Mbaï ti Fini
Salango na Bibe ti Gbanzi Ye na Tele
ATËNË TI DON RENDELL
Mama ti mbi akui na ngu 1927 tongana mbi yeke gi na ngu oku senge. Ye oko, mabe ti lo asala ye mingi na yâ fini ti mbi. Tongana nyen a lingbi ti duti tongaso?
MAMA ti mbi ayeke lani mbeni zo so agbu tënë ti mabe ti Église ti Angleterre ngangu tongana lo sala mariage na babâ ti mbi, mbeni turugu. A yeke lani kozoni na Kozo Bira so Amû Sese Kue. Kozo Bira so Amû Sese Kue asungba na ngu 1914, na Mama amä tele pëpe na pasteur ti lo na ndo tënë ti mungo estrade ti lo ti ga mbeni ndo ti hiri azo na kusala ti turugu. Mo hinga kiringo tënë ti mokonzi ti lege ti vorongo ni? “Gue na kodoro, na gi bê ti mo pëpe na ndo mara ti ahundango tënë tongaso!” Tënë so adë bê ti Mama pëpe.
Na ngu 1917, na ngoi so bira ni ague na li ni mingi, Mama ague abâ limon “Photo-Drame de la Création.” Na hingango biani so lo wara tâ tënë, fade fade lo zia église ti lo ti bungbi na aWamandango Bible, tongana ti so a hinga na aTémoin ti Jéhovah na ngoi ni kâ. Lo sala abungbi na mbeni kongregation ti Yeovil, gbata so ayeke ndulu na kete kodoro ti e ti West Coker, na kodoro-komanda ti Somerset na Angleterre.
A ninga pëpe Mama alondo akangbi fini mabe so lo wara na aita ti lo ti wali ota. Ambakoro ti kongregation ti Yeovil afa na mbi tongana nyen, na wâ, mama ti mbi nga na ngambe ti lo Millie afono na ndo ti abekani ti ala ti fa tënë na yâ kota territoire ti e so ayeke na ngonda, ala kangbi na azo Étude des Écritures, ambeti ti manda na Bible. Ye oko, ye ti vundu ni ayeke so, teti andangba nze 18 so angbâ na lo, kobela ti kota koro, so na ngoi ni kâ ade a wara yorö ni pëpe, asala si Mama angbâ na ndo tange ti kobela ti lo.
Fango na Gigi Bibe ti Gbanzi Ye na Tele
Mama-kete Millie, so alango na da ti e na ngoi ni kâ, abata Mama tongana lo tï kobela na lo bata mbi na Joan, ita ti mbi ti wali ti ngu mbasambala. Tongana Mama akui, Mama-kete Millie ahunda fade fade ti bata e amolenge ni. Teti so tele ti lo anzere so a zi kungba so na ndogo ti lo, Babâ ayeda hio ti tene Mama-kete Millie angbâ na e lakue.
E ga ti ndoye mama-kete ti e mingi na e yeke na ngia so lo yeke ngbâ na tele ti e. Me ngbanga ti nyen lo mû mara ti desizion tongaso? Angu mingi na pekoni, Mama-kete Millie atene na e so lo hinga lani so a yeke na lo ti kpengba gunda ti ye so Mama azia, ti fa tâ tënë ti Bible na Joan nga na mbi, mbeni ye so lo bâ so babâ ti e ayeke sala ni lâ oko pëpe, teti lo sala nzala ti lege ti vorongo oko pëpe.
Na pekoni, a tene na e nga so Mama-kete Millie amû tâ mbeni desizion nde teti lo mveni. Ti bata e nzoni, lo yeke mû koli lâ oko pëpe. So ye si lo gbanzi na tele ti lo! Mbi na Joan e yeke na nda ti tënë mingi ti kiri kota singila na lo. Ye kue so Mama-kete Millie afa na e nga pendere tapande so lo zia angbâ na e lakue.
Mbeni Ngoi ti Desizion
Mbi na Joan, e yeke gue lani na ekole ti kete kodoro ni so Église ti Angleterre aleke, na kâ Mama-kete Millie aluti ngangu na gbele wayinda ni na ndo fango na e tënë ti Nzapa. Tongana tanga ti amolenge ni ague na église, e gue ti e na kodoro, na tongana pasteur ni aga na ekole ti fa tënë ti Nzapa, e duti ti e nde ti manda na li aversê ti Bible so a mû na e. Ye so amû maboko na mbi, mbilimbili na angoi so aga na pekoni, teti aversê so angbâ biaku na li ti mbi.
