Korona—Say Literal tan Piguratibon Usar To
SAKEY iyan klase na suklob ed ulo, simpli odino naarkosan, ya isusulong na totoon seselengen, a singa saray ari, reyna, arum a manuley, pari, tan totoon nikadkaduman apagalangan odino tinumangan. Kayari na Delap, nausar iray korona bilang simbolo na autoridad, dignidad, pakayari, galang, tan tumang.
Malinew a tuloy a say asasakbay a nengneng na korona et samay diadema (Hebreo., neʹzer), sakey a simplin banda a nayarin inmuna-unan inusar a manigpit ed andukey a buek na mangisusulong. Balet, nausar itan a maharlikan pinagkaarkos ed ulo na anggan totoon antikey so buek da. Nipanengneng iratan a sigpit diad saray iskultura na Ehipto, Ninive, tan Persepolis. Diad sinmaginonor a panaon et pinabitar so pidumaan na saray galgalangen diad panangusar na saray diademan nambabangil so kolor tan klase na inkalaga odino inkadesinyo. Arum ed sarayan banda et manga 5 centimetro (2 pulgada) kalapar tan gawa ed lienzo, sida, tan pilak tan balitok ni ingen. No maminsan et akapaleppet so diadema ed sombrero. Wadtan met iray nanutok-utok a diadema (ya apaliberan na singara sinag), tan wala met iray akabitan na ankabli iran bato.
Say Hebreon salitan neʹzer, nilikud ed kabaliksan ton “diadema” (2 Awaran 23:11) et nayarin ontukoy ed bengatlan pinili, nibiig, odino nidedika, a singa ed kaso na manunan saserdote a walaan na “tanda na dedikasyon, say larak a panaglana na Dios to.” (Levitico 21:10-12, NW; ikompara so Deuteronomio 33:16, paimano’d leksab, NW.) Lapud sayan manunan kabaliksan to, no maminsan et matukoy so impangipatalos na New World Translation ed neʹzer bilang “tanda na dedikasyon,” a manutukoy ed plaka a balitok ya isusulong na atagey a saserdote na Israel dia ed turbanti to. Diad sayan balitok a plaka so niukitan na saray salitan “Say kasantosan so kayarian nen Jehova.”—Exodo 29:6; 39:30, paimano’d leksab, NW; Levitico 8:9.
Saray diadema bilang simbolo na inkamaharlika so insulong na Hebreon arari, a singa si Saul. (2 Samuel 1:10) Balet, say manunan Hebreon salita a mankabaliksay korona ed kaslakan a pantalos tan inkalapagan ya impatalos a “korona” et ʽata·rahʹ, a nanlapud ʽa·tarʹ, a mankabaliksay “paliber.” (Ikompara so Salmo 5:12.) Agto met labay ya ibagan mankabaliksan la itan na diadema. Say korona (ʽata·rahʹ) ya inala nen David a pinagkapremyo ed bakal manlapud saray Ammonita ed Rabba so datin akasulong ed ulo na talintaon si Malcam. Agniparungtal so itsura na sayan korona, balet satan et “manbelat na sakey a talento a balitok [c. 34 kg; 92 lb t], tan wala so saray mabli a bato ed sikato.” “[Satan et] nigaton ed ulo nen David,” a posiblin intapew ton agano iyan ambelat a korona ed ulo to, anganko ta pian iparungtal so impanalo to sumpad palson dios.—1 Awaran 20:2.
Arum a korona so gawa’d pininon balitok (Salmo 21:3); say arum et naarkosay ankabli iran bato. (2 Samuel 12:30) No maminsan et pigaran banda, odino diadema, so pinantetekep, tan singano onia so kaslakan ya itsura na “sakey a balanget.” (Job 31:36) Say balikas ya “engranden balanget” ed Zacarias 6:14, NW, so, diad literal et “koronas” ed Hebreo, balet inulop itan na berbo ed porman singular. Kanian, ompatnag itan a walad porman plural na karlangan odino kabalgan.
Sanen nankasakey so Amianen tan Abalaten ya Ehipto ed silong na sakey a monarkya, say Ehipsion maharlikan pinagkaarkos ed ulo so nagmaliw a kombinasyon a korona. Say korona ed Abalaten ya Ehipto (sakey a tirampyak ya ambalangan sombrero a patayusok ed beneg tan sakey a partin tinmundiris a walaay pinmiklon nguro ya akaarap) so intapew ed korona na Amianen ya Ehipto (amputin singa bonet a say nguro to et tinmibukel). Kaslakan a nanengneng so uraeus (say sagradon tadyuko na Ehipsios) ed arapan na korona. Say maharlikan pinagkaarkos ed ulo na Asiryanon ari, ya adeskribe bilang atagey a mitra, so mabetbet a naadornoan na saray piguran singa saray rosas tan inlira ed banda a sida odino lienzo. Singano itan balisungsong a miulibayan ed modernon fez, balet ta atatagey. Mas simpli iray korona na Griego tan Romano; no maminsan et saratan so nanutok-utok a diadema odino saratan et diad pormay balanget.
