ua rahi atu â to ˈu manuïaraa i ta ˈu i manaˈonaˈo noa na i to ˈu vai-tamariirii-raa ra.
Te hiˈoraa o ta ˈu vahine
Aita roa ˈtu vau i haapeapea noa ˈˈe i te ohipa faataˈi upaupa a ta ˈu vahine, i teie nei râ, e peapea rahi roa vau i te iteraa e te haere ra o ˈna i te mau putuputuraa kerisetiano e te haere atoa ra o ˈna e poro. Ua parau hoi au e: ‘Te feia e tiaturi i te haapaoraa, e feia paruparu ïa. E marei te haapaoraa, e e faatîtî oia i te feia paruparu.’ Ua imi au i te mau ravea atoa ia faarue oia i ta ˈna haapaoraa apî, ua tapea maite râ oia.
I te hoê taime, ua apee mai oia na muri ia ˈu i te hoê o ta ˈu mau inuraa ava i roto i te hoê fare inuraa. Te parahi noa ra oia ma te hau i pihai iho ia ˈu, pî atura vau i ta ˈu hapaina whisky i nia i to ˈna mata ma te riri rahi e ma te tuôraa ˈtu e: “A haere i ǒ!” Ua tamarô mǎrû noa ˈtura oia i to ˈna rouru e to ˈna ahu e te hoê horoi, mai te mea ra e aita hoê aˈe ohipa i tupu. Ua hiˈo maira te taata tuati inu e te mau taata atoa i reira, ia ˈu ma te mata faahapa. Ua tamau noa ˈtura vau i te inu e taero roa ˈtura vau, e na ta ˈu vahine i faahoˈi ia ˈu i te fare.
I te tahi atu pô, ua tuu vau ia ˈna i rapae i te fare, ua taponao roa vau i te opani, e ua tamau atoa vau i te fifi paruru. Maoti i te haere atu, ua iriti ihora o ˈna i te opani, ua tii atura i te hoê ee auri e ua haamata ihora o ˈna i te ee i te fifi. Ua faaroohia te maniania i roto i te fare teitei taatoa e te taoto ra hoi te taata. Aita ta ˈu e ravea, vaiiho atura vau ia ˈna ia tomo mai.
No to ˈu peapea rahi, tamau noa ˈtura vau i te taero. Ua manaˈo vau e mea maitai aˈe ahiri e ua pohe vau. Area ta ˈu vahine ra, aita ïa hoê aˈe peu, aita i haapeapea noa ˈˈe i te mea e te tamau noa ra vau i te haamauiui ia ˈna. I te mau pô atoa, a mataitai noa ˈi au i te afata teata, e ani mai oia ia ˈu e e taio o ˈna i te hoê parau iti no roto i te buka ra Du paradis perdu au paradis reconquis. I te omuaraa, e parau na vau ia ˈna e e mamû, i muri iho râ, ua ani atura vau ia tamau noa oia i ta ˈna taioraa.
E tuu atoa o ˈna i te mau vea Te Pare Tiairaa e te A ara mai na! i roto i to ˈu mau aahu ia reva vau i to matou tere haaati. Mea rahi aˈe to ˈu hinaaro e ite, i te riaria ia haafariuhia vau e ua taio atura vau i te mau faatiaraa no nia i te mau taata tei farii i te huru oraraa kerisetiano. Ma te parau noa ia ˈu iho e, eita vau e vaiiho ia faahuru-ê-hia vau e teie mau faataaraa, e pinepine râ vau i te putapû roa.
I te hoê pô, mea hau roa hoi au, ua manaˈo atura vau e eaha to ˈu huru ahiri e o vau aˈe ta ˈu vahine. Ua aniani noa aˈera vau e: ‘Eaha te ino ia haapii o ˈna i te Bibilia? Eaha ta ˈu e nehenehe e pûpû atu na ˈna ei monoraa i te Bibilia?’ I te poipoi aˈe, tamata ˈtura vau ia ˈna. “Mai te peu e eita oe e faarue roa i te Bibilia, e ani au e faataa ia taua”, ta ˈu ïa i parau atu ia ˈna.
I muri aˈe i to ˈna mamû-noa-raa, ua pahono maira o ˈna ma te taˈi e: “Eita vau e hinaaro e faataa, e eita atoa vau e hinaaro e faaea i te haapii i te Bibilia.”
Mǎrû roa ˈtura vau, e ua pahono atura vau e: “Eita vau e patoi faahou ia tamau oe i taua haapiiraa ra.”
Aita i maoro, haere atura vau na muri i ta ˈu vahine i te hoê putuputuraa a te mau Ite o Iehova. Ua ineine noa vau i te patoi atu. Teie râ, ua maere roa vau i te haerea maitai o te mau tamarii e te papuraa o te mau parau o ta ˈu i faaroo. Ua tamau noa ˈtura vau i te haere i te putuputuraa, e ore rii mǎrû noa ˈtura to ˈu manaˈo patoi. Haamata ˈtura vau i te taa rii e, i roto paha i te Bibilia, e ite ai au i te mea e nehenehe e faaore i to ˈu manaˈo faufaa ore. I taua taime atoa ra, te taaraa ia ˈu e mai te peu e e haapii au i te Bibilia, e tia ïa ia ˈu ia taui i to ˈu huru oraraa.