Mbi zia ekole tongana mbi de na ngu 14 ti manda ye teti angu osio na yâ mbeni ndo ti lekengo fromage. Mbi manda nga ti pika piano; nga mozoko na salango pendere dodo aga angia so mbi mû mbage dä mingi. Atâa so tâ tënë ti Bible alï mingi na yâ bê ti mbi, ade a pusu mbi pëpe ti mû desizion. Mbeni lâ na mars ti ngu 1940, mbeni mbakoro Témoin atisa mbi ti gue legeoko na lo na mbeni kota bungbi na Swindon, so ayo na e akilomètre 110. Albert D. Schroeder, so ayeke lani président ti filiale ti aTémoin ti Jéhovah na Grande-Bretagne, amû kota diskur ni. Assemblée so aduti mbeni ye so agbian fini ti mbi.
Use Bira so Amû Sese Kue ayeke kporo lani ngangu. Nyen si mbi yeke sala na fini ti mbi? Mbi mû desizion ti kiri na Da ti Royaume ti Yeovil. Na kozo bungbi so mbi sala, a yôro na yâ kusala ni fango tënë na ndo ti lege. Atâa so hingango ye ti mbi na ndo ti Bible ayeke mingi pëpe, mbi yeda na bê ti mbi mveni ti mû mbage na kusala so. Na ye so adö bê ti azo mingi so atene ala yeke akamarade ti mbi, so ahe mbi tongana ala yeke hon na tele ti mbi!
Na juin ti ngu 1940, mbi wara batême na gbata ti Bristol. Na yâ nze oko mbi mû kusala ti pionnier permanent, na tongaso mbi ga mbeni wakua ti ngoi kue. So ngia si mbi wara tongana, ngoi kete na pekoni, ita ti mbi ti wali amû nga tele ti lo na Nzapa na lege ti batême ti ngu!
Kusala ti Pionnier na Ngoi ti Bira
Ngu oko na pekoni so bira ato nda ni, mbi wara ambeti so a hiri mbi na kusala ti turugu. Teti so, na Yeovil, a zia iri ti mbi na mbeti tongana zo so ake ti sala kusala ti turugu ndali ti yingo-ti-hinga ti lo, a lingbi mbi gue na gbele mbeni da-ngbanga na Bristol. Mbi bungbi na John Wynn ti sala kusala ti pionnier na Cinderford, Gloucestershire, nga na pekoni na Haverfordwest nga na Carmarthen, akodoro ti Galles.a Na pekoni, na ngoi ti mbeni ngbanga na Carmarthen, a dë ngbanga na li ti mbi ti sala kanga na Swansea teti nze ota, na ti futa lamende ti £25, so na ngoi ni kâ a yeke kota nginza. Na pekoni, a kiri a dë ngbanga na li ti mbi ti sala kanga teti nze ota teti so mbi futa lamende ni pëpe.
Na ngoi ti ota ngbanga ni, a hunda na mbi: “Mo hinga pëpe so Bible atene, ‘I mû na César ye so ayeke ti César’?” Mbi kiri tënë: “Biani, mbi hinga ni, me mbi ye ti hunzi versê so: ‘na i mû na Nzapa ye so ayeke ti Nzapa.’ A yeke ye so mbi yeke sala.” (Matthieu 22:21) Ayenga kete na pekoni, mbi wara mbeni mbeti so atene na mbi so a zi mbi na gbe ti kungba ti kusala ti turugu.
Na tongo nda ti ngu 1945, a tisa mbi ti bungbi na sewa ti Béthel ti Londres. Na angoi ti dê ti peko, Nathan H. Knorr, so amû li ni ti leke kusala ti fango tënë na ndo sese kue, nga na wakuasu ti lo, Milton G. Henschel, aga na Londres. A hiri amaseka-koli miombe ti Grande-Bretagne ti gue na Guiléad, Ekole ti Mandango Bible ti Société Watchtower, ti manda ye ti ga missionnaire, na mbi yeke lani na popo ti ala.
