Te faaturi: eaha te inoraa i te reira?

“O oe e o oe anaˈe iho.” Te faaite nei teie parau no te hoê himene i te huru o te hoê tane e te hoê vahine ia faaipoipo anaˈe raua. Eaha te maororaa teie huru haapao maitai te tahi e te tahi?

Ua riro te faaturi ei ohipa matauhia i roto i te totaiete o teie tau, mai te huru ra ïa e e ere i te mea tano mai te peu e eita te feia faaipoipo e faaturi. Te faatia nei, te turu nei e te faaitoito nei vetahi pae i te faaturi. Te manaˈo nei vetahi e e faaoaoa rahi atu te reira i te faaipoipo. Ua papai te psychologue o Tony Lake e te papai vea o Ann Hills i roto i ta raua buka Faaturi: Tuatapaparaa i te mau taatiraa i rapae mai i te faaipoiporaa (beretane) e: “Mea papu maitai e e faufaahia te mau tane e te mau vahine faaipoipo e rave rahi e e ite atoa ratou i te auraa i roto i to ratou oraraa mai te peu e e taatiraa pae tino to ratou i rapae mai i te faaipoiporaa.”

Te ani tahaa nei te mau vea e taiohia ra e te mau vahine e: “E haamau papu anei te faaturi i to outou faaipoiporaa?” Ei pahonoraa, te faaite pinepine nei teie mau vea e e nehenehe te faaturi e faarahi i to outou auraa ˈtu i to outou hoa aore ra e afai mai i te mau mea e erehia ra e outou i te pae taatiraa tino. E horoa mai te faaturi i te aravihi e e nehenehe ïa ta outou e faaoromai i to outou hoa e ta outou tamarii; ei haapoto-noa-raa, e oaoa rahi roa ïa outou. Te hinaarohia ra e ia manaˈo outou e mai te peu e aita outou e faaturi, te erehia ra ïa outou i te hoê mea. Mai te reira mau anei i roto i te oraraa?

E nehenehe anei te faaturi e haamaitai i te faaipoiporaa?

Te faaturi anei te hoê o te mau tumu no te maraaraa o te faataaraa ta tatou e ite nei i teie mahana? I te fenua Tuete, fatata e toru faaipoiporaa i nia i te pae te faaoti nei ïa na roto i te faataaraa. I roto i te tahi atu mau fenua, hoê â huru te mau numera. — Hiˈo i te tabula “Faaipoiporaa e faataaraa: numera no te matahiti 1983”.

Ua riro te faaturi ei tumu no teie mau faataaraa i roto i tei hea tuhaa? I roto i ta raua tatararaa i te mau numera o te fenua Beretane, te parau nei o Lake e o Hills e: “Hau atu te afaraa o te mau tane i faataa na mua ˈˈe i te maha ahuru matahiti, o te faaturi ïa te tumu i faaitehia i te haavaraa. E nehenehe e parauhia e te vai ra te faaturi i roto i te rahiraa o taua mau faaipoiporaa ra, e ere râ te reira te tumu matamua no te faataaraa. Teie râ, mea maere roa mai te peu e aita i rahi aˈe te faaturi i te faataaraa i te matahiti hoê.”

I te fenua Tinito, ua faaite mai te hoê uiuiraa manaˈo i ravehia e te Fare Vanaa no te maimiraa i te pae totiare no Chang-hai e te faaturi, te hoê ïa o te mau tumu matamua no te faataaraa i roto i taua fenua ra. Te faataaraa o te faaturi te tumu, “ua tataitoru ïa i roto i te piti matahiti i mairi aˈenei”, ta te parau faataa ïa no Chang-hai i faaite.

Aita ïa e feaaraa e o te faaturi te tumu rahi no te manuïa-ore-raa i roto i te faaipoiporaa. No reira, e tia anei ia faaitoito i te faaturi no te paruru i te hoê faaipoiporaa papu ore? E horoahia anei te hoê huru raau o te haapohe e 30 aore ra 40 taata i nia i te hanere? Eita roa ïa!

