Saray Nepeg Mon Ikonsidera no Iisipen Moy Mangala na Kaaruman ya Edukasyon

1-2. (a) Antoy kaukolan ya desisyonan na saray kabataan? (b) Antoy labay ya ibaga na “kaaruman ya edukasyon”? (Nengnengen so “Kabaliksan na Salita.”)

“ANTOY labay mon gawaen no ombaleg ka?” Seguro nen ugaw ka, aminpiga da itan ya intepet ed sika. Siempre, say sankaabigan ya nagawaan mo et amay manlingkor kad si Jehova ya full-time. Pero kaukolan mo met so mantrabaho pian nasuportaan moy sarilim. (2 Tes. 3:10) Kanian ompan iisipen mo met la no antoy magmaliw ya trabahom diad arapen.

² Wala ray kabataan ya asakbay da lan imbagad atateng da no antoy labay dan trabaho. Pian makaloob irad ontan ya trabaho, angala ray kaaruman ya edukasyon ka-graduate dad high school.a Kasin iisipen mo met so mangalay kaaruman ya edukasyon? No bilang, antoy alaen mo ey? Pantongtongan ed sayan artikulo iray prinsipyo ed Biblia ya makatulong pian makapandesisyon kay duga. Imparaan iyan artikulo parad saray kabataan. Pero makatulong met iya ed anggan siopan agi ya manplaplanon mangala na kaaruman ya edukasyon. Makaaral met iray atateng ed saray prinsipyon natalakay dia pian natulongan dan mandesisyon iray ananak da.

KASIN KAUKOLAN MOY MANGALA NA KAARUMAN YA EDUKASYON?

3. Akin et wala ray agagi ya iisipen day mangala na kaaruman ya edukasyon?

³ Diad arum ya bansa, anggano agka mangalay kaaruman ya edukasyon, makalmo kay trabaho ya malaem so sueldo. Diad arum balet ya bansa, no agka mangalay kaaruman ya edukasyon, agka makalmoy trabaho ya marakep so eskedyul o mas malaem so sueldo. Kanian pabor ed saray agagi ditan so mangalay kaaruman ya edukasyon pian mas dakel so panaon dad panagpulong tan arum nin espiritual ya aktibidad. Pero no say sakey et mangalay kaaruman ya edukasyon, walan-walay isakripisyo to tan arapen ton subok.

4. No kaaruman ya edukasyon so pantongtongan, siopay nepeg ya mandesisyon ed satan? (Nengnengen met so paimanod leksab.)

⁴ Ibabaga na Biblia ya kada sakey ed sikatayo et “nepeg ton sakbaten so dilin responsabilidad to.” (Gal. 6:5) Kanian no kaaruman ya edukasyon so pantongtongan, akauley so kada adulton Kristiano ya mandesisyon parad sarili to.b No say sakey et menor-de-edad, responsabilidad na atateng to so pandesisyon ed edukasyon to. (Efe. 6:1) No ipurek dad sikato so dugan pangipasen ed edukasyon, makatulong itan pian makapandesisyon na duga no adulto la.—Pro. 22:6.

5. Kapigan nepeg ya pannonotan na sakey ya kabataan so pangala toy kaaruman ya edukasyon, tan akin? (Nengnengen met so litrato.)

⁵ Antis ya man-graduate ed high school so sakey ya kabataan, kaukolan to lan pannonotan no kasin mangalay kaaruman ya edukasyon o andi. Marakep no masakbay to lan katongtongen iray atateng to pian naaral dan maong iray sarag dan pampilian. Ompan ditan da nanengneng no anto ran subject so pampokusan na anak da ya makatulong ed pangala toy kaaruman ya edukasyon o diad pananap toy trabaho. Kasin kaukolan da lay mandesisyon antis ya man-graduate ed high school so anak da? Andi met. (Pro. 21:5) Wala ray kabataan ya nananap ni trabaho ka-graduate dad high school, nampayunir ira, tan kaleganan to ’tan et inaral day situasyon da no kasin kaukolan da ni mangalay kaaruman ya edukasyon. Say arum ingen, pinalabas da ni pigaran taon insan da lamet inkonsidera so pangalay kaaruman ya edukasyon.

6. Antoy makatulong pian makapandesisyon kay duga no planom so mangalay kaaruman ya edukasyon?

⁶ No planom so mangalay kaaruman ya edukasyon, antoy makatulong pian makapandesisyon kay duga? Importante ya ipikasim itan ed si Jehova. (Sant. 1:5) Tan wala ni duara ya kaukolan mon gawaen. Unona, usisam no anton talagay motibom. (Sal. 26:2) Komadua, usisam so edukasyon ya planom ya laen. (Pro. 14:15) Pantongtongan tayo iratan ya dua.

USISAM SO MOTIBOM

7. Antoy importantin ikonsidera na sakey ya Kristiano no plano toy mangala na kaaruman ya edukasyon?

⁷ No iisipen moy mangala na kaaruman ya edukasyon, niay importantin itepet mod sarilim: ‘Akin et labay koy mangala na kaaruman ya edukasyon?’ Say rason na arum et pian makalmo ray trabaho ya na-enjoy da, o mas baleg so sueldo. Kasin makapuy iratan ya motibo? Andi met. (1 Tim. 5:8) Pero wawarningan itayo na Biblia ya aliway pansumpalan na toon materyalistiko tan manmamatalek ed sayan sistema na mundo. (Pro. 23:​4, 5; 1 Tim. 6:​8-10; 1 Juan 2:17) No say motibom et manpayaman odino onsikat, agmo nalikna so tuan liket, tan ompan makaarawi ka ni ingen ed si Jehova.

8-9. (a) Antoy papel na edukasyon ed bilay tayo ran Kristiano? (Mateo 6:33) (b) Antoy naaralan mod imbaga nen Josefina, Morine, tan Iris?

⁸ Anto sirin so papel na edukasyon ed bilay tayo? Aliwan satan so manunad bilay tayo. Say sankaimportantian ed sikatayo et say panlingkor ed si Jehova. (Mat. 22:​37, 38; Fil. 3:8) Kanian no mangala kay kaaruman ya edukasyon, nepeg ya say rason et pian nasuportaan moy sarilim legan kan manlilingkor ed si Jehova diad interon pusom.—Basaen so Mateo 6:33.

⁹ Imanoen so imbaga na pigaran agagi nipaakar ed kaaruman ya edukasyon. Oniay imbaga nen Josefina ya tagad Chile: “Akatulong so impangalak na kaaruman ya edukasyon pian makalmo ak na trabaho ya pansuportak ed sarilik legan kon papalaknaben so serbisyok ed si Jehova. Nen manaaral ak, sinegurok ya akapokus ak nin siansia ed espiritual ya goal ko. Agko insakripisyoy goal ko pian labat makapansumpal ak.” Onia met so imbaga nen Morine, ya angalay sakey taon ya kurso pian magmaliw ya hair stylist: “Goal koy manboluntaryo ed lugar ya baleg so pankaukolan. Kanian say inalak ya kurso et amay natulongan to ak pian naabot ko ’tan ya goal. Nausar kon tampol so inaral ko tan akatipon ak. Nen wadman ak lad samay lugar ya baleg so pankaukolan, akatulong may inaral ko pian makalmo ak na trabaho.” Onia met so imbaga nen Iris, ya mas andukey ya kurso so inala to tan natan et dentista la: “Wala met so nitulong na kaaruman ya edukasyon, pero ag-itan garantiya ya magmaliw ya maliket so bilay mo. Say segurado, no manunad bilay mo si Jehova, maliket tan kontento ka.” On, no iyunam si Jehova, agmo pagbabawian iray desisyon mo tan naliknam so tuan liket, aliwa labat ya natan, noagta anggad angga.

USISAM SO EDUKASYON YA PLANOM YA LAEN

10. Panon ya makatulong imay prinsipyo ed Deuteronomio 32:29 no mandedesisyon ka nipaakar ed kaaruman ya edukasyon?

¹⁰ Ompan wala lay iisipen mon kurso, pero marakep no ikonsideram met so arum nin napampilian—nayarin duma ed samay unona lan apilim o agmet arawi ed satan. (Ikompara so Proverbio 18:17.) Dakel lay kurso natan ya anggapo nensaman, singa saray online ya kurso. Tan diad tua, ompan sarag mo lan suportaan so sarilim anggano agka mangalay kaaruman ya edukasyon. Ontan so ginawa nen Johanna ya tagad Finland. Kuan to: “Nananap ak ya tampol na part-time tan nampayunir ak la. Nandurumay asatsalik ya trabaho, pero apaneknekan ko ya aga mamaulyan si Aman Jehova.” Tandaan mo ya antokaman so desisyon mo—balanglan mangala kay kaaruman ya edukasyon o andi, odino antokaman so pilien mon kurso—walan-walay positibo tan negatibon epekto to ’tan. Kanian tepetan moy sarilim: ‘No oniay desisyon ko, dinay mas dakel, positibo o negatibo?’ (Basaen so Deuteronomio 32:29; 1 Cor. 10:23) Pian naebatan mo itan, pantongtongan tayo ray kaukolan mon ikonsidera.

11. Antis kan manpili na kurso, akin et importante ya ikonsideram so eskedyul? (Nengnengen met so litrato.)

¹¹ Kumustay magmaliw ya eskedyul mo? Kuentam no pigaran oras so nausar mo kada simba parad iloob mod klase, pan-training, tan panggawam na assignment. Wala ni kasi panaon mo parad espiritual ya rotinam tan ed saray obligasyon mod abung? (Fil. 1:10) Kasin upoten toy biskeg mo ya anggad punton agka la makapan-personal study tan makapanparaan parad aral? Ontan so agawad si Jeroz ya tagad India. Kuan to: “Nen manaaral ak ni, ngalngali anggapoy panaon kon manpulong. Diad aral, agak makakapampokus ta mabanal ak la. Wala ra ingey panaon ya agak makakapiaral. Pagbabawian ko man.” Pero wala met iray kurso ya agmangupot na panaon ta pigaran oras labat ed sakey simba tan daiset so assignment. Ontan so pinili nen Rabeca ya tagad Mozambique, kanian maliket ed desisyon to. Kuan to: “Duay oras labat so klasek ed sanagew. Kanian agak akatunda ed pampapayunir ko.”

12. Antoy kaukolan mon ikonsidera pian nausar mod sankaabigan so panaon mo? (Eclesiastes 12:1)

¹² Panon kabayag so panaral mo? Ikonsideram no pigaran bulan o taon so kurso ya laen mo. Kasin sulit so panaon ya usaren mo parad satan? (Efe. 5:​15-17) No atan so pilien mo, kasin niiter mod si Jehova so sankaabigan mo legan ya kalangweran ka ni, tan ompan makapanpayunir ka ni ingen? (Basaen so Eclesiastes 12:1.) No walay labay mon naaralan ya skill, kasin walay mas antikey ya kurso parad satan? Singa bilang, no vocational course so laen mo, diad loob labat na pigaran bulan et makaaral ka lay skill, tan mamura labat nen say panaral ed unibersidad. Oniay imbaga nen Mario ya tagad Chile: “Say pinilik et duay taon ya technical course. Mas mamura itan nen say kurso ed unibersidad. Diad sakey simba, apatiran agew labat so klasek kanian akapanpayunir ak legan ak ya manaaral.”

13. Antoy posiblin nagawa no makaarawi kad pamilyam legan kan manaaral?

¹³ Iner so panaralan mo? Ompan walay napanaralan mo ya asingger ed abung yo. Panon to no amay kurson labay mo et dia nid arum ya syudad, o kaukolan moy manayam diad mismon campus? No makaarawi kad pamilyam, nipeligro so espiritualidad mo, lalo la no saray kaibam ed abung o diad dorm et agmanlilingkor ed si Jehova. (Pro. 22:3; 1 Cor. 15:33) Ontan so agawad si Matias ya tagad Mozambique. Tua, mamura tan sakey taon labat so inala ton kurso, pero pagbabawian toy desisyon to. Akin ey? Kuan to: “Sakey taon ak ya nan-dorm. Agew-agew ak ya natutukson manggaway aliwa. Say nibagak, no labay moy manaral, segurom ya agka makaarawid pamilyam.” Tan oniay imbaga na sakey ya sister ya tagad Russia: “Imbes ya man-dorm ak, mas pinilik so mansempetan pian lanang kon nakaiba iray atateng ko. Kanian naiwasan ko ray peligro tan tukso.” Tan singa abitla nen niman, sarag mo met ya ikonsidera iray kurso ed online.

14. Panon ya makatulong imay prinsipyo ed Lucas 14:28 no iisipen moy mangala na kaaruman ya edukasyon?

¹⁴ Pigaray nagastos? Diad arum ya lugar, wala ray kurso ya mamura labat o sagot na gobierno, kanian aga ansakit ed bulsa so mangalay kaaruman ya edukasyon ya makatulong ed pananap na trabaho. Diad arum balet ya lugar, mabli so kaaruman ya edukasyon. Say arum, gagastosan day manpa-tutor pian seguradon natanggap ira ed kurson labay da. Wala met iray kurso ya agaylay bili kanian nalubog ed utang iray estudyante, tan pigay taon da itan ya bayaran. Imanoen so agawad si Adilson ya tagad Mozambique. Pagbabawian to kunoy apili ton kurso. Kuan to: “Inkakkarigatan nen baik tan lakik so apat taon ya impanaral ko. Pero ngalngali anggapoy nisaliw day naakan tan arum nin pankaukolan da.” Kanian no manpipili kay kurso, tepetan moy sarilim: ‘Pigara kasi nagastos? Kasin walay pakasarag ko o na pamilyak ya bayaran itan? Anto kasi arum ya kurso ya mas melag so nagastos?’ (Basaen so Lucas 14:28.) ‘No makautang ak, pigaran taon kon bayaran? No bilang ta wala lay trabahok, onduga kasi may sueldok ed pansustentok ed sarilik tan ed pambayar koy utang ko?’—Pro. 22:7.

15. Antis kan manpili na kurso, akin et importante ya ikonsideram no kasin makalmo kay trabaho?

¹⁵ Kasin walay trabahom kayarim ya manaral? Isip mo no anto ran trabaho so kakkaukolan ed lugar yo o diad lugar ya labay mon panayaman. Kasin makatulong so kursom pian makalmo kay trabaho? Wala ray kurso ya saray subject et puros labat pilosopiya o teorya, tan ngalngali anggapoy naaralan mon skill. (Col. 2:8) Oniay imbaga na sakey ya sister ya tagad India: “Diad samay kursok, agak akaaral na skill ya kaukolan ed samay labay kon trabaho. Say trabahok laingen natan, anggapoy koneksion tod samay inaral ko.” Wala met iray kurso ya makaaral ka ya tuay skill pero daiset so lukas ya trabaho. Ontan so situasyon nen Brother Sublime ya tagad Central African Republic. Say inala ton kurso et pangapiger na aircon. Pero kuan to: “Saray totood lugar mi, sikara lan mismo so mangapiger no aderal so gamit da. Kanian ngalngali anggapoy manpagawa ed siak.”

16. Akin et marakep no isipen mo la no antoy magmaliw ya trabahom?

¹⁶ Isip mo met so magmaliw ya trabahom. Kasin panliketan mo itan? (Ecl. 3:​12, 13) Kasin atan ya trabaho et makarisgo, makapa-stress, tan makompetensia iray empleyado? Manga pigaray sueldoen mo ey? Onduga kasi itan ed saray pankaukolan mo? Kasin kaukolan moy manaral lan manaral pian agka naekal ed trabaho? Tan say sankaimportantian, kasin niyunam nin siansia so Panarian anggano wala lay trabahom? (Ecl. 12:13) Siempre, no mairap so makalmoy trabaho ed lugar yo, agka la mapili. Pero tandaan mo ya amay laen mon kurso et baleg so epekto tod magmaliw ya trabahom. Si Tabitha ya tagad India et angalay anem bulan ya kurso ed panagdait. Kuan to: “Naisip ko ya no magmaliw ak ya dumarait, makapanpayunir ak, agak naupotan na trabaho, hawak koy oras ko, tan melag labat so puonan.” Aga alingolingoy Tabitha. Akatulong so kurson inala to pian tuloytuloy ya makapanpayunir.

17. (a) Panon mon naamtaan iray impormasyon ya makatulong pian makapandesisyon kay duga nipaakar ed edukasyon? (b) Anto ran prinsipyo ed Biblia so makatulong ed pandesisyon mo? (Nengnengen so kahon ya “Saray Prinsipyo ed Biblia ya Makatulong ed Pandesisyon Mo.”)

¹⁷ Apantongtongan tayo la iray kaukolan mon ikonsidera no planom so mangalay kaaruman ya edukasyon. Panon mon naamtaan iray impormasyon ya makatulong pian makapandesisyon kay duga? I-research mo iray pampipilian mon kurso. La kad samay mismon eskuelaan o nengneng moy website da. I-check mo met no kasin dakel so lukas ya trabaho parad samay laen mon kurso. Mantepet kad saray kabat mo ya nansumpal ed satan ya kurso o say trabaho da et pareho ed labay mon trabaho. (Pro. 13:10) Tepetan mo ra: “Anto ray positibo tan negatibo ed inala yon kurso tan ed trabaho yo natan?” Mitongtong kad saray agagi ya malikeliket ya manlilingkor ed si Jehova. (Pro. 15:22) Tepetan mo ra no antoy nirekomenda dan kurso o trabaho, ta ompan walay nabitla da ya agmo ni naisip.

18. Antoy nepeg tayon tandaan?

¹⁸ Singa apantongtongan tayo, wala ray positibo tan negatibon epekto na kaaruman ya edukasyon. Ipikasim sirin, tan pannonotan mon maong. Tua, nayarin makatulong so kaaruman ya edukasyon pian agmo pampagaan so materyal ya pankaukolan mo. Pero tandaan mo ya say makapangiter labat na tuan liket et say maapit ya relasyon mod si Jehova. (Sal. 16:​9, 11) Asikasoen ka nen Jehova, antokaman so sinumpal mo. (Heb. 13:5) Panon to no buo lay desisyon mo ya mangalay kaaruman ya edukasyon? Antoy makatulong pian agka makaarawid si Jehova legan kan manaaral? Atan so pantongtongan tayod ontumbok ya artikulo.