Te faaea-noa-raa ma te faaipoipo ore aore ra te faaipoipo?

“E api parau noa tera! E aita hoi e faufaa i te reira. Te mea faufaa roa ˈˈe, o te here ïa. Aita anaˈe i faaipoipohia, mea au aˈe te mau taatiraa. No te mea hoi e aita mâua i taatihia e te ture, e tia ïa ia mâua ia haapao maitai te tahi i te tahi.” Tera te huru manaˈo o Jan e o Anna i to raua haamataraa i te faaea.

MEA PAPU maitai e te manaˈo nei te tahi mau tane e mau vahine e mai te peu e aita raua i taatihia e te ture, e riaria ïa raua ia taa ê raua. No reira, e rahi atu ïa to raua haapeapearaa te tahi i te tahi ma te haapao maitai i to raua mau auraa. Ia hiˈo-anaˈe-hia, mea tano mau ïa taua huru feruriraa ra. I roto râ i te taatoaraa, mea vai tamau aˈe anei teie huru taatiraa i te faaipoiporaa?

E hape anei to roto i te faaea-noa-raa ma te faaipoipo ore?

I muri aˈe i to ˈna faataaraa i te mau faahopearaa o te hoê maimiraa no nia i taua uiraa ra, ua parau te taata maimi ra o J. Trost, i roto i ta ˈna buka Te faaea-noa-raa ma te faaipoipo ore (beretane), e i rotopu i “te feia faaipoipo-ore-hia, te itehia ra fatata e piti hauraa te faataaraa ia faaau-anaˈe-hia i te feia faaipoipo”.

E toru matahiti to Jan e to Anna faaea-noa-raa a faaipoipo atu ai. Mea papu anei to raua mau auraa na mua ˈˈe i to raua faaipoiporaa? Ua parau raua e: “Ite atura mâua e, ia ore anaˈe mâua e rave i ta mâua hopoia ei feia faaipoipo, e nehenehe ïa mâua e haere atu e te tahi taata ê atu. Ia faaea noa anaˈe e piti taata, e ohie noa ïa ia taati atu i te tahi atu taata ê.”

Ua faaea atoa o Lars e o Anette e toru matahiti a faaipoipo ai. Te parau nei o Lars e: “Ia tupu anaˈe mai te fifi, e hinaaro ohie noa ïa mâua e faataa ê eiaha râ e tamata i te tauaparau e i te faatitiaifaro i to mâua peapea, mai ta mâua e rave nei i teie nei, inaha, ua faaipoipo mâua.” Te parau atoa nei o Anette e: “Efea taime to ˈu ririraa ia Lars e to ˈu parauraa ˈtu e e rave au i ta ˈu mau tauihaa e e faarue au ia ˈna. Aita vau e na reira faahou nei.”

“Ta ˈu mau tauihaa”, ta Anette ïa i parau. Te faaite nei te reira e mea nafea ta te feia aita i faaipoipo faataaraa i ta ratou mau tauihaa. “Ta ˈu mau tauihaa” i te hoê pae, e “ta oe mau tauihaa” i te tahi pae. E tapea te tahi pae i ta ratou mau parau hooraa taoˈa e e tae roa ratou i te papai i to ratou iˈoa i nia i te mau tauihaa i hoohia mai e ratou, mai te peu e e taa ê noa ˈtu ratou! E nehenehe anei e parau e e niu paari te reira no te mau auraa papu e te vai tamau?

Eaha ïa te huru mai te peu e e faataa ê iho â te hoê tane e te hoê vahine aita i faaipoipohia? E nehenehe te opereraa i te mau taoˈa e riro ei fifi o te faatupu mai i te mau tatamaˈiraa e te mau ohipa tia ore. Ei hiˈoraa, mai te peu e ua haapao noa te vahine i te tamarii e te fare ma te ore e rave i te ohipa, e nehenehe ïa o ˈna e erehia i te mau mea atoa no te mea na ta ˈna tane i rave i te ohipa e na ˈna i hoo mai i te rahiraa tauihaa. Aita paha ta ˈna e ravea i te pae o te ture no te mea aita o ˈna i faaipoipo. Eaha ïa ta ˈna e noaa i roto i te faataa-ê-raa?