Akusala ti Missionnaire
Na lango 23 ti mai, ngu 1946, na ndo ti kete ndo ti lutingo ti amangboko ti Fowey na Cornouailles, e mû mbeni mara ti mangboko so ahiri ni Liberté, so a leke na ngoi ti bira ti yô na akungba. Kapita ti ndo ti lutingo ti amangboko ni, Collins, ayeke lani mbeni Témoin ti Jéhovah, na tongana e zia ndo ni ti hon, lo sala si mbeni klaxon atoto. Na lege ni, atënë nde nde aga na bê ti e na ngoi so e bâ yanga ti sese ti Angleterre aglisa. Fango ngu ti Atlantique aduti lani ngangu mingi, me alango 13 na pekoni e si nzoni na États-Unis.
Guengo na Assemblée Internationale ti lango miombe “Nations joyeuses” na Cleveland, Ohio, so ato nda ni na lango 4 ti si na lango 11 ti août, ngu 1946, aduti ye so mbi lingbi ti glisa pëpe. Azo saki bale miombe aga, so na popo ni a wara azo 302 so alondo na ambeni kodoro 32. Na kota bungbi so, Réveillez-vous!b nga na buku ti manda na Bible “Que Dieu soit reconnu pour vrai!” asigigi, na azo mingi mingi ayamba ni na kota ngia.
E wara diplôme ti e na ngu 1947, na a to mbi na Bill Copson na Égypte. Me kozoni si e gue, Richard Abrahamson afa na mbi ye nzoni na ndo kua ti biröo na Béthel ti Brooklyn. E si na Alexandrie, nga na yâ ngoi kete mbi leke tele ti mbi alingbi na dutingo ti azo ti Moyen-Orient. Ye oko, mandango yanga ti Arabu ayeke lani mbeni kpale, na a lingbi mbi sala kusala na a-carte ti fango tënë na ayanga ti kodoro osio.
Bill Copson angbâ na Égypte teti angu mbasambala, me mbi wara lege pëpe ti wara mbeni fini visa na peko ti kozo ngu ni, tongaso a lingbi mbi zia kodoro ni. Mbi bâ ngu ti kusala ti missionnaire so tongana ngu ti kusala so alë lengo mingi na yâ fini ti mbi. Mbi wara lani pendere matabisi ti manda Bible na azo 20 yenga oko oko, na ambeni na popo ti ala so amanda tâ tënë na ngoi ni kâ angbâ lakue ti sepela Jéhovah. Na Égypte, a tokua mbi na Chypre.
Chypre na Israël
Mbi to nda ti manda mbeni fini yanga ti kodoro, Grec, nga ti hinga kete yanga ti kodoro ni. Ngoi kete na pekoni, tongana a hunda na Anthony Sideris ti gue na Grèce, a hiri mbi ti bâ lege ti kusala ni na Chypre. Na ngoi ni so, filiale ti Chypre abâ nga lege ti kusala ni na Israël, nga legeoko na ambeni ita, mbi wara matabisi ti sala ngoi na ngoi vizite na aTémoin ti kodoro ni so wungo ti ala ayeke mingi pëpe.
Na kozo tambela ti mbi na Israël, e sala mbeni kete bungbi na yâ mbeni da ti tengo kobe na Haïfa, so azo 50 wala 60 aga. Na kangbingo yâ ti abungbi ni na lege ti kodoro ti azo ni, e sala kota bungbi ni na ayanga ti kodoro omene! Na mbeni ngoi nde, mbi wara lege ti fa na yâ Jérusalem mbeni limon so aTémoin ti Jéhovah asala ni, na mbi mû mbeni kota diskur so mbeni mbeti-sango na yanga ti Anglais agonda ni.
Na ngoi ni kâ a wara aTémoin ndulu na 100 na Chypre, na a lingbi ala tiri ngangu teti mabe ti ala. Gbâ ti azo, so aprêtre ti église Orthodoxe ti Grèce amû li ni, abuba yâ ti akota bungbi ti e, na a duti fani oko ni ti mbi ti tene a bo mbi na tênë tongana mbi yeke fa tënë na yâ ti akete kodoro. A lingbi mbi manda ti kpe hio! Na gbele mara ti sioni kangango lege tongaso, a yeke lani ye ti kpengba mabe ti wara ambeni missionnaire so a to ala na zoa so. Dennis na Mavis Matthews nga na Joan Hulley na Beryl Heywood awara mbi na Famagouste, na ngoi so Tom na Mary Goulden nga na Nina Constanti, mbeni zo ti Chypre so a dü lo na Londres, ague na Limassol. Na oko ngoi ni so, a tokua nga Bill Copson na Chypre, so na pekoni Bert na Beryl Vaisey awara lo.
