Say “Mausisan Panangukom”—Kasin Nibase’d-Biblian Doktrina?

SAY Oktubre 22, 1844, so agew na baleg a paniilalo parad ngalngalin 50,000 totoo diad East Coast na Estados Unidos. Say lider na relihyon da, si William Miller, so angikuan ya ompawil si Jesu-Kristo ed saman a mismon agew. Saray Millerite, a singa tawag ed sikara, so nanalagar diad saray panagmitingan da anggad sinmirunget la. Insan pinmalbangon la, balet agni sinmabi so Katawan. Apalikdo, sinmempet ira tan nanlapulad saman et tinawag da lamet iman ya agew bilang say “Baleg ya Inkadismaya.”

Ingen, ag-abayag et say inkadismaya so asalatan na ilalo. Akombinsi na malangwer a biin manngaran na Ellen Harmon so melag a grupo na saray Millerite ya angipasingawey kuno so Dios ed sikato a say kalkulasyon da et susto. Panisiaan ton walay agawan importantin ebento ed saman ya agew​—linmoob ed saman si Kristo ed “say sankasantosan a pasen ed mangatatawen a santuaryo.”

Kayari na masulok a sakey dekada, say managkalar a Sabatista a si James White (ya angasawa ed si Ellen Harmon) so amawala na balikas pian deskribien so nengneng na kimey nen Kristo nanlapulad Oktubre 1844. Diad Review and Herald na Enero 29, 1857, inkuan nen White ya inggapo nen Jesus so “mausisan panangukom.” Tan saya so nansiansian manunan sisiaen na ngalngalin pitoran milyon a tatawagen day inkasikaran Seventh-Day Adventists.

Balet, panuumamengan na pigaran dederlengen ya iskolar ed Seventh-Day Adventist (SDA) Church no kasin say “mausisan panangukom” et nibase’d-Biblian doktrina. Akin a walaan ira na panduaruwa ed satan? No sakey kan Sabatista, pannonoten to ka iyan tepet. Balet, unona, anto tay “mausisan panangukom”?

Anto Itan?

Say manunan teksto ya insitas pian suportaan iyan doktrina et say Daniel 8:14. Oniay nabasa: “Inkuanto ed siak, Diad duanlibo tan talonlasus ya agew; insan say santuaryo so nalinisan.” (King James Version) Lapud balikas ya “insan say santuaryo so nalinisan,” isisiglaot na dakel a Sabatista iyan bersikulo ed Levitico kapitulo 16. Dedeskribien toy panaglinis na Judion atagey a saserdote ed santuaryo ed Agew na Pananakbong. Inkonekta da met iray salita nen Daniel ed Hebreos kapitulo  9, a dedeskribien toy Jesus bilang say Babaleg ya Atagey a Saserdote ed tawen. Kuan na sakey ya SDA iskolar a sayan panagkatunongan et nibase’d metodon “prueban-teksto.” Naimano na sakey a toon say “sakey a salita a singa say santuaryo ed Dan. 8:14, a parihon salita ed Lev. 16, parihon salita ed Heb. 7, 8, 9” tan inkuanton “saratan so manutukoy ed saksakey a bengatla.”

Oniay pangikakatunongan na saray Sabatista: Inagew-agew a manlilingkor iray inmuunan saserdote na Israel diad kuarto na templo a tinawag a Masanto, a manreresulta ed kaperdona na saray kasalanan. Diad Agew na Pananakbong, say atagey a saserdote so tinaon a manlilingkor ed Sankasantosan (say sankadaleman a kuarto na templo) a nansumpal itan ed kabural na saray kasalanan. Inkuan dan say makasaserdoten panaglingkor nen Kristo ed tawen et tugyopen na duaran egpang. Say unona so ginmapo diad insegep to nen inmunan siglo, ya anampot nen 1844, tan nanresulta ed pakaperdona na saray kasalanan. Say komadua, odino “panangukom ya egpang,” so ginmapo nen Oktubre 22, 1844, a mantutultuloy ni, tan manresulta ed kabural na saray kasalanan. Panon iyan nasusumpal?

Nanlapulad 1844, inkuan a manguusisa si Jesus ed saray rekord na bilay na amin a mankuan a mananisia (unona ed saray inaatey, insan saray mabilay) pian determinaen no kasin sikaray mankanepegan ed maandon bilay. Sayan eksaminasyon et say “mausisan panangukom.” Kayari sirin a naukom iray totoo, saray kasalanan na saramay akapasa ed sayan subok so naekal manlapud saray libro na rekord. Balet, impaliwawa nen Ellen White, saramay agmakapasa et ‘naekal so kangaranan da ed libro na bilay.’ Diad ontan et, “say pansumpalan na amin so nadeside la no kasin parad bilay odino patey.” Diad satan a punto, say mangatatawen a santuaryo so nalilinisan tan nasusumpal so Daniel 8:14. Ontan so ibabangat na saray Seventh-Day Adventist. Balet oniay aaksobien na palapagan na SDA ya Adventist Review: “Say terminon mausisan panangukom so agnaromog ed Biblia.”

Nababalang ya Isusuldong Unong ed Lenguahe

Sayan bangat so nanwetwet ed arum a Sabatista. “Ipapanengneng na awaran,” kuan na sakey a mangoobserba, “a saray matoor a lider a kamembroan tayo et pirmi so pakakawetwet da bangta momolimolien da so tradisyonal a bangat tayo nipaakar ed mausisan panangukom.” Diad agano niran taon, inyarum to, say pakakawetwet so nansumpal ed panduaruwa legan a ginapoan na saray iskolar a “suppiaten so dakel a lusek (manunan suporta) na kaslakan a panangipaliwawa tayo ed santuaryo.” Usisaen tayo pa natan so duara’d saratan.

Lusek uno: Isisiglaot so Daniel kapitulo 8 ed Levitico kapitulo 16. Sayan basiyan so kukusboen na duaran manunan problema​—lenguahe tan konteksto. Unona, konsideraen pay lenguahe. Sisiaen na saray Sabatista a say ‘alinisan a santuaryo’ ed Daniel kapitulo 8 et antitipiko na say ‘alinisan a santuaryo’ na Levitico kapitulo 16. Ompatnag a duga iyan pansimbangan anggad naamtaan na saray managpatalos a say “nalinisan” ed King James Version et lingon impangipatalos ed porma na Hebreon berbo a tsa·dhaqʹ (kabaliksan toy “magmaliw a matunong”) a nausar ed Daniel 8:14. Ibabaga na propesor na teologo a si Anthony A. Hoekema: “Makapaermen ta say salita so nipatalos a nalinisan, ