Te imiraa i te tumu o te pohe ua itehia mai ia ˈu te ora
Te aamu a te hoê taote maimi i te tupuraa o te mau maˈi
“TE TIATURI nei au e ore roa vau e pohe.” Ua faatupu teie mau parau a te hoê hoa i te hoê ataraa faaooo i nia i to ˈu utu. Ua faaara mai râ te reira mau parau i roto ia ˈu i te hoê hinaaro ia ite au. Mea matau maitai au i teie hoa. Hoê â to mauâ haereraa i te haapiiraa e aita roa ˈtu te reira i horoa mai i te feruriraa i roto ia ˈu e ua ino rii paha to ˈna feruriraa. I nia i to ˈu tiaraa taote maimi i te tupuraa o te mau maˈi, ua matau noa ïa vau i te pohe e to ˈna mau tumu e rave rahi, area te manaˈo no te hoê oraraa hopea ore aita roa ˈtu ïa vau i feruri noa ˈˈe i te reira.
I muri aˈe i taua aparauraa ra, ua horoa mai taua hoa ra e piti buka: Te parau mau e aratai i te ora mure ore e Te Bibilia mau anei te Parau a te Atua?. To ˈu ïa paraparau-matamua-raa i te mau Ite a Iehova no nia i te poroi a te Bibilia o ta ratou e poro ra. Ua taui teie na buka e piti i to ˈu oraraa e tae noa ˈtu i te mau tereraa ohipa i roto i ta ˈu mau maimiraa i te pae rapaauraa i te maˈi.
E rave rahi te matahiti to ˈu haaraa i roto i te maimiraa i te mau tumu o te pua roto o te mariri aitaata. I nia i to ˈu tiaraa taote maimi i te tupuraa o te mau maˈi, ua anaanatae roa vau i te maimi e nohea mai te maˈi e eaha te mau tumu o te maˈi. I te mau mahana atoa te faaruru nei au e piti na mea: te ora e te pohe. Ua faahiahia roa vau i te tupuraa semeio o te ora e te tupuraa miterio o te pohe. E inaha hoi te faaroo nei hoi au i te hoê taata i te haapapuraa e e riro paha oia i te ore roa ˈtu e pohe no te mea te tiai ra oia i te Basileia o te Atua ia tae mai i to ˈna iho â vai-ora-raa nei. — Mataio 6:9, 10.
To ˈu toroa taote
Aita vau i ora i roto i te hoê fetii faaroo. To ˈu metua tane, e taata maramarama oia e e taata taio rahi atoa hoi, e mea rahi ta ˈna mea i ite no nia i te mau upoo faatere haapaoraa katolika paniora no reira oia aita i hinaaro i te haapii i ta ˈna mau tamarii to ratou mau manaˈo. I te reira tau, e mea titau- roa-hia te haapiiraa faaroo i roto i te mau fare haapiiraa. I te ahuru ma paeraa o to ˈu matahiti, ua haamata vau i te feruri no nia i te haapiiraa a te katolika, o tei turai hoi ia ˈu ia faarue i te Ekalesia.
I te hoê taime, ua manaˈo vau e faaô atu i roto i te nuu faehau, i te noaaraa mai râ ta ˈu bachillerato (parau tuite tua rua), nehenehe atura ïa ta ˈu e maiti i te haapiiraa faatere ohipa aore ra te haapiiraa taote. Ua taio pinepine au i te mau parau no nia i te mau taote e mea pinepine hoi to ˈu papa i te parau mai no nia i te feia tuiroo paniora, mai â Santiago Ramón y Cajal, re Nobel no te toroa taote. Mea na reira to ˈu maitiraa i te ite aravihi no te pae rapaauraa.
Ua tamata te hoê taata tuatapapa i te parau no nia i te Atua i te faataui ia ˈu
Te tere nei te tau, e i te mau mahana atoa te papu noa ˈtura ta ˈu patoiraa i te haapaoraa katolika, e ua riro roa vau ei taata agnostique. Ua patoi noa vau ma te tuutuu ore i te Toru Tahi, te poauahi e te hape-ore-raa o te pâpa.
I te hoê mahana, i roto i te hoê aparauraa e te tahi mau hoa i roto i te Vahi vairaa Buka a te hau i Madrid, ua ani mai hoê ia ˈu ia haere e farerei i te hoê taata tuatapapa i te parau no nia i te Atua e katolika tuiroo hoi oia, o tei parau mai hoi ia ˈu e, e nehenehe ta ˈna e tatara mai i to ˈu mau feaaraa e e pahono atoa mai oia i to ˈu mau patoiraa. Ua farii maitai au i te reira, e ua haere atura mauâ e farerei i taua epikopo ra.