Te parau nei te tahi feia faaipoipo ore e e faaea raua no te tahi noa taime, no te hiˈo e e afaro anei raua. Te manaˈo nei raua e ia faaipoipo anaˈe raua ra, e mea papu roa ˈtu ïa. Oia mau anei? Ei hiˈoraa, ua iti mai anei te mau faataaraa i roto i te mau fenua i reira e faaea noa te mau taata ma te faaipoipo ore?

A rave anaˈe na i te hiˈoraa o te fenua Tuete. Te manaˈo nei te feia aravihi e i roto i te hoê pupu feia faaipoipo-apî-hia, 99 i nia i te hanere o ratou tei faafaaea noa na mua ˈˈe a faaipoipo atu ai. Mai te peu e e faatupu te faaearaa ma te faaipoipo ore i te mau faaipoiporaa papu aˈe, e tia mau iho â ïa ia manaˈo e e iti mai te mau faataaraa i roto i taua fenua ra. Tera râ hoi, te faaite nei te mau numera i roto i te hoê maororaa e 25 matahiti, mai te 1958 tae atu i te 1983, ua iti mai te numera o te mau faaipoiporaa, mai te 50 785 ua topa ïa i nia i te 36 210, e te numera o te mau faataaraa, ua maraa ïa mai te 8 657 e tae atu i te 20 618. No reira, te faaite ra anei te reira e e horoa mai te faaea-noa-raa ma te faaipoipo ore i te mau faaipoiporaa papu aˈe?

Te mau faahopearaa i nia i te tahi

Taa ê atu i te mau faahopearaa e tupu i nia ia raua, e naea-atoa-hia te tahi pae i te mau fifi o te feia faaea noa ma te faaipoipo ore. Te faaite nei â e rave rahi mau taata e e mea ino mau e e peu taiata atoa hoi ia faaea noa ma te ore e faaipoipo. No reira, e nehenehe te mau metua e te mau tupuna e inoino, e haamâ e e haapeapea ia ite ratou e ua faaea noa ta ratou mau tamarii aore ra mau mootua aita i faaipoipo. E nehenehe atoa te mau auraa i rotopu i te mau ui taa ê te tahi i te tahi i te fifihia.

Te haamanaˈo ra o Anna i teie parau e: “Ia manaˈo anaˈe au ua haamâ roa to ˈu na metua ia ˈu i to ˈu faaearaa ia Jan. Na mua ˈˈe mea au roa matou. I to ˈu râ faaearaa ia Jan, e haamâ roa ratou ia ani anaˈe mai to matou mau fetii ia ratou i to ˈu huru. E haamâ atoa ratou ia ite ia Jan. Ua faaea oioi noa ïa ratou i te haere mai e hiˈo ia mâua. Ia manaˈo anaˈe au, ua inoino roa raua.”

Eaha ïa te huru o te mau tamarii e fanauhia mai no roto i taua huru taatiraa ra? Ia taa ê anaˈe te mau metua e ia taui anaˈe ratou i te hoa apî, e mea pinepine te mau tamarii e papa ê to ratou aore ra e mama ê i te ora amui i roto i te hoê â utuafare. E nehenehe te reira e faatupu mai i roto i te tamarii i te tahi manaˈo au ore e te peapea. Te faataa nei te hoê titorotororaa i uiuihia e te hoê taata papai vea no te tele i te mau tamarii 15 matahiti, e fatata hoê taurearea i nia i te toru aita ïa e faaea ra i pihai iho i to ratou iho mau metua mau. I Stockholm, te oire pû o Tuete, ua noaahia 43 %. Te faaite nei teie papai vea e: “Te ora nei tatou i roto i te hoê totaiete taa ê roa. I te mau matahiti 80, e rave rahi te mau tamarii e piti to ratou fare. (...) E faaea ratou hoê hopea hebedoma i ô mama hoê hopea hebedoma i ô papa.”