Dutingo Alingbi na Aye So Agbian
Ti si na nda ti ngu 1957, tele ti mbi aso na mbi lingbi pëpe ti ngbâ na kusala ti mbi ti missionnaire. Na vundu na bê, mbi bâ so ti kiri ti wara nzoni seni, a lingbi mbi kiri na Angleterre, na ndo so mbi ngbâ ti sala kusala ti pionnier juska na ngu 1960. Ita ti mbi ti wali na koli ti lo ayeda na nzobe ti mû mbi na da ti ala, me aye ni agbian. Joan abâ so aye ni akiri aga ngangu mingi ahon. Na ndo ti so lo yeke bâ lege ti koli ti lo na ti molenge-wali ti lo so ade pendere, teti angu 17 so mbi yeke dä pëpe, lo bata na ndoye babâ ti e nga na Mama-kete Millie, so na ngoi ni so ala ga mbakoro awe na ayeke na nzoni tele pëpe. Mbi bâ polele so a lingbi mbi mû tapande ti mama-kete ti mbi so agbanzi ye na tele, tongaso mbi ngbâ na tele ti ita ti mbi juska na kuâ ti mama-kete na ti babâ ti mbi.
A duti lani ngangu oko pëpe ti ngbâ biaku na Angleterre, me na peko ti kete hungo tele, mbi bâ so a lingbi mbi kiri na kusala so a mû na mbi. Teti biani, bungbi ti Jéhovah amû gbâ ti nginza ti fa ye na mbi pëpe? Tongaso na ngu 1972, mbi mveni mbi futa nginza ti kiri na Chypre ti sala kusala ti pionnier dä mbeni.
Nathan H. Knorr asi na Chypre ti leke mbeni kota bungbi so a yeke sala ni na ngu ti peko. Tongana lo bâ so mbi kiri, lo hunda ti tene a hiri mbi ti sala kusala ti surveillant ti circonscription na yâ zoa ni kue, mbeni kota matabisi so mbi wara teti angu osio. Ye oko, a duti mbeni kusala so ayengi bê, teti so a hunda ti tene mbi tene mingi ni yanga ti Grec.
Mbeni Ngoi ti Kpale
Na yâ mbeni kete kodoro ti Karákoumi, gi na tö ti Kerýnia so ayeke na yanga ti ngu ti Chypre na mbage ti banga, mbi kangbi mbeni da na Paul Andreou, mbeni Témoin Chypre so atene yanga ti Grec. Filiale ti Chypre ayeke lani na Nicosie, na mbongo ti aHoto ti Kerýnia. Na tongo nda ti juillet, ngu 1974, mbi yeke na Nicosie na ngoi so a sala mbeni coup d’état ti kinda Gbia ti kodoro Makarios, na mbi bâ tongana nyen da ti lo agbi kue. Tongana ndo ni akiri aga nzoni awe ti tambela, mbi gue hio na Kerýnia, na ndo so e yeke leke tele teti mbeni kota bungbi ti circonscription. Lango use na pekoni, mbi mä sungbango ti kozo nene ngombe so a bi na ndo ndo ti lutingo ti amangboko ni, na mbi bâ apupulenge mingi mingi na nduzu so aga na gbâ ti aturugu ti Turquie so aye ti mû yâ ti kodoro ni.
Teti so mbi yeke mbeni zo ti Grande-Bretagne, aturugu ti Turquie ague na mbi na yanga ti kodoro ti Nicosie, na ndo so azo ti Bendo ti Gigi ahunda tënë na mbi, na so asala tënë na filiale. Na pekoni mbito asala mbi ti tambela na popo ti gbâ ti akamba ti singa na ti wâ ti dada so abungbi tele kirikiri ti gue na ada so zo oko ayeke dä pëpe na mbeni mbage nde ti ndo so aga yangbato na popo ti aturugu so ayeke tiri. So ngia si mbi yeke lani na ni so kamba ti salango lisoro ti mbi na Jéhovah Nzapa afâ pëpe! Asambela so mbi sala amû maboko na mbi na yâ oko ti aye ti ngangu ahon so asi na yâ fini ti mbi.