I to mauâ tapaeraa ˈtu, ua farii maitai mai oia ia mauâ e ua parau mai oia e e horoa mai oia no mauâ te taime i te reira avatea taatoa. E oaoa roa oia i te tauturu mai ia ˈu ia hoˈi faahou vau i roto i te Ekalesia katolika. I muri aˈe hoê afa hora te paraparauraa i te mau manaˈo patoi, haamanaˈo atura oia e e taata ta ˈna e haere e farerei. Ua inoino roa to ˈu hoa i te iteraa e ua faarue ta ˈna taata tuatapapa i te parau no nia i te Atua.
Eita roa ta ˈu e nehenehe e farii i te mau parau e ere i te parau mau tei paraihia i te Philosopho hape o te faahua faahuru ê nei i te huru o te Atua na roto i te faariroraa ia ˈna ei toru tahi e te parauraa mai e e poiete taehae e te ino no te mau haamauiuiraa i roto i te poauahi i reira te taata e vai noa ˈi e a muri noa ˈtu. Eita ta ˈu e nehenehe e farii i te hoê Atua mai te reira te huru.
Anaanatae rahi i te maimiraa no te pae rapaauraa
E rave rahi te mau matahiti i mahemo, e ua noaa mai ta ˈu parau tuite no te rapaau. Ua aravihi hoi au i te rapaau i te maˈi no roto, ua ananatae roa ïa vau i te rave i to ˈu toroa. Ua hinaaro vau i te tauturu i te feia maˈi. I te hoê mahana, ua titauhia mai au no te haere e rapaau i te hoê potii e mariri aitaata to ˈna i roto i te toto (leucémie). Ua putapû roa vau i te manaˈoraa e e ua fatata roa oia i te pohe. Ua haamata ihora vau i te manaˈonaˈo noa i taua maˈi riaria ra o te haapohe oioi noa e rave rahi taata.
I to ˈu hoˈiraa i to ˈu fare, ua haere au i roto i ta ˈu vahi ohiparaa no te rave mai i te mau buka atoa no nia i tera huru maˈi, i muri iho ua tuatapapa vau ma te haapao maitai. Te hinaaro ra au e ite i te tumu matamua o te reira maˈi, e peneiaˈe e noaa mai te hoê raau. Ua ohipa noa vau i te reira po taatoa.
I te tataiaoraa, ua oaoa roa vau no te mea ua haamau vau i te hoê tatararaa manaˈo taatoa no nia i te mau tumu o taua maˈi ra. Ua opua vau e haaparare i te reira, ua haamanaˈo ra vau i te aˈoraa a Santiago Ramón y Cajal: Eita e navai noa i te faatupu i te hoê tatararaa manaˈo, e tia râ ia haapapuhia e e parau mau te reira. Eita e navai noa te tatararaa manaˈo. Ia rave roa râ vau i te mau tamatamataraa no te haapapuraa e e mea tano taua manaˈo ra. Eaha ïa te itehia mai? Ua opua ihora vau e pûpû taatoa i to ˈu oraraa no te maimiraa no te pae o te rapaauraa. Mai te reira to ˈu riroraa mai ei taata aravihi i te pae maimiraa no te maˈi mariri aitaata, te huru o te tino taata e to ˈna mau maˈi e te tahi atu â mau tuhaa o te maˈi.
Ua noaa mai ia ˈu te mau tapao maitai i roto i ta ˈu mau maimiraa no reira ua anihia mai au e rave i te mau ravea i itehia mai ia ˈu i nia i te mau animara no te faaohipa ˈtu i nia i te feia i roohia i te mariri aitaata. Ua patoi au, no te mea ua tamata noa vau i nia i te hoê noa huru pua roto. Ua hinaaro vau na mua e rave i te mau maimiraa no nia i te tahi atu â pua roto o ta ˈu i ite papu maitai. Ua papu ia ˈu e te vai ra te raau taa ê no te mau huru pua roto tataitahi atoa.
Ua faaitoito au i roto i ta ˈu mau tamatamataraa, e te aufauhia mai nei ta ˈu mau haamauˈaraa i te matahiti na te Taatiraa paniora no te aroraa i te maˈi mariri aitaata e te Faanahonahoraa o te ao atoa nei no nia i te oraora-maitai-raa o te tino. I muri iho ua tupu mai te hoê mea manaˈo-ore-hia. Ua parauhia mai ia ˈu e mai te peu e e hinaaro vau e ia tauturu-noa-hia vau no te pae haamauˈaraa e tia ïa ia ˈu ia horoa i te mau mea atoa o tei itehia mai ia ˈu i te hoê pupu taa ê eiaha ra vau e faatere ia ratou. Eita vau e hinaaro i te tamau noa i ta ˈu ohipa mai te reira te huru. No taua politita i te pae rapaauraa ra, ua faaea ïa vau i ta ˈu mau maimiraa.