I roto i te hoê uiuiraa manaˈo i ravehia i nia 5500 tamarii ahuru matahiti, ua faaite te orometua haapii ra o Claes Sundelin e hoê tamaroa i nia i te ahuru e fifi roa ïa oia i te pae feruriraa. Te haapapu ra oia e ua “mauiui [te mau tamarii] i te maraaraa o te mau faataaraa”, e “here atu ïa ratou i te mau taata paari i pihai iho ia ratou, e e inoino roa ratou ia faataa-ê-hia”. Ua parau te hoê tamahine ahuru ma piti matahiti, ua faataa hoi to ˈna nau metua, i te manaˈo o te mau tamarii tei farerei i teie huru ati. Ua parau oia: “Ia paari anaˈe au, e hinaaro vau ia ora maitai au. E faaipoipo vau e eita roa ˈtu râ vau e faataa.”

I te fenua Tuete, te faaohipahia ra te parau ra “faataa-ê-raa” no te feia faaipoipo e te feia faaipoipo ore. No te mea hoi e mea papu ore roa te faaea-noa-raa ma te faaipoipo ore i te faaipoipo, e au ra ïa e e fifi rahi roa ˈtu to te mau tamarii i fanauhia e te feia faaipoipo ore i te ora i roto i te hoê utuafare hoê anaˈe iho metua. I roto i te mau tupuraa atoa mai teie te huru, e mauiui roa te mau tamarii i teie faataa-ê-raa, e te parau pinepine nei ratou, mai teie tamahine ahuru ma piti matahiti e ia paari anaˈe ratou e haamau ratou i te hoê taairaa papu e te vai tamau, i roto i te faaipoiporaa.

Te vai nei â te tahi mau fifi manaˈo-ore-hia e noaa mai no roto i te faaea-noa-raa ma te faaipoipo ore. No te mea hoi e aita teie huru taatiraa i tapaohia e te ture, eita ïa ta te Hau e nehenehe e paruru ia au i te ture. Te opua nei te tahi feia eiaha e faaipoipo ia iti mai ta ratou tute e aufau e ia fanaˈo noâ ratou i te tahi mau tuhaa moni e te tahi atu â mau faufaa i te pae totiare. E haafifi râ te reira i te tatuhaaraa i te mau tute i nia i te taatoaraa o te feia aufau tute. Eita atoa te mau ture no nia i te faufaa, te parau tutuu, te opereraa i te mau faufaa e te haapaoraa i te mau tamarii e nehenehe e faaohipa-maitai-hia i nia ia ratou. Ta te hoê ïa paruru danemata i faataa na roto i teie mau parau e: “Taa ê atu i te pae morare, eita te faaea-noa-raa ma te faaipoipo ore e hinaarohia ia au i te hiˈoraa a te ture. Ia tupu anaˈe mai te mau fifi no nia i te opereraa i te faufaa e te haapaoraa i te mau tamarii, e tia ïa i te feia faaipoipo ore ia faaohipa e rave rahi mau parau e mau ravea fifi roa ˈˈe i te feia faaipoipo.”

Taa ê noa ˈtu râ i teie mau fifi morare aore ra totiare, e tia ïa ia haapao i te hoê mea faufaa roa ˈtu â.

Te manaˈo o te mau Papai

E rave rahi feia faaipoipo-ore-hia e haafaufaa ore nei i te manaˈo o te mau Papai. No te mau taata râ e hinaaro nei e faaohipa i te mau faaueraa a te Atua, e mea faufaa roa ïa na ratou.

Ia au i te Bibilia, te faaipoipo ia au i te ture te taatiraa hoê roa ïa ta te Poiete o te taata i farii i rotopu i te hoê tane e te hoê vahine. Te faaite ra te Bibilia e ua taati te Atua ra o Iehova i na taata matamua i roto i te faaipoiporaa. No te aha? Te hoê o te mau tumu o te hinaaro ïa o te taata i te hoê hoa. Ta te aamu ïa o te Genese e faaite ra e: “E ere ïa i te mea maitai ia parahi noa Adamu oia anaˈe ra; e hamani au i te tahi tauturu au na ˈna ra.” (Ge 2:18). Te tumu atoa o te faaipoipo no te fanauraa ïa. Teie te faaueraa i horoahia i na taata matamua: “Ia fanau orua, e ia rahi roa, e faaî i te fenua nei.” (Ge 1:27, 28). Te faaite nei te Genese 2:24 e e ere teie i te hoê taatiraa “tamatamata” noa. Teie râ tei parauhia: “E faarue ai te taata i tana metua tane e tana metua vahine, a ati atu ai i ta ˈna vahine, e e riro hoi raua ei hoê.”