Te pahono nei te tahi pae e mea au aˈe ia huna i te hoê taatiraa faaturi i to ˈna hoa. Eaha te auraa o te reira? Te faataa nei o Lake e o Hills e: “Ua taaihia te faaturi i nia i te haavare. Ia hunahia te hoê taatiraa faaturi aore ra aita, ia faaea aore ra ia tamau noa, e faaohipahia te haavare no te ‘paruru’ i te faaipoipo aore ra no te faaora i te tahi mau huru o te oraraa faaipoipo. Mea pinepine taua mau haavare ra te riro ei parau mau rii, no te mea, mea mauiui roa te parau mau ia faaruru e e nehenehe hoi te parau mau e faataui taue i te mau auraa i rotopu i te tane e te vahine.”

Ia faaipoipo anaˈe te hoê tane e te hoê vahine, e parau faaau ïa ta raua i rotopu te tahi e te tahi. Ia haaparari-anaˈe-hia râ taua parau faaau ra, ua haavare ïa i reira e ua taviri atoa hoi. Ua afai mai anei te mau haavare atoa i te oaoa vai tamau i roto i te faaipoiporaa? Na mua ˈˈe a faaturi ai, mea maitai ïa ia uiui e: E oaoa anei te feia atoa e ô mai i roto i taua faaturiraa ra? Eaha ïa te tia ia parau no nia i te mau manaˈo faahapa e te mataˈu ia itehia taua ohipa ra?

Te parau nei te tahi pae e, te tumu matamua no te faaipoiporaa o te fanauraa ïa i te tamarii. Ia paari anaˈe râ e ia faarue ratou i te utuafare, e iti mai ïa te faufaaraa o te faaturi ore i rotopu i te mau metua. Te parau nei â ratou e e nehenehe e ara faahou i te pae taatiraa tino. I reira ra, e mea ino anei ia rave i te hoê taatiraa faaturi?

Te “araraa” i te pae taatiraa tino

Te faaitoito nei te tahi mau psychologues e te feia tauturu no te mau fifi o te faaipoiporaa i te mau taata paari ia rave i te hoê taatiraa faaturi no te faaararaa i to ratou mau hinaaro pae tino. Te faaite nei o Lake e o Hills e: “E nehenehe te hoê taatiraa faaturi i taua taime o te oraraa ra e haapaari atu â i te hoê faaipoiporaa papu e e nehenehe ïa ta te hoê o te mau hoa faaipoipo e ite i te hoê itoito apî ma te ore e haafifi i te tahi hoa.”

Parau mau, e nehenehe te hoê taatiraa faaturi e faaara i te hinaaro o te tino o te hoê taata aore ra e haamaha i to ˈna mau hinaaro miimii i te hoê taime. Ua parau te hoê vahine paari e: “E ieie-roa-hia vau ia manaˈo e e rave au i te hoê tane apî”. Eaha râ te tupu mai?

E hiˈo anaˈe na eaha tei tupu i nia i te hoê taata paari tei faaturi e to ˈna vahine papai parau, ahuru ma vau matahiti apî aˈe ia ˈna. Ua parari ïa to ˈna faaipoiporaa e toru ahuru matahiti te maororaa, ua haamata o ˈna i te inu, e i muri iho, ua ere o ˈna i ta ˈna ohipa. Te parau nei oia ma te oto e: “Ua faaturi vau no to ˈu noa teoteo. A manaˈo na, e nehenehe â ta ˈu e rave i te hoê vahine apî nehenehe mau noa ˈtu to ˈu matahiti rahi. Te manaˈo nei au e ua riro te hinaaroraa e faaahaaha ia ˈna iho e te faaiteraa e e tane puai o ˈna ei tumu no te faanevaneva i te tane. Mea maamaa roa, no te mea e niu ino roa to taua huru teoteo ra.”