Sinaglawi nen Jehova so nipaakar ed lalakin angiyan na saray pursilas ed kalimaan di Ohola tan Oholiba tan “marakep a balbalanget” ed kauloan da. (Ezequiel 23:36, 42) Nen apalabas iran siglo, say Arabon bibii a seselengen tan mayaman so mansusulong (na apaliberay uhas-bobeda iran sombrero) na koronas ya inarkosay bolintik a gawa’d balitok. Miparan nengneng na pinagka-arkos ed ulo so isusulong na pigaran bibii nensaman.
Say Griegon salitan steʹpha·nos so nipatalos a “korona.” Saray Romanon sundalo, diad panluludlurey ed maarin posisyon nen Kristo tan anganko pian lalon aruman met so ot-ot to, so nanlagay korona a sabsabitan tan intapew da itan ed ulo nen Jesus. (Mateo 27:29; Marcos 15:17; Juan 19:2) Walaray nanduruman suhestion no nipaakar ed nausar a tanaman. Balet, agla nginaranan na saray managsulat na Ebanghelyo so tanaman.
Saray korona a balanget a bulobulong na ulo odino kulintas a rosrosas so inusar a misiglotan ed saray pagalaw. (2 Timoteo 2:5) Saray analo ed galaw na Gresya so naikdan na saray korona odino balanget a kaslakan a gawa’d bulobulong na kakiewan tan inarkosay rosrosas. Singa bilang, diad Pythian Games saray analo so makaawat na korona a gawa ed laurel; saray analo ed Olympian Games so makalay korona a gawa’d bulobulong na olibo ed takel; tan saray analo ed Isthmian Games (a ginawa’d asingger a Corinto) so naikdan na saray korona a gawa’d saleng.
Say Ingles a salitan “crown” so onaplika met, likud ni ed arum, diad toktok na ulo. Nausar met ed ontan a pantalos diad Kasulatan.—Genesis 49:26; Deuteronomio 28:35; Salmo 68:21.
Piguratibon Usar
Say makayarin asawan bii so akonsideran “balanget na asawa to,” lapud say maabig a kondukta to so mangitatarok na kagalangan ed masiken to, a mangiyaatagey ed sikato diad pakanengneng na arum. (Uliran 12:4) Say simbolikon bii a Zion so magmaliw a “balanget na kalimgasan” ed lima nen Jehova, a posiblin mangipapabitar a say bii so resulta na kimey to a bembembenan to, a singa panangibaga, ta pian say bii so nanengneng na arum tekep na pandinayew.—Isaias 62:1-3.
Nanresulta so ministeryo di Pablo tan ed managbiahen kakaiba to diad inkapormay Kristianon kongregasyon ed Tesalonica, a nanliketan nen Pablo bilang ‘balanget ed kidayewan,’ ta sakey itan ed saray manunan nanggayagaan to.—1 Tesalonica 2:19, 20; ikompara so Filipos 4:1.
Say ubanan ya ulo et singa maglorian ‘balanget na gayaga sano naromog ed dalan na inkatunong,’ sakey a bilay a nausar ed takot ed si Jehova a marakerakep ed punto de bista to tan makanepegan a respitoen na amin a totoo bilang maabig ya alimbawa. (Uliran 16:31; nengnengen so Levitico 19:32.) Say kakabatan, singa korona, so mangitandoro tan kigalangay makankayarian na satan. (Uliran 4:7-9) Si Jesu-Kristo, ya agawan “abebbebay daiset nen saray angheles,” so “abalangetan na gloria tan dayew [bilang mangatatawen ya espiritun palsa a nitandoro ya atagtagey nen saray anghel], lapud impangitepel toy ipapatey.” (Hebreos 2:5-9; Filipos 2:5-11) Diad tawen, saray alanaan a patumbok nen Jesus so atumangay “agnaumas a balanget na gloria” lapud katooran da, sakey ya “agnaderal.” (1 Pedro 5:4; 1 Corinto 9:24-27; 2 Timoteo 4:7, 8; Apocalipsis 2:10) Balet say agkatooran lapud impakabalang na sakey ed intereses na Panarian ed dalin so mankabaliksan met na pakabalang to ed mangatatawen a korona. Kanian, insimbawa nen niglorian Jesu-Kristo: “Pokpokan mo so wala ed sika, pian anggapo so mangala ed balanget mo.”—Apocalipsis 3:11.
Diad Kristianon Griegon Kasulatan, say Griegon salitan di·aʹde·ma so impatalos na moderno iran managpatalos a “diadema.” Lawas itan ya uusaren bilang simbolo na maarin dignidad, balanglan peteg odino aakoen lambengat. Say “sakey a baleg a dragon ya ambalanga” (si Satanas a Diablo) so walaay diadema ed kada sakey ed pitoran ulo to. (Apocalipsis 12:3, 9) Aadornoan na diadema so kada sakey ed samploran saklor na simbolikon pitoray-ulo ya “ayep” ya inmimwas manlapud “dayat.” (Apocalipsis 13:1) Say sakey ya atawag na Matoor tan Matua, salanti, si Jesu-Kristo, et walaan so ulo toy “dakel a balanget,” say pagmaliw ton nanlapud si Jehova, say manepeg a Lapuay autoridad tan pakayari. (Apocalipsis 19:11-13; 12:5, 10) Ontan met diad Apocalipsis 6:2 tan 14:14, nilitrato si Jesu-Kristo bilang akasulong na korona (steʹpha·nos).