“O Khutlisa Ditlhabanō”

“E NE E le ka August 8, 1942. Masole a Japane a ne a gapa bontlhanngwe jwa Ditlhake tsa Amerika tsa Aleutian ka maikaelelo a go tlhasela lotshitshi lwa bophirima jwa U.S. Ke ne ke abetswe mo setlhopheng sa difofane sa Sesole sa dikepe sa U.S. seo se neng se tla tshwanelwa ke go ya koo mme se nwetse dikepe tsa Majapane.

“Ka nako ya tlhaselo re ne ra hulwa mme seromamowa sa rona sa mapotiele sa senngwa. Re ne ra tshwanelwa ke go boela kwa kampeng ya rona mo mouwaneng o o thibileng mo ditlhakeng tse go neng go lebega di sa fele tsa Aleutian—kwa ntle go thuso ya rona ya go lemoga kwa re go yang, tsamaiso ya rona ya seromamowa sa mapotiele. Re ne ra latlhegelwa ke tsela. Re ne ra itse gore re ne re saletswe fela ke ditlhake le dithaba tsa tsone. Mme di bokgakala bo kana kang? Ponalo ya ntshofala gotlhelele. Ka tshoganyetso, kapotene a goeletsa, ‘Re ile go sugakana!’

“Ga ke a ka ka itse sepe se se fetang foo go fitlhelela ke rula. Sefofane sa rona se ne sa rutha thaba mme ka tsela nngwe ka latlhelwa kwa ntle ga matlakala a sone. Ke ne ke bona gore sefofane sa rona se ntse se a sha. Bomorago jwa sone bo ne bo robegile. Fa e le gore bangwe ba ne ba tshela ba ne ba tla bo ba le moo.”

Polelo e e fa godimo e ne ya bolelwa ke Harley Miller, yo o neng a falola. Go ne ga diragalang ka bakgweetsi ba bangwe ba ba robang bobedi? Harley o tlhalosa seno mo setlhogong se se latelang. Re go kgothaletsa gore o bale tiragalo eno, e seng jaaka polelo ya ntwa, mme jaaka polelo ya monna yo labofelo a neng a bona kagiso.

Ka nako ya botshelo jwa gagwe jwa sesole sa dikepe Harley o ne a bona banna ba bantsi ba a swa. E ne e le karolonyana fela e potlana ya palo yotlhe ya ba ba neng ba bolawa ke Ntwa ya Lefatshe II, mme ba ne ba lekanetse go dira gore a bone bosenang tlhomamo jwa dintwa le go botsa, Ka ntlha yang?

A Motho O Botlhale Ka Gope?

Ka nako ya ntwa ya Lefatshe II, loso lo ne lwa gatlampola fela thata go fitlhelela matshelo a ka nnang dimilione tse 55—masole le ba e seng masole. Abo go ne ga anamisiwa tlalelo le pitlagano go kgabaganya lefatshe ne! Dimilione tsa batlholagadi le masiela di ne tsa tlogeleIwa go itšhebatšhebela. Ka gone potso e e neng e solofetswe ka 1945 fa ntwa e ne e fela, e ne e le, A dintwa di tla tsamae di khutle?

Karabo e e swabisang fa e sale 1945 ke gore motho ga a botlhale ka gope. Merafe e tswelela go ipaakanyetsa le go kopanyelediwa mo ntweng le mo letlhoong. Mo phuthegong ya bosheng jaana ya bofelelo jwa lefatshe, Admiral Gene La Rocque yo a setseng a tlogetse tiro o ne a bolela gore, go ya ka Pentagon, dintwa tse 270 di ne tsa lowa fa e sale bofelo jwa Ntwa ya Lefatshe II. O ne a oketsa ka gore United States le Soviet Union ka botsone fela di na le dibetsa tsa nuclear di le 20 000, mme a tlhagisa ka gore: “Fa e le gore re tla tswelela ka tsela ya rona ya gompieno, re tla nna le ntwa ya nuclear.”

Ee, jaaka dibatana tsa naga, mebuso e tswelela go fedisa diphapaang tsa yone ka go tsholola madi, mme gantsi e se ao a babusi ba bopolotiki. Mme fa tota ntwa e sa lowe, merafe e kakatlela kagiso e e lolea e e theilweng mo theregong e e dumalanweng—kgopolo ya Mutual Assured Destruction. Mme ka ntlha yang? Ke ka ntlha yang fa ntwa go bonala e ka se tiIwe mo ditsong tsa setho? A go na le tharabololo?

Goreng Go Na Le Dintwa?

Baitse ba ditlhaloganyo le baithutamatshelo a batho ba tla ka megopolo e e farologaneng go tlhalosa tiragalo eno e e sa tlwaelegang. Tota, megopolo ya bone e nwetse mo kgopolong ya thuto-tlhagelelo le kakanyetso ya gore motho ke phologolo fela e e fa godingwana. Ka gone, bangwe ba re “bontwa-dumela bo siametse phalolo ya batho.” Ka gone, phatlalatso ya kgopolo ya thuto-tlhagelelo ke seipato sa ntwa.

Lefa go ntse jalo, baitse bangwe ba tlhaloganyo ga ba amogele gore ntwa ke matswela fela a go busetsa bontwa dumela go mong. Ba dumela gore ntwa ke boemo jo bo kokoantsweng, matswela a ditlalelo tsa bongwana. Ka ntlha ya gone moo, ba buelelela boitaolo jwa bongwana thata le mokgatlho o o boitaolo go feta. Mme ereka mafatshe a Bophirima jaanong a na le mokgatlho o o boitaolo, a seo se ile sa busetsa tlase pōpō ya ntwa?

Robert Leckie, mo bukeng ya gagwe Warfare, o ne a feleletsa ka gore: “Ntwa . . . ga e tlhalosege ka mafoko a botshelo jwa setho. Go bonala segolo bogolo e le bothata jwa loago, sepolotiki le molao. . . Mokgatlho ka boone go bonala e le motswe wa go tsala ntwa, mme fa fela mekgatlho e megolo—mebuso ya merafe ya bolaodi—e tswelela go nna le maatla a magolo le nonofo e e sa elweng tlhoko, ntwa e tla nna e e ka se tilweng.”—Mokwalo o o sekameng wa rona.

Mo e batlileng e nna dingwaga tse di 2 000 tse di fetileng, mo lokwalong lwa phuthego ya pele ya Bokeresete, monnawe Jesu ka mmè Jakobe o ne a botsa: “A na dintwa di cwa kae, le ditlhabanō di cwa kae mo go lona? a ga di cwe mo, eboñ mo dikgatlhegoñ tse di Iwañ mo ditokololoñ tsa lona? Lo tlo lo eletse, me ga lo bone sepè, . . . lo nne lehuha, me lo retelèlwe ke go bōna sepè.”—Yakobe 4:1, 2.

Mafoko ano a neela lesedi la se se tsalang dintwa—lefufa, keletso, bohula. Boemo jono bo sa le bo nnile gone dingwaga tse di ka nnang 6 000. (Genesise 4:2-10) Abo e le gantsi jang ne dintwa di ileng tsa lowa go Iwelwa naga, dithoto le ditsompelo! Boikgodiso, bomorafe, boikanyego le letlhoo la baeng, kana poifo ya baeti le batswa-kwa, di dirisediwa go kokoanya masole a ntwa. Lefa go ntse jalo, go na le lebaka la konokono leo le tsenelelang kwa teng go na le ano a a fa godimo.