Oia mau, e “niu ino roa” te reira! Ua faaite aˈena hoi te Bibilia e: “O te teoteo to te pohe ra na mua, e te aau faateitei to te hiˈa.” — Maseli 16:18.

O te taatiraa pae tino noa anei te ohipa faufaa i roto i te oraraa?

Te imi nei vetahi pae i te mau taatiraa pae tino i rapae aˈe i te faaipoipo no te mea aita ratou e navai i taua mea ra i to ratou iho hoa. Te manaˈo nei ratou e no te faaoaoa ia ratou e tia ïa ia rahi te taatiraa pae tino. Te manaˈo nei ratou e te taatiraa vai tamau i te hoê anaˈe iho hoa, e ohipa tahito ïa. Mai ta Rita Liljeström, orometua haapii i te pae sociologie no Tuete, i parau, i roto i teie fenua “e ohipa matauhia te faaturi. E faaooohia te feia faaipoipo o te ore e faaturi. ‘Te hinaaro nei matou e ora mai te tahi mau taata te huru.’”

E mea faahiahia ia ite e te faaite nei te Bibilia e rave rahi mau manaˈo no nia i te mau taatiraa pae tino e te faataa nei oia i te hoê manaˈo tia no nia i taua tumu parau ra. Ei hiˈoraa, teie ta te arii paari ra o Solomona i papai:

“E inu i te pape i ta oe iho ra farii, e te pape tahe ra no roto i ta oe iho ra apoo. Ia faatahe-haere-noa-hia ta oe ra pape pihaa, e ta oe ra pape tahe, na roto i te mau aroâ. E vaiiho i te reira na oe anaˈe iho, eiaha ei taata ěê e rave atoa. Ia haamaitaihia ta oe pape pihaa, e ia oaoa oe i te vahine o te apîraa ra. Ia riro oia mai te aili te hinaaro! e mai te iale te nehenehe! ia popou maite oe i to ˈna hinaaro, to ˈna anaˈe ra; e ia mauruuru roa oe i to ˈna aroha. Eaha hoi oe, e tau tamaiti, i au atu ai i te faaturi, i tauahi atu ai i nia i te vahine ê?” — Maseli 5:15-20.

Aita ïa te Bibilia e haafaufaa ore ra i te mea e e oaoa te hoê tane e te hoê vahine i roto i te mau taatiraa pae tino. Teie râ, e tupu noa te reira i roto i te faaipoiporaa, e ‘te vahine o te apîraa ra’.

Oia mau, e ere hoê â huru hinaaro pae tino to te hoê tane e te hoê vahine. I roto i te tahi atu mau huru o te oraraa, no te faaoaoaraa, e tia ïa ia faaau maite e ia ineine i te horoa i te mea e hinaarohia ra te tahi e te tahi. Hoê â huru no te mau taatiraa pae tino. E tia mau iho â ia ite te tahi i to te tahi manaˈo. E tia atoa i na hoa faaipoipo ia ite i to raua mau otia e to raua mau hinaaro. Teie te faaueraa a te aposetolo Paulo e: “E horoa te tane i te mea tia i te vahine: e na reira atoa te vahine i te tane.” I roto i taua tuhaa ra, e mea maitai atoa ia pee i teie â faaueraa e: “Eiaha roa ei taata e imi i to ˈna anaˈe iho maitai, e imi râ te taata atoa i te maitai o vetahi ê atoa.” — Korinetia 1, 7:3; 10:24.

E tuhaa iho â to te taatiraa pae tino i roto i te faaipoipo, e ere râ te reira i te ohipa faufaa roa ˈˈe. E tia atoa ia tapeapeahia te hinaaro rahi o te tino. Ei hiˈoraa, te parau nei te Bibilia e e nehenehe te uaina e ‘faaoaoa i te aau o te taata’ (Salamo 104:15). Eiaha râ e faatupu i te hoê hinaaro uˈana i te ava. E tia râ ia tapeahia taua hinaaro ra i roto i te reira tuhaa. — Maseli 20:1; 23:29-35.

Haapae i te manaˈoraa ia ˈna iho

Eita, e ere te taatiraa pae tino te niu hoê roa e te maitai no te hoê faaipoiporaa oaoa. Te huru here râ o te horoa mai i te oaoa vai tamau, o te anoiraa ïa i te faahoaraa, te here, te tauaraa te tahi i te tahi, te taaraa i te mau manaˈo e te mau hinaaro o te tahi e te tahi, te oreraa e faaturi e te amoraa i te hopoia. Tera te here mau i roto i te faaipoiporaa. Na teie huru here e tauturu i te feia faaipoipo ia faaruru i te mau fifi. E vai tamau teie huru here noa ˈtu e e fifi te mau taatiraa pae tino na roto i te maˈi o te tino aore ra te feruriraa, aore ra ia ore anaˈe te puai e te nehenehe o te tino ia ruau anaˈe te taata.

No reira, te aˈoraa maitai roa ˈˈe e itehia ïa i roto i te Buka faahiahia roa ˈˈe oia hoi te Bibilia, o te na ô ra e: “A faaea noa i ta oe iho vahine e a here noa ia ˈna anaˈe ra.” (Maseli 5:15, iritihia no roto i te Today’s English Version). Te na ô atoa ra te aposetolo kerisetiano ra o Paulo e: “Ia haamaitaihia te faaipoipo i te taata atoa ra, e te viivii ore hoi te roˈi.” (Hebera 13:4). Hoê â huru teie manaˈo e to Iesu i to ˈna faahaamanaˈoraa ˈtu i te feia tei uiui ia ˈna i to ˈna ra tau e: “Aita outou i taio e o tei hamani i te taata i te matamua ra, i hamani ïa i te tane hoê e te vahine hoê, e ua na ô aˈera, E faarue ai te taata i tana metua tane e tana metua vahine a ati atu ai i ta ˈna vahine; e riro hoi raua ei hoê?” — Mataio 19:4, 5; Genese 2:24.

Teie te niu o te oaoa vai tamau no te feia faaipoipo, no ta raua mau tamarii e no te mau taata atoa tei haaati ia ratou, oia hoi te faaipoiporaa paari tei haamauhia i nia i te here e te faaea-noa-raa i te hoa hoê ma te haapae i te manaˈoraa ia ˈna iho e ma te amui atoa mai i te hoê here mau i te Atua e ta ˈna Parau.

[Parau iti faaôhia i te api 9]

Ua riro te faaturi ei ohipa matauhia i roto i te totaiete o teie tau, mai te huru ra ïa e ere i te mea tano mai te peu e eita te feia faaipoipo e faaturi.

[Tumu parau tarenihia i te api 10]

Faaipoipo e faataaraa: numera no te matahiti 1983

Faaipoipo Faataaraa Faito

Fenua Marite: 2444000 1179000 Fatata 1 no e 2

Fenua Rusia: 2834000 946000 1 no e 3

Auteralia: 113905 41412a Hau atu i te 1 no e 3

Cuba: 76365 29249 Fatata 2 no e 5

Pays-Bas: 78415 32596 Fatata 2 no e 5

Fenua Beretane: 387000 145802b Fatata 2 no e 5

Hongrie: 75978 29000 Fatata 2 no e 5

Danemata: 27096 14763 Hau atu i te 1 no e 2

Tuete: 36210 20618 Fatata 3 no e 5

[Nota i raro i te api]

[Hohoˈa i te api 8]

Ia oaoa na taata faaipoipo, e tia ïa ia raua ia ite i to raua mau manaˈo e mau hinaaro e ia ineine raua i te faaau maite te tahi i te tahi.