Aroraa i roto ia ˈu iho
Tupu atura te hoê aroraa i roto ia ˈu iho. Ua ite iho â vau i te mea maitai, eita râ ta ˈu e nehenehe e faaohipa i te reira. Te haamauiui-noa-hia ra vau e te hinaaro e puhipuhi i te avaava e te hinaaro tia ore. Eita râ vau e hinaaro faahou e tuu (Roma 7:18-24). No te faaitoito ia ˈu, e tamata ïa vau i te haere i te mau putuputuraa kerisetiano atoa. — Hebera 10:23-25.
Haamata ˈtura te putuputuraa i te faahuru ê i to ˈu huru feruriraa. Aita ˈtura vau i onoono faahou i te titau i te hanahana, te moni e te navenave o teie nei ao. Ua taa papu hoi ia ˈu e mea ino te navenave o teie nei ao. I to ˈu hoˈiraa ˈtu i te fare na raro noa mai te Piha o te Basileia, ite ihora vau i te hau, aitâ hoi au i ite atura i te reira na mua ˈˈe. A tahi ra vau e nehenehe ai e parau e: “Te oaoa ra vau.”
Ua faarue vau i te pǔpǔ jazz
I te matahiti 1975, i muri noa ˈˈe i to ˈu aniraa e haapii i te Bibilia, reva ˈtura vau no te maharaa o to matou tere haaati i Europa. Mai te tahi atu mau taime, ua faahanahana te feia mataitai ia matou. Aita râ vau i anaanatae faahou mai te mau matahiti i mahemo. Ua ani faahou maira te taata faatere ia hoˈi faahou matou i te matahiti i mua ˈˈe, ua opua ê na râ vau e faarue i te pǔpǔ.
I to ˈu hoˈiraa mai i Tokyo, ua haapii faahou atura vau i te Bibilia, e aita vau i haamaoro i te faaite atu i te feia e haaati ra ia ˈu e ua itehia ia ˈu te oaoa mau. I to ˈu tere hopea na Tapone, hinaaro ihora vau e faaite i ta ˈu tiaturiraa apî i te hoê o te mau taata e turu ra ia matou, mea au roa hoi mâua. Ua pure aˈera vau ia Iehova ia horoa mai i te taime no te paraparau atu i taua taata ra. Nafea râ vau ia haamata i te aparauraa?
“Eaha to oe manaˈo no nia i te parau ra oaoa?” ta ˈu ïa i ani atu.
“E manaˈo ïa vau e aita e maˈi e aita atoa e pohe faahou, e e ora mau ïa te mau taata atoa i roto i te hau”, ta ˈna ïa i pahono mai. Ua oaoa roa ˈˈera vau, no te mea te reira iho â te pahonoraa maitai roa ˈˈe. “No reira vau e faarue ai i te pǔpǔ”, ta ˈu ïa i faaite atu ia ˈna. Ua tamau noa ˈtura vau i te paraparau ia ˈna, e na Iehova i faatupu i te huero o te parau mau i ueuehia i roto i to ˈna mafatu. I muri aˈe, riro mai nei oia ei Ite o Iehova matamua i roto i to ˈna oire. Ua ite au i te hoê oaoa hohonu aˈe e te vai tamau, i te oaoa ta te tairiraa upaupa i horoa mai no ˈu.
Ua itehia ia ˈu te oaoa mau
Ua faarue au i te pǔpǔ jazz i parau ai te hoê taata i nia i te hoê Ite o tei haere e hiˈo ia ˈna e: “Ua haapohe ta outou taiete ia Moriyama.” Oia mau, aita te taata tairi upaupa aravihi faahou, ua monohia râ o ˈna e te hoê tavini kerisetiano. Ua bapetizohia vau i te avae tiunu 1976 no te haapapuraa e ua pûpû vau ia ˈu iho no Iehova.
I te matahiti 1979, ua riro mai ta ˈu vahine e o vau iho nei ei pionie, aore ra tavini i te taime taatoa. Mai reira mai, ua oaoa roa mâua i te tautururaa e rave rahi mau taata ia itehia ia ratou te oaoa mau. Ua fanaˈo atoa vau i te taviniraa ei matahiapo i roto i te amuiraa, i Tokyo e i Nagoya.
I to ˈu apîraa, ua manaˈo na vau e tei nia to ˈu oaoaraa i te ohipa tairi upaupa. Te tairi noa nei â vau i te upaupa i te tahi taime, ua itehia râ ia ˈu e e noaahia te oaoa mau, eiaha na roto i te rave-tamau-raa i te ohipa faataˈi upaupa, na roto râ i te taviniraa ia Iehova, te Poiete. To ˈu oraraa taatoa, ua haamauhia ïa i teie nei i nia i te tiaturiraa o ta ˈu e atuatu nei, oia hoi ia oaoa e a muri noa ˈtu i nia i te fenua o te faarirohia ei paradaiso, e ta ˈu vahine e o Saori, ta mâua tamahine e 2 matahiti. — Faatiahia e Takeo Moriyama.
[Hohoˈa o Takeo Moriyama i te api 26]
[Hohoˈa i te api 28]
Ta ˈu vahine (e ta mâua tamahine o Saori) e o vau iho nei, te tiaturi nei mâua e oaoa e a muri noa ˈtu i nia i te fenua o te faarirohia ei paradaiso.