Te maimiraa i roto i te hoê tuhaa apî
Mai te reira to ˈu huru i to ˈu farereiraa i to ˈu hoa Ite a Iehova. No hoo noa maira vau e ta ˈu vahine i te hoê Bibilia, e ua taio vau i te tuhaa o te “Faufaa apî”. Na te reira i faaara i to ˈu anaanatae no te mau manaˈo pae varua. I taua po ra, ua haamata vau i te taio i te buka ra Te parau mau e aratai i te ora mure ore ra.
I te tataiaoraa, i muri aˈe i te hoê taioraa au maitai e te hohonu e te anaanatae hoi, ua oti roa ia ˈu i te taio te buka. Ua taoto rii au, a tahi nei hoi au a pure ai i te Atua ma te oaoa, te putapû hoi te aau e te tura. Ua faˈi au i to ˈu mau manaˈo haamauruuraa no te mea o ta ˈu i ite i te reira po no nia ia ˈna, eiaha noa te reira no nia atoa râ i to ˈna tiaraa Poiete, to ˈna tiaraa Atua ora e to ˈna mau huru maitai mai te here, te paari, te parau-tia e te puai. O te hoê teie Atua o ta ˈu e nehenehe e faatura e e haamori.
Ua taio vau i taua buka ra e te buka Te Bibilia mau anei te parau a te Atua? e piti mahana. I te poipoi aˈe, ua niuniu au i te mau Ite a Iehova, ia afai mai i te mau buka i faahitihia i nia i te mau api matamua. Ua afai oioi mai ratou, e hau atu i te reira ua horoa atoa mai ratou i te hoê buka no nia i te haapiiraa e mea tupu noa te mau mea atoa. Ua taio pau roa vau, i reira to ˈu papuraa e tei ia te mau Ite a Iehova anaˈe te parau mau no nia i te haamoriraa o te tia ia horoahia ˈtu i te Atua ra. Aitâ vau i taio aˈenei i te reira huru parau i roto i te mau buka a te tahi atu mau faaroo. E mea ohie roa e te maramarama maitai.
No te mea hoi e ua matau noa vau i te taio i te mau parau no te ite aravihi apeehia mai e te mau tuatapaparaa e rave rahi, ua faahiahia roa vau i te huru faanahoraa maitatai i ravehia e te mau Ite. Oia mau, i roto i te buka L’homme est-il le produit de l’évolution ou de la création?, te faaite ra ratou i te hoê tabula e piti hanere e maha ahuru ma vau no te mau upoo parau faahororaa. Te mea papu maitai, ua ravehia te mau maimiraa e rave rahi no te faaineineraa i taua buka ra.
Ua faaite au i ta ˈu vahine i te mau mea ta ˈu i ite no nia i te Bibilia e te mau Ite. I muri iho, ua taio o ˈna i te buka Te parau mau e ua farii oia i te apiti mai i roto i te hoê haapiiraa tamau i te Bibilia e te mau Ite. E faaohipa mauâ e piti Bibilia, te tatararaa katolika ra Nácar-Colunga e te Tatararaa a te ao apî a te mau Ite. I te hoê taime, e toru ta mauâ haapiiraa i te hebedoma. Ua haere oioi noa mauâ i te mau putuputuraa i te Piha o te Basileia i Madrid.
Rahi noa â ta ˈu haapiiraa i te Bibilia, rahi noa ˈtu â ïa to ˈu papuraa e eita te rapaauraa a te taote e nehenehe e faatitiaifaro i te taatoaraa o te mau fifi o te huitaata nei. E nehenehe ta tatou e haere i mua i roto i te tahi mau maimiraa no te aroraa i te tahi mau maˈi, i nia râ i te tiaraa taote ua farerei pinepine au i te hoê fifi rahi: te aroraa i te pohe. Aita hoê aˈe tuhaa no te pae rapaauraa e nehenehe e faahiti mai i te parau mau o te nehenehe e taiohia i roto i te Bibilia e: “Ua horomii-roa-hia te pohe i te re i riro ra” e “E ore roa te pohe.” O te Atua anaˈe ‘o te ore e tia ia haavare’ O ˈna anaˈe te nehenehe e faatupu i taua tiaturiraa ra o ta te mau taata e rave rahi e atuatu nei. — Korinetia 1, 15:54; Apokalupo 21:4; Hebera 6:18.