Noa ˈtu â ïa e te vai taata hara noa nei â te mau tane e te mau vahine atoa i teie nei e e rave rahi te feia faaipoipohia e faataa nei, o te faaipoipo iho â râ te taatiraa papu aˈe no te hoê tane e te hoê vahine i roto i te totaiete o teie tau. Eita hoê aˈe huru taatiraa e nehenehe e horoa hoê â huru paruru i te pae oraraa utuafare e tae noa ˈtu i te mau tamarii.

Tera te huru manaˈo o Jan e o Anna i teie nei. E rave rahi matahiti to Anna faaearaa ia Jan i haapii ai oia i te Bibilia e te mau Ite a Iehova e ua haere atoa hoi o ˈna i ta ratou mau putuputuraa. Ua hinaaro oioi o ˈna e faaau i to ˈna oraraa i te mau faaueraa a te Bibilia no nia i te faaipoiporaa. I te hoê mahana, ua ani atu o Anna ia Jan e e hinaaro anei oia e faaipoipo ia ˈna. Ua ite o Jan e mea oaoa roa o Anna ia hoˈi anaˈe mai oia na te mau putuputuraa atoa. Ua papu ia ˈna e mea faufaa roa te reira na ˈna e ua farii oia e faaipoipo raua.

I muri iho, ua manaˈo o Jan e e nehenehe atoa paha o ˈna e faufaahia i taua haapaoraa ra. Ua opua ihora oia i te tuatapapa. Ua papu oioi atoa ia ˈna e ua tano iho â te mau Papai. I teie mahana, e Ite a Iehova bapetizohia o Jan e o Anna e te tavini nei raua toopiti atoa ra ei feia poro i te taime taatoa. Eaha te faufaa o te faaipoipo ia faaau-anaˈe-hia i te faaea-noa-raa ma te faaipoipo ore? Te pahono nei raua e: “Na mua ˈˈe i to mâua faaipoiporaa, mea faafaaea noa mâua. I muri aˈe râ i to mâua faaipoiporaa, ua haamata ˈtura mâua i te haamau i te mau auraa hohonu roa ˈˈe e te tiaturi te tahi i te tahi ma te here i rotopu ia mâua e ma te faaô mai i to tatou Poiete, o te Atua ra o Iehova i roto i to mâua taatiraa. Ua hau atu i te ahuru matahiti i teie nei to mâua faaipoiporaa e mea oaoa roa mâua.”

Teie râ, e manaˈo taa ê noâ paha to vetahi. Te manaˈo nei ratou e mea maitai te faaipoipo, e ere râ te faaea-noa-raa i to ˈna hoa faaipoipo i te mea faufaa. Te parau atoa nei ratou e nehenehe te faaturi e hopoi mai i te maitai i roto i te faaipoiporaa e na te reira e haapapu roa ˈtu â i te faaipoiporaa. Mai te reira mau anei?

[Parau iti faaôhia i te api 5]

“Ia tupu anaˈe mai te mau fifi, e hinaaro ohie noa ïa mâua e faataa ê eiaha râ e tamata i te tauaparau e i te faatitiaifaro i to mâua peapea, mai ta mâua e rave nei i teie nei, inaha, ua faaipoipo mâua.”

[Parau iti faaôhia i te api 6]

O te faaipoipo noâ te taatiraa papu roa ˈˈe no te hoê tane e te hoê vahine i roto i te totaiete o teie tau.

[Hohoˈa i te api 5]

E mauiui roa te mau tamarii ia faataa ê anaˈe to ratou mau metua.