Mbi glisa aye ti mbi kue awe, me mbi yeke na ngia ti wara batango ndo ti filiale. Ye oko, ye so aninga pëpe. Na yâ akete lango, aturugu so amû yâ ti kodoro ni akomande ndambo ota ti zoa ni na mbage ti banga. A lingbi e zia Béthel, na e gue na Limassol. Mbi yeke lani na ngia ti wara lege ti sala kusala na mbeni komite so a leke ni ti bâ lege ti aita 300 so kpale ni andu ala, so mingi ni aglisa da ti ala.
Ambeni Kusala Nde
Na janvier ti ngu 1981, Wabatango Bungbi ahunda na mbi ti gue na Grèce ti bungbi na sewa ti Béthel ti Athènes, me ti si na hunzingo ti ngu ni, mbi kiri na Chypre na a hiri mbi ti sala kusala tongana coordinateur ti Komite ti Filiale ni. Andreas Kontoyiorgis na wali ti lo, Maro, azo ti Chypre so a to ala na so alondo na Londres, aduti “ye ti mungo maboko so akpengba” mbi.—aColossien 4:11, NW.
Na hunzingo ti mbeni vizite ti zone so Théodore Jaracz asala na ngu 1984, mbi wara mbeni mbeti so alondo na Wabatango Bungbi so atene gi: “Tongana lo hunzi vizite ti lo, e ye si mo gue legeoko na Ita Jaracz na Grèce.” A fa nda ni pëpe, me tongana e si na Grèce ni awe, a diko mbeni mbeti nde so alondo na Wabatango Bungbi na Komite ti Filiale ni, so a hiri mbi ti sala kusala tongana coordinateur ti Komite ti Filiale na yâ kodoro so.
Na ngoi ni so, Grèce ayeke luti na gbele kota wungo ti azo so alondo ti ke tënë ti mabe. A bi nga gbâ ti tënë na li ti e so e gi ti gue na azo ti gbian mabe ti ala na lege so ague nde na ndia ti kodoro ni. Lâ na lâ, a yeke gbu azo ti Jéhovah na a yeke gue na ala na gbele ada-ngbanga. So tâ pendere matabisi si a duti lani ti hinga aita-koli na aita-wali so agbu ngangu na abata be-biani ti ala na gbele atara! Na pekoni, a gue na ambeni ti angbanga so na gbele Da-ngbanga ti Poto so Abâ Lege ti Sembiri ti Zo, so aye ti pekoni adö bê na asala nzoni na ndo kusala ti fango tënë na Grèce.c
Na ngoi so mbi yeke sala kusala na Grèce, mbi wara lege ti gue na akota bungbi so mbi lingbi ti glisa pëpe na Athènes, Thessalonique, nga na azoa ti Rhodes na ti Crète. A duti lani angu osio so aga na ngia na so alë lengo, me mbeni gbiango ye nde ayeke na lege ti ga, a lingbi mbi kiri na Chypre na ngu 1988.
Chypre na Mbi Kiri na Grèce
Na ngoi so mbi yeke na Grèce, aita ti Chypre awara afini ndo na Nìssou, so ayo akilomètre mingi pëpe na Nicosie, nga Carey Barber, so alondo na kota ndokua ti aTémoin ti Jéhovah na Brooklyn, amû diskur ti zingo yanga-da ni. Gere ti aye ni aluti nzoni ahon na yâ zoa ni fadeso, na mbi yeke na ngia ti kiri, me a yeke ninga pëpe na mbeni gbiango ye ayeke si.
Wabatango Bungbi ayeda na aplan so a sala ti leke na mbeni fini Béthel na Grèce, ambeni kilomètre na banga ti Athènes. Teti so mbi yeke tene yanga ti Anglais na ti Grec, a tisa mbi na ngu 1990 ti kiri ti sala kusala na fini ndo ti lekengo Béthel ni tongana zo so akiri peko ti tënë ti Grec na yanga ti Anglais teti sewa ti awakua so alondo na akodoro nde nde, so ayeke sala kusala kâ. Mbi ngbâ lakue ti dabe mbi na ngia so mbi wara ti ga na ngbonga omene ti ndapelele na ngoi ti buru na ndo ti lekengo Béthel ni, ti yamba aita-koli na aita-wali ti Grèce ngbangbo mingi so ayeda na nzobe ti sala kusala na tele ti sewa ti azo ti lekengo Béthel ni! Ngia na wâ ti ala ayeke ngbâ lakue na li ti mbi.
