Mbaï ti Fini

Ngia ti sara kusala atâa akpale ti seni

TËNË TI VARNAVAS SPETSIOTIS

Na ngu 1990 tongana mbi yeke na ngu 68, mbeni kobela asara si tere ti mbi kue akui. Ye oko, a sara fadeso ngu 15 awe si na ngia mbi yeke sara kusala ti ngoi kue na zoa ti Chypre. Ye nyen amû ngangu na mbi ti ngbâ ti sara kusala ti Jéhovah atâa akpale ti seni ti mbi?

A DÜ mbi na lango 11 ti octobre ngu 1922, na yâ mbeni sewa ti amolenge gumbaya: amolenge-koli osio na amolenge-wali oku. E lango na kete kodoro ti Xylophagou, na Chypre. Kamême so babâ na mama ti mbi ayeke na nginza, ti bata mbeni kota sewa tongaso a hunda ti sara kua ngangu na yaka.

Babâ ti mbi, Antonis, aye ti manda mbeti mingi nga lo ye ti hinga ye kue. Kete na peko ti so a dü mbi, na ngoi so Babâ ague ti bâ wafango mbeti ti kodoro ni, lo bâ mbeni kete mbeti so a iri ni La Tribune du Peuple, so Awamandango Bible (tongana ti so a iri aTémoin ti Jéhovah na lâ ni kâ) asigigi na ni. Lo to nda ti diko ni, na a ninga pëpe tënë ni agbu bê ti lo ngangu. Ye ti pekoni ayeke so, Babâ na mbeni oko ti akamarade ti lo, Andreas Christou, ayeke na popo ti akozo zo na zoa ni ti bungbi na aTémoin ti Jéhovah.

Guengo na li ni atâa akangango lege

Na pekoni, ala wara na maboko ti aTémoin ti Jéhovah ambeni mbeti ti nzapa. A ninga pëpe, bê ti Babâ na Andreas apusu ala ti fa atâ tënë ti Bible so ala yeke manda na amba ti ala ti kodoro ni. Fango tënë ti ala aga na kangango lege ti amokonzi ti Eglize Orthodoxe ti Grèce nga na ti ambeni zo so abâ atene aTémoin ti Jéhovah ayeke asioni zo.

Mingi ti azo ti kodoro ni ane awafango tene ti Bible so. Azo ahinga babâ ti mbi nzoni teti nzobe ti lo. Fani mingi lo yeke mû maboko na asewa so ye atia ala. Ngoi na ngoi, lo sigigi yeke na bï na lo zia blé wala mapa na yanga-da ti asewa so ayeke na ye pëpe. Mara ti ndoye ti Chrétien tongaso asara si tokua ti awakua use so anzere na azo ni mingi.​—Matthieu 5:16.

Ye so asara si azo 12 tongaso asara nzara ti tokua ti Mbeti ti Nzapa. Na ngoi so gbungo nda ti tâ tënë ti ala ague na li ni, ala bâ so a yeke kota ye ti bungbi oko na yâ ti ada nde nde ti manda Bible. Na ngu  1934, Nikos Matheakis, mbeni wakua ti ngoi kue ti Grèce, asi na Chypre na lo bâ groupe so ayeke na Xylophagou. Na be-nze-pepe nga na ziango ni pëpe, Ita Matheakis amû maboko ti sara si groupe ni atambela nzoni nga ti tene groupe ni agbu nda ti Mbeti ti Nzapa nzoni ahon ti kozo. Na pekoni, groupe so aga kozo kongregation ti aTémoin ti Jéhovah na Chypre.

Tongana kusala ni ague na li ni na azo mingi ayeda na tâ tënë ti Bible, aita abâ so a yeke nzoni ti wara mbeni ndo ti sara abungbi ti ala dä. Yaya ti mbi ti koli, George, na wali ti lo, Eleni, amû mbeni ndo, so ala yeke bata akungba ti yaka dä. Ndo ni ayeke na tere ti da ti ala. A leke ni nzoni si a lingbi ti sara abungbi dä. A yeke na lege so si aita awara kozo Da ti Royaume ti ala na ndo zoa ni. Ala yeke lani na ngia mingi! Na ye so asara si kusala ni akiri ague na li ni!

Tâ tënë agbu bê ti mbi mveni

Na ngu 1938, tongana mbi yeke na ngu 16, mbi tene mbi ye ti manda kua ti keke. Tongaso, Babâ atokua mbi na Nicosie, li-kodoro ti Chypre. Na ndara, lo leke si mbi lango na ndo ti Nikos Matheakis. Azo mingi na zoa ni angbâ ti dabe ti ala na ita be-ta-zo so teti wâ ti lo na lege ti yambango agene ti lo. Wâ so lo yeke na ni na gbungo ngangu ti lo lakue ayeke akota ye so a lingbi aChrétien kue na Chypre aduti na ni na ngoi so kusala ni ato nda ni.

Ita Matheakis amû maboko na mbi mingi ti kpengba na yâ hingango ye ti Bible na ti gue na li ni na lege ti yingo. Na ngoi so mbi lango na ndo ti lo, mbi sara abungbi kue so a leke ni na da ti lo. A yeke ti kozoni si mbi bâ so ndoye ti mbi teti Jéhovah amaï. Mbi wara kota nzara ti lë mbeni kpengba songo na Nzapa. Anze kete na pekoni, mbi hunda Ita Matheakis wala mbi lingbi ti sigigi na lo na fango tënë. Ye so asi na ngu 1939.

Na peko ti mbeni ngoi, mbi kiri na kodoro ti bâ sewa ti mbi. Kete ngoi so mbi sara na tere ti babâ amû na mbi lege ti hinga biani so mbi wara tâ tënë awe nga so mbi hinga tâ nda ti gigi ti zo. Na septembre ti ngu 1939, Use Bira so Amû Sese Kue ato nda ni. Mingi ti amba ti mbi maseka-koli ayeda ti gue na bira, me ndali ti fango lege ti Bible mbi mû desizion ti duti nde (Esaïe 2:4; Jean 15:​19). Na oko ngu so, mbi mû tere ti mbi na Jéhovah na mbi wara batême na ngu 1940. A yeke ti kozoni si mbi bâ so mbeto ti zo asara mbi mbeni pëpe!

Na ngu 1948, mbi mû Efprepia na mariage. E wara amolenge osio. Na hio e bâ so a lingbi e sara kua ngangu ‘ti bata ala nga ti fa lege na ala na wango ti Seigneur.’ (aEphésien 6:⁠4). Asambela ti e na angangu so e sara ayeke mbilimbili ti yôro na yâ amolenge ti e kota ndoye teti Jéhovah nga ti kpe andia na akpengba-ndia ti lo.

Na gbele kpale ti seni

Na ngu 1964, tongana mbi yeke na ngu 42, mbi bâ so maboko na gere ti mbi ti koti ato nda ti kui. Yeke yeke, kuingo ni amû mbage ti tere ti mbi ti gati. Gingo nda ti kobela ni afa so mbi yeke na mbeni kobela so asara si mitele ti zo awoko yeke yeke si na nda ni tere ti lo kue azin. Tënë ni amû na mbi vundu mingi. Aye ni asi gi hio tongaso na mbi ku fade ni pëpe! Ngonzo na songo bê ahon ndo ti mbi, mbi tene: ‘Ngbanga ti nyen ye so asi na mbi? Mbi sara nyen si mbi wara ye so?’ Me na pekoni bê ti mbi adë. Fadeso gingo bê ahon ndo ti mbi na bê ti mbi ayeke use use. Gbâ ti atënë ayeke kiri lakue na li ti mbi: Fade tere ti mbi kue azin? Fade a lingbi azo asara ye kue ndali ti mbi? Fade mbi sara tongana nyen? Fade mbi wara lege ti mû ye na sewa ti mbi: wali ti mbi na amolenge ti e osio? Mara ti atënë tongaso aso mbi mingi.

Na yâ ngoi ti ngangu so asi na fini ti mbi so, mbi bâ mingi ahon ti kozo so a lingbi mbi gue na Jéhovah ti fa na lo polele agingo bê ti mbi kue. Mbi sambela bï na lâ na ngu ti lê. A ninga pëpe bê ti mbi adë. Atënë ti dengo bê ti aPhilippien 4:​6, 7 aga tâ tënë na ndo mbi: “I gi bê ti i na ye oko pëpe; me na yâ ye kue i fa na Nzapa ye so i ye, na lege ti sambela na ti hunda mingi na tënë ti merci. Na fade siriri ti Nzapa so ahon bibe kue abata bê ti i na abata bibe ti i na yâ Christ Jésus.”

Mbi tiri na tere ti mbi so azin

Kobela ti mbi angbâ ti ga ngangu. Mbi bâ so a lingbi mbi gbian hio fini ti mbi ti lingbi na fini dutingo ti mbi. Teti so mbi lingbi ti sara kua ti keke mbeni pëpe, mbi gi mbeni kua so alingbi na ngangu ti mbi na so ayeke mû lege na mbi ti bata sewa ti mbi nzoni. Kozoni, mbi kä crème glacé na yâ ti mbeni kete oto. Mbi sara tongaso teti ngu omene juska kobela ni akanga mbi na yâ ngende so a pusu pusungo. Na pekoni mbi sara akete kua so alingbi na ngangu ti mbi.

A to nda ni na ngu 1990, seni ti mbi abuba mingi si mbi lingbi ti sara mbeni kua ti nginza oko pëpe. Fadeso, azo ayeke sara ye kue ndali ti mbi, même akete kusala so zo so ayeke na seni ayeke sara lakue. A lingbi a mû maboko na mbi ti gue ti lango, ti sukula tere ti mbi na ti yü bongo. Ti gue na abungbi, a lingbi a pusu mbi na yâ ngende ni juska na tere ti oto, na pekoni a yô mbi a zia na yâ ni. Na Da ti Royaume, a lingbi a sigigi na mbi na yâ ti oto ni, a kiri a zia mbi na yâ ti ngende ni na a gue na mbi na yâ ti da ni. Na ngoi ti bungbi, a zia mbeni masini ti kuran na tere ti mbi ti mu wâ na gere ti mbi.

Atâa so tere ti mbi kue azin, mbi yeke gue na abungbi kue tongana lege ayeke dä. Mbi hinga a yeke kâ si Jéhovah afa ye na e, na ti duti na popo ti aita ti mbi ti yingo ayeke tâ ndo ti bata tere na ti wara maboko na wango so amû ngangu na zo (aHébreu 10:24, 25). Aita so akpengba na lege ti yingo so aga ti bâ mbi lakue amû maboko na mbi mingi. Bibe ti mbi ague oko na tënë ti David: “Kopo ti mbi asi, a sa.”​—Psaume 23:5.

Na yâ ti angu so kue wali ti mbi amû maboko na mbi mingi. Amolenge ti mbi nga amû maboko na mbi mingi. Teti ngu mingi fadeso, ala bâ lege ti mbi wala abezoin ti mbi ti lâ oko oko. Ye so ala sara ayeke kete ye pëpe, na tongana ngoi ayeke hon, a ga lakue ngangu ti bâ lege ti mbi. Ala yeke nzoni tapande ti be-nze-pepe na ti mungo ngangu ti ala ndali ti mbeni zo, na mbi sambela Jéhovah ti ngbâ lakue ti iri deba nzoni na ndo ala.

Mbeni pendere ye so Jéhovah aleke ti kpengba awakua ti lo ayeke sambela (Psaume 65:3). Jéhovah amä toto ti mbi tongaso lo mû na mbi ngangu ti ngbâ ti bata mabe na yâ angu so kue. Mbilimbili na ngoi so mbi bâ mbi woko, sambela adë bê ti mbi na a mû maboko na mbi ti ngbâ lakue na ngia. Sarango tënë lakue na Jéhovah adë bê ti mbi na a kiri a kpengba mbi ti ngbâ ti tiri na kpale ti mbi. Mbi hinga na bê ti mbi kue so Jéhovah ayeke mä sambela ti awakua ti lo na lo mû na ala siriri ti bê so atia ala.​—Psaume 51:19; 1 Pierre 5:7.

Mingi ni, tongana mbi dabe mbi so ande Nzapa ayeke sava ala kue so lo yeda na ala ti duti na yâ Paradis na gbe ti komandema ti Royaume ti Molenge ti lo, Jésus Christ, mbi kiri mbi wara ngangu. Fani mingi tongana mbi gbu li na ndo pendere beku so bê ti mbi anzere na a sara si ngu ti lê ti mbi aga.​—Psaume 37:11, 29; Luc 23:43; Apocalypse 21:3, 4.

Na yâ kusala ti ngoi kue

Na ngu 1991 tongaso, mbi gbu li na ndo dutingo ti mbi na mbi bâ so nzoni lege ti hon ndo ti mawa ti mbi ayeke ti mû mbage mingi na fango pendere nzo tënë ti Royaume na azo. Na ngu so lani, mbi mû kusala ti ngoi kue.

Teti mbi yeke wazin, mbi yeke fa tënë mingi na lege ti alettre. Ye oko, a yeke tâ ngangu na mbi ti sû mbeti; a hunda na mbi ti tiri bira. Ndali ti so kobela ni awoko mitele ti mbi kue, ti gbu bic ngangu ayeke kpale. Ye oko, na lege ti gbungo ngangu nga na sambela, mbi fa tënë na lege ti alettre a hon fadeso ngu 15 awe. Mbi yeke fa tënë na azo nga na lege ti téléphone. Mbi gbu alege kue so azi na mbi ti sara tënë ti beku ti mbi ti fini sese na ti Paradis na ndo sese na asewa, akamarade, na avoizin so aga ti bâ mbi.

Ye ti pekoni ayeke so aye mingi asi na mbi so amû na mbi ngia. Mbi yeke na ngia lani ti bâ so mbeni tarä ti mbi, so mbi manda Bible na lo a sara laso ngu 12 awe, ague na li ni na lege ti yingo na lo gbu tâ tënë ti Bible ngangu. Ndali ti yingo-ti-hinga ti lo so Bible afa lege na ni, lo ngbâ be-ta-zo na ndo tënë ti dutingo nde ti aChrétien.

Bê ti mbi anzere mingi tongana azo so mbi sû mbeti na ala ahunda mbi ti fa na ala ambeni tënë na ndo Bible. Ngoi na ngoi, ambeni ayeke hunda na mbi ambeti na ndo Bible mingi. Na tapande, mbeni wali apika singa na mbi ti kiri singila teti anzoni wango so mbi tokua na koli ti lo. Atënë ti lettre ni anzere na lo mingi. Na pekoni lo na koli ti lo aga na da ti mbi fani mingi ti sara lisoro na ndo Bible.

Mbeni pendere beku

Na yâ ti angu kue so ahon, mbi bâ wungo ti awakua ti Royaume ague na li ni mingi na kodoro so. Kete Da ti Royaume so ayeke na tere ti da ti ita ti mbi George, fani mingi ala leke yâ ni na ala kono ni. A yeke mbeni pendere ndo ti vorongo so akongregation use ti aTémoin ti Jéhovah abungbi dä.

Babâ akui na ngu 1943 tongana lo yeke na ngu 52. Me so tâ ye ti yingo si lo zia na peko ti lo! Amolenge ti lo miombe ayeda na tâ tënë na ala ngbâ ti sara na Jéhovah. Na kete kodoro ti Xylophagou, ndo so a dü Babâ dä, nga na yâ akodoro so angoro ni, akongregation ayeke fadeso ota, na awafango tënë ti Royaume kue ayeke 230!

Anzoni ye so asi so amû ngia na mbi mingi. Laso, mbi yeke na ngu 83, na mbi tene na bê ti mbi peko ti atënë ti wasungo psaume so: “Apendere bamara amanke ye, na nzara ti kobe asara ala; me azo so agi L’Eternel, fade nzoye oko amanke ala pëpe.” (Psaume 34:11). Mbi yeke ku kungo ngoi so fade prophétie so a sû na Esaïe 35:6 aga tâ tënë: “Na lâ ni kâ, fade zo so azin ahuru tongana tagba.” Atâa so mbi zin, na bê ti mbi kue mbi ye ti ngbâ ti sara na Jéhovah na ngia juska na ngoi ni so.

[Carte na lembeti 17]

(Ti bâ ni mbilimbili, bâ buku ni.)

TURKIE

SYRIE

LIBAN

CHYPRE

Nicosie

Xylophagou

Ngu ti Méditerranée

[Foto na lembeti 17]

A ngbâ lakue ti sara bungbi na kozo Da ti Royaume na Xylophagou

[Afoto na lembeti 18]

Mbi na Efprepia na ngu 1946 nga laso

[Foto na lembeti 20]

Mbi yeke na ngia ti fa tënë na téléphone nga na alettre