Tersio—Napanpiyaan a Sekretaryo nen Pablo

NIPAARAP si Tersio ed mairap a trabaho. Labay ya usaren nen Pablo bilang sekretaryo to sanen isulat toy andukey a sulat ed kapara ton Kristianos dimad Roma. Mairap a trabaho iya.

Akin ya alay irap so pagmaliw a sekretaryo ed inmunan siglo K.P.? Panon a nagagawaan so ontan a trabaho nensaman? Antoray walan materyal ya uusaren dan pansulatan ed saman?

Saray Sekretaryo ed Inmunan Panaon

Diad inmunan sosyedad na saray Griego tan Romano, nandurumay klase na sekretaryo. Walaray lalakin nanserbi bilang sekretaryo na estado​—saray manseserbi ed gobierno a nantrabaho’d opisina na saray chancellor. Wadtan met iray para-komunidad a sekretaryon iyoopresi ray serbisyo ra ed saray mibabaley ed tindaan. Saray mayaman so angusar ed saray pribadan sekretaryo (mabetbet et ariripen). Insan, wadtan met iray kakaaron maliket ya ontulong ed saramay manpagawa na saray sulat parad arum. Unong ed iskolar a si E. Randolph Richards, saray dunong na sarayan ag-opisyal a sekretaryo so “nayarin saglawien toy manlapud sankaraisetan a pakaamta ed lenguahe tan/odino ed paraan na panagsulat ya anggad maaligwas a pakaamta ed maples a panamawala na susto, duga, tan makaay-ayat a sulat.”

Sioparay manguusar na saray sekretaryo? Manuna ed amin, saramay agda amta so manbasa tan mansulat. Dakel a kadaanan a kontrata tan sulsulat ed nigosyo so akompleto nisesengeg ed saray salitan paletan na sekretaryo ya insulat to so dokumento lapud agnagawaan itan na toon nampatrabaho. Say komaduan rason ed panag-usar da ed sekretaryo et iyilustra na kadaanan a sulat a nanlapud Thebes, Ehipto. Nisulat parad Asklepiades, inkuan na konklusyon: “Si Eumelus, ya ilalak nen Herma, so nansulat parad sikato . . . ta sikatoy medyo matantan a mansulat.”

Ingen, say pakaamta na sakey a manbasa tan mansulat so ompatnag ya agmanetermina’d pakausar na sekretaryo. Unong ed John L. McKenzie a komentarista na Biblia, say akalagyatan na totoon alaey serbisyo na sekretaryo et “aliwa ni ingen anganko ed kapapagaan no kasin nakalakalan nabasa odino andi, noag ingen say kapagaan et say kinarakep na inkisulat, odino anggan panon et say inkalinew to.” Anggan diad saramay edukado et makapakesaw ed saman so panagsulat, nagkalalo la no andukey tan madalatdat iray teksto. Oniay kuan nen iskolar a si J. A. Eschlimann a siopaman a makasarag a “sigagayagan arawian iyan trabaho so mangimatalek la itan ed ariripen, propesyonal iran eskriba.” Niarum ni, mainomay a natalosan no akin ya aglabay na totoo nensaman so manggawa na dilin sulsulat da sano usisaen tayoray nausar a materyales tan kipapasey panagtrabaho.

Say kaslakan a pansusulatan ed inmunan siglo K.P. et say papiro. Naala manlapud sayan tanaman iray maimpis a piraso diad pangatlin pabenlag ed pinagkasentroy sangasanga to. Sakey a latop na saray piraso so ibilkag. Insan eksakton panlatopay inmuna. Panlaktipanen itan diad pamildit, diad ontan et niwala la’d satay peligis a “papel.”

Mairap a sulatan so tapew to. Ta magasal tan maulat itan. Unong ed iskolar a si Angelo Penna, “say singano isponghan ulat-ulat na papiro so sengegay ikamayat na tinta, lalo la’d angkekelag a lungog ed nambaetay maimpis iran piraso.” Mansulat so sekretaryon akalespak ed datal a benbenay peligis ed sakey a lima ya akatapew ed tabla. No sikatoy ag-eksperiensiado odino saray materyal et agmarakep, say payak a pansusulat, odino say tambon pansusulat to, so mansutsut ed papiro, et say peligis so nayarin napilat, odino say inkisulat et agla nabasa.