Lebaka la Konokono Le Tlhokomologilwe

Tota, mo diphopholetsong tsotlhe tsa bone go na le lebaka le le lengwe leo batlhalefi botlhe ba ikgethelang go le tlhokomologa—maatla a a sa bonaleng ao a ikaeletseng go kgaoganya le go lwantshanya batho. Maatla ao ka bomo a faposa setho ka ditsela tse di sa feleng—e ka tswa ka bodumedi, dipolotiki kana go lelekisa menate. Maatla ao a kgetholoIwa ka tlhamalalo mo Bibeleng. Ka sekai: “Rea itse ha re le ba Modimo, me lehatshe yeotlhe le namaletse ha tlhatse ga eo o boshula.” (1 Yohane 5:19) “Eo o boshula” yoo ke mang? Jesu ka boene o ne a kgetholola yoo fa a ne a araba Bafarisai bao ba neng ba gakaletse go mmolaya: “Lo ba rra eno diabolo, le dithatō tsa ga rra eno ke cōna tse lo ratañ go di diha. Èna o sa le a nna mmolai le mo tshimologoñ, me a se ka a èma mo boamarureñ, ka go ne go sena boamarure mo go èna. E re ha a bua maaka, o bua mo e leñ ga gagwè, gonne ke moaki, le rra aōna maaka.’’—Yohane 8:44.

Ee, tlhotlheletso e e kgokgoeletsang motho mo tlhabanong ke mmusi wa semoya yo o boshula, Satane Diabolo. Ene le balatedi ba gagwe ba badimona, ka go belwa ga bone ke go utlwisa batho botlhoko, ba beile setho ka botlalo se tshwaregile mo dintweng le mo paakanyetsong ya ntwa. Lefa go le boammaaruri gore dimilione di a bopelela le go gwanta kgatlhanong le dibetsa tsa nuclear le go batla phokotso ya dibetsa tsa nuclear, ga ba bontshe go ema nokeng tharabololo e le yosi ya boammaaruri—puso ya Bogosi jwa Modimo ka Keresete. Ka gone Satane ka katlego ‘o tsietsa lefatshe lotlhe.’ (Tshenolō 12:9) O lelekisitse setho phefo fela bakeng sa kagiso—ba batla kagiso lemororo ba ngangatletse tsone dikarolo tse dikgolo tse di gogetseng kwa ntweng—dikgatlhego tse di pono-khutshwane tsa bomorafe.

Kagiso E Tla Tlhongwa Jang?

Robert Leckie yo o neng a tsopolwa go le pele o re: “Baitseanape ba loago ka mefuta yotlhe ya bone ba re ntwa ke golo mo go tswapogileng . . . le gore go tlhabana ga go gamola moo e go tsalang go ka laolwa ka thuto, molao le mekgwa” (Mokwalo o o sekameng wa rona.) Ka go sa lemoge, pono eno ya baitseanape e thulana le tharabololo ya ntwa ya Bibela, eo e ikaegileng ka “thuto, molao le mekgwa.’’ Moporofeti Isaia o ne a supela go motswedi wa kagiso dingwaga tse di ka nnang 2 700 tse di fetileng, ka gore: “Me dichaba di le dintsi di tla ea di re, Ntloñ, a re tlhatlogeleñ kwa thabeñ ea ga Yehofa, kwa tluñ ea Modimo oa ga Yakobe; me o tla re ruta ditsela tsa gagwè, me re tla sepela mo ditselaneñ tsa gagwè: gonne mo Siona go tla cwa molaō, le lehoko ya ga Yehofa le tla cwa Yerusalema. Me o tla atlhola ha gare ga merahe, a kgalemèle dichaba di le dintsi: me di tla thula dichaka tsa bōnè magale a megoma, le marumō a cōna dithipa tsa mabèlè: morahe ga o ketla o ekèla morahe chaka; le gōna ga ba ketla ba tlhōla ba ithuta tlhabanō gopè.”—Isaia 2:3, 4.

Polelelo pele eo e supelang? Gore batho ba merafe e le mentsi ba tla tshwanelwa ke go lemoga molao wa ga Jehofa, bobusi le bolaodi tsa gagwe. Ba tla amogela thuto e ntšha mo kagisong. Ka boikokobetso ba tla tshwanelwa ke go re: “Me o tla re ruta ditsela tsa gagwè, me re tla sepela mo ditselaneñ tsa gagwè.” Ee, ba tla ithuta ditsela, kana “mekgwa,” ya kagiso ya boammaaruri ya Bokeresete le go sepela mo ditselaneng tsa ga Jehofa jaaka di phepafaditswe sentle ke sekao se se itekanetseng sa Morwawe, Keresete Jesu. Lebaka ke gore Basupi ba ga Jehofa, mokgatlho wa lefatshe, ba setse ba ile ba diragatsa polelelo-pele eno masome a dingwaga—ka dintwa tse pedi tsa lefatshe le ka ditlhabano tse dingwe tsotlhe tseo di ileng tsa tlhasela setho.

Lefa go ntse jalo, re tshwanetse ra lebana le lebaka la gore kagiso ya go ya goile ya setho sotlhe ga e ketla e tla ka maiteko a setho fela. Sengwe se segolo se a tlhokafala—e seng fela puso ya merafe-rafe, jaaka ba bantsi ba bolela—mme puso e e fetang motho ka maatla, go feta dipolotikinyana tsotlhe fela le bomorafenyana. Puso ya selegodimo ya Modimo ka Keresete ke yone eo. Ke lebaka le le popota le le nosi fela la kagiso.—Mathaio 6:9, 10.

Kagiso eo e tla tlhongwa jang? Ereka merafe e se ketla ka go rata e neela bolaodi jwa yone jwa bomorafe, ba tla tloga ba tlamega go dira seno. Jaaka moporofeti Daniele a boleletse pele: “Me e tla re mo metlheñ ea dikgosi tseuō, Modimo oa legodimo o tla tlhōma bogosi yo bo se ketlañ bo señwa gopè, me le mmushō oa yōna ga o ketla o tlogèlèlwa chaba e sele, me bo tla thubaganya bo nyèlètsa magosi auō aotlhe, me bo tla èma ka bosakhutleñ.” (Daniele 2:44) Gape, jaaka go tlhalositswe go Tshenolō 20:1-3, motlhotlheletsi yo mogolo wa tlhabano, Satane Diabolo, o tla ‘golegwa,’ “gore a se ka a tlhōla a tsietsa merahe, go tsamaea dinyaga tse di makgolo a leshomè di heta pele.”

Go fela ga magosi a bopolotiki a a bogagapa a motho, kana mebuso, go tla sutela tiragatso e e feletseng ya mafoko a a tlhotlheletsang tsholofelo a ga Pesalema 46:8-10, e leng: “Tlañ, lo bōnè ditihō tsa ga Yehofa, eboñ dichwahaco tse o di dihileñ mo lehatshiñ. O khutlisa ditlhabanō le kwa bokhutloñ yoa lehatshe; o rōba bora, o putlaganya lerumō ka bogare; o hisa dikara tsa tlhabanō mo moleloñ. Nnañ hèla, me lo itse ha ke le Modimo; ke tla godisiwa mo merahiñ, ke tla godisiwa mo lehatshiñ.” Ee, bolaodi jwa ga Jehofa bo tla godisiwa mo lefatsheng jotlhe. Letsatsi leo le gaufi.—Mathaio 24; Mareko 13; Luke 21.

A o eletsa go nna le seabe mo go boneng bofelo jwa ntwa yotlhe? He tlhomamisega gore re eme gautshwane thata le nako e e galalelang e Dafide a neng a bua ka yone mo go Pesalema 37:10, 11: “Gonne e tla re kwa pelenyana, moikepi a bo a sa tlhole a le gōna, . . . Me bapelonomi ba tla rua lehatshe; ba tla inatehisa mo letlotloñ ya kagishō.”