Aprêtre Grec Orthodoxe na azo ti ala atara ti lï na ndo ni ti buba yâ ti kusala ti e, me Jéhovah amä sambela ti e, na lo bata e. Mbi ngbâ na ndo ti lekengo Béthel ni juska ti bâ zingo yanga ti fini Béthel ni na lango 13 ti avril, ngu 1991.
Mungo Maboko na Ita ti Mbi ti Wali
Na ngu ti peko, mbi kiri na Angleterre ti hu tele, na mbi duti na tele ti ita ti mbi na koli ti lo. Vundu ni ayeke so, na ngoi so mbi yeke kâ, bê ti koli ti ita ti mbi aluti na ngangu fani use na lo kui. Na ngoi ti kusala ti mbi ti missionnaire, lakue Joan amû maboko na mbi na nzobe. A yeke lani ngangu ti tene mbeni yenga oko ahon tongaso sân ti tene lo sû mbeni mbeti ti kpengba zo na mbi. Mara ti sungo mbeti tongaso ayeke mbeni deba nzoni teti amissionnaire kue! Me fadeso lo yeke womua, lo yeke na nzoni seni pëpe na a lingbi lo wara mungo maboko. A lingbi mbi sala nyen?
Thelma, molenge-wali ti Joan, na koli ti lo ayeke bâ lege ti mbeni womua be-ta-zo na yâ kongregation ti ala, mbeni oko ti asongo ti e so tele ti lo aso mingi. Tongaso, na pekoni so mbi sambela mingi, mbi mû desizion so a lingbi mbi ngbâ ti mû maboko ti bata Joan. Gbiango ye ni aduti lani kete ye pëpe, me mbi yeke na matabisi ti sala kusala tongana mbeni ancien na Pen Mill, oko ti akongregation use ti Yeovil.
Aita so mbi sala kusala legeoko na ala na akodoro-wande angbâ lakue ti pika singa na ti to mbeti na mbi, so ndali ni mbi kiri singila mingi na ala. Na ngoi kue so mbi ye ande ti kiri na Grèce wala na Chypre, mbi hinga so aita ti mbi ayeke to na mbi hio a-billet ni. Me fadeso mbi yeke na ngu 80, na seni ti mbi nga na lê ti mbi ayeke tongana ti kozoni pëpe. A yeke ye ti suingo bê ti sala kusala tongana ti kozoni pëpe, me angu mingi so mbi sala na Béthel amû maboko na mbi ti maï anzoni kode ti salango ye so amû maboko na mbi laso. Na tapande, mbi yeke diko lakue versê ti lâ oko oko kozoni ti nyon kawa na ndapelele. Mbi manda nga ti duti na nzoni songo na azo na ti ndoye ala, so ayeke kelele ti kusala ti missionnaire so alë lengo.
Tongana mbi bi lê ti mbi na peko ti bâ apendere ngu ndulu na 60 so mbi mû ti sepela na Jéhovah, mbi hinga so kusala ti ngoi kue ayeke ye ti bata zo ti kota ahon kue na a mû fango lege ti nzoni ahon na zo. Na bê ti mbi kue mbi lingbi ti fa peko ti atënë so David atene na Jéhovah: “Mo yeke Tour ti mbi so ayo na nduzu, na Ndo Ti Bata Tele ti mbi na lâ ti vundu ti mbi.”—Psaume 59:17 (59:16, NW).
[Akete Tene na Gbe Ni]
a Mbaï ti fini ti John Wynn, “Mon coeur déborde de gratitude,” asigigi na yâ La Tour de Garde ti kozo lango ti septembre, ngu 1997, alembeti 25-28.
b A hinga ni giriri na iri ti Consolation.
c Bâ La Tour de Garde ti 1 décembre 1998, alembeti 20-21, na ti 1 septembre 1993, alembeti 27-31; Réveillez-vous! ti 8 janvier 1998, alembeti 21-22, na ti 22 mars 1997, alembeti 14-15.
[Acarte na lembeti 24]
(Ti ba tene ni mbilimbili, ba buku ni)
GRÈCE
Athènes
CHYPRE
Nicosie
Kerýnia
Famagouste
Limassol
[Foto na lembeti 21]
Mama na ngu 1915
[Foto na lembeti 22]
Na li ti da ti Béthel ti Brooklyn na ngu 1946, mbi (osio zo ni na mbage ti gati) na ambeni ita ti klase miombe ni ti Guiléad
[Foto na lembeti 23]
Mbi na Mama-kete Millie na peko ti so mbi kiri ti fani kozo na Angleterre