I te mea hoi e ua taui ta ˈu huru hiˈoraa, ua opua vau i te vaiiho i te mau maimiraa no nia i te mariri aitaata e ua farii au i te toroa faatere i te piha ohipa no te maimiraa i te huru maˈi i nia i te tino taata no te oire no Orense, e vai ra i te pae apatoa tooa o te râ no Paniora. Ia faaauhia te reira i ta ˈu ohipa maimi, e au ïa te reira i te hoê ereraa i te roo i roto i te ao o te pae rapaauraa. Tera râ, ua faahuru ê te hoê mea i ta ˈu opuaraa. Ua ite au e te hinaaro ra te amuiraa a te mau Ite a Iehova no Orense i te tauturu. Ua bapetizohia mauâ i te 29 no me matahiti 1971, riro maira ïa mauâ ei kerisetiano Ite a Iehova.
Te faaiteraa i te parau i te hoê arii vahine
Mai reira mai, e rave rahi mau haamaitairaa i noaa mai ia ˈu i roto i te amuiraa. E matahiapo vau e rave rahi te matahiti i teie nei e e haapao atoa vau i te rapaauraa i roto i te mau tairururaa. I nia i to ˈu tiaraa taote maimi i te huru o te maˈi, ua tia vau ei paruru i roto i te radio e te tele e i roto atoa i te vea no te mau Ite a Iehova i nia i te pamûraa toto. E mea faufaa roa ta tatou mau tumu no nia i te Bibilia, area te mau tumu no te pae rapaauraa, te farii rahi nei ïa oia e ia taotiahia te reira huru rapaauraa. — Genese 9:4; Levitiko 17:14; Ohipa 15:28, 29.
I te matahiti 1978, ua anihia mai vau e horoa i te hoê oreroraa parau no nia i “Te toto, te rapaauraa e te ture a te Atua” i mua i te Tomite rahi o te pae maimiraa aivanaa no Madrid. E iva matahiti na mua aˈe, ua horoa vau i te hoê oreroraa parau no nia i te mariri aitaata. Aue ïa taa-ê-raa rahi e! I teie nei, te mau taata e faaroo mai i ta ˈu oreroraa te vai ra te mau taote e te mau upoo faatere haapaoraa e tae noa ˈtu i te arii vahine no Paniora o Sophie na nia i te tiaraa haapii i te tuatapapa i te pae no te aamu e te vai atu â. Hoê hora te maororaa no ta ˈu oreroraa e tia ˈi ua roaahia râ e toru hora no te rahi o te mau aparauraa. Ua nehenehe ia ˈu e pahono i te mau huru uiraa atoa e rave rahi, i te pae hopea, ua haapopou maitai mai te arii vahine o Sophie ia ˈu. Ua oaoa roa vau inaha ua nehenehe ia ˈu e faaite atu i te manaˈo o te Atua no te faahanahanaraa ia Iehova.
I teie nei, ia hiˈo anaˈe au i roto i ta ˈu hiˈo faarahi no te paimi i te tumu o te maˈi e no te pohe, e hinaaro ïa vau i te haamaitai i te Atua ra o Iehova no te faahiahia o te mau mea nainai roa o te ore e itehia ia hiˈo ra. No ˈu iho, te tamau noa nei te semeio no te ora i te riro ei tumu maere mau. Ua ite ra vau i te pahonoraa tano i te uiraa miterio no nia i te pohe oia hoi: e utua te pohe no te hara. — Roma 6:23.
Maoti ta ˈu haapiiraa Bibilia, i itehia ˈi ia ˈu te tiaturiraa papu no te feia pohe maori ra te tia-faahou-raa o ta Iesu i haapii. Ua parau oia e: “Eiaha e maere, te fatata mai nei hoi te hora e faaroo ai te feia atoa i roto i te apoo ra i ta ˈu reo, e haere mai i rapae.” — Ioane 5:28, 29.
Te haamauruuru nei au ia Iehova i to ˈna faaiteraa mai ia ˈu i te parau mau e tae noa ˈtu i te iteraa e ua fatata roa te oraora-maitai-raa e te ora i te haamauhia no te huitaata tei auraro mau. I nia i to ˈu tiaraa taote maimi i te huru o te maˈi, aita ïa ta ˈu e ohipa faahou, no te mea i reira eita te taata e parau faahou e: “Ua paruparu vau i te maˈi”, e “e ore roa hoi te pohe”. (Isaia 33:24; Apokalupo 21:3, 4.) E oaoa roa râ vau i te faarueraa i ta ˈu ohipa. No reira, mai to ˈu atoa hoa o ta ˈu i faahiti i te omuaraa o ta ˈu aamu, te tiaturi atoa nei au e eita roa ˈtu vau e pohe. — Faatiahia e te taote Salvador González.
[Parau iti faaôhia i te api 22]
Ua faahiahia roa vau i te semeio o te ora e te tupuraa miterio o te pohe.
[Parau iti faaôhia i te api 23]
Te hoê tumu taa ê i roto i te oraraa.