Say tinta so gawa manlapud impanlaok ya uring tan kola. Nasaliw ed pormay bareta, kaukolan itan a tunawen ed danum diad tinteroan sakbay a napansulat itan. Arum niran instrumenton nayarin inusar na sekretaryon singa si Tersio et say kutsilyon pantasar ed pansulat to tan maremes ya ispongha a panagbural ed saray lingo to. Kada letra so kaukolan a nisulat tekep na alwar. Diad ontan et say panagsulat so nituloy a kalkalna tan tekep na kairapan.

‘Siak, Tersio, Ibano ta Kayo’

Arum niran pabanon nilaktip ed bandad sampot na sulat ed saray taga-Roma et kien na sekretaryo nen Pablo, a nansulat: “Siak a Tersio, a mansulat na saya a sulat, ibano ta kayo ed Katawan.” (Roma 16:22) Saya labat so inkagawa diad saray sulat nen Pablo ya espisipikon atukoy so sakey ed saray sekretaryo to.

Samsamet so amta tayo nipaakar ed si Tersio. Manlapud pabano to “ed Katawan,” nibaga tayon sikatoy sakey a matoor a Kristiano. Anganko ta sikatoy membro na kongregasyon ed Corinto tan nayarin dakel so kabkabat ton Kristiano ed Roma. Say iskolar na Biblian si Giuseppe Barbaglio so mangisusuherin si Tersio so sakey ya aripen odino nibulos a too. Akin? Unona, lapud “saray eskriba so gendagendat a membro na sayan klase; insan, say ngaran to ed Latin . . . so kaslakan a tuloy ed limog na ariripen tan nibulos a totoo.” “Kanian,” kuan nen Barbaglio, “sikatoy ‘agtanton aktibon’ propesyonal a managsulat, sikatoy kakimeyan a diad sayan paraan et atulongan toy Pablo a manugyop ed sankarukeyan tan sankabasan sulat: mabmablin serbisyo iman, ya akagimperan nen Pablo na panaon tan banal.”

Sayan trabaho nen Tersio so petepeteg a mabli. Mipadpara met so ginawa nen Baruc parad si Jeremias, a singa ginawa met nen Silvano parad si Pedro. (Jeremias 36:4; 1 Pedro 5:12) Agaylan pribilihyo na saratan a kakimeyan!

Impansulat ed Saray Taga-Roma

Say sulat ed saray taga-Roma so nisulat legan a si Pablo so sakey a sankaili nen Gayo, anganko diad Corinto. Saman so agawa ngalngali 56 K.P., legay komatlon panmisioniron baroy na apostol. (Roma 16:23) Anggaman segurado tayon inusar nen Pablo si Tersio a pinagkasekretaryo ton mansulat ed saya, agtayo amta no panon ton eksakton inusar. Antokamay metodon inusar, say trabaho so ag-agawan magmainomay. Balet saya so pakaseguroan tayo: A singa ed arum niran kabiangay Biblia, say sulat nen Pablo ed saray Romano so “impuyan na Dios.”​—2  Timoteo 3:16, 17.

Sanen asumpal iyan sulat, si Tersio tan Pablo so akapansulat na nilibon salita, diad impanusar na pigaran peligo na papiro. Kayarin impanpepeketan iratan diad mardyin, sarayan peligo so nagmaliw a sakey a lukot, anganko manga 3 ya anggad 4 metroy dukey to. Say sulat so inapapiger ya inrolyo tan sinelyadoan. Insan singano impalima itan nen Pablo ed si Febe, sakey ya agin biin nanlapud Cencrea, a paalis lan mamaarap ed Roma.​—Roma 16:1, 2.

Nanlapulad inmunan siglo, saray nausar a metodon mamawala na nisulat a materyal so asaltan a tuloy. Balet diad loob na saray siglo, say sulat ed saray Kristiano ed Roma so inpreserba na Dios. Agaylay otang a linawa tayo ta sayan kabiangay Salita nen Jehova, so nisulat diad tulong na napanpiyaan tan makulin sekretaryo nen Pablo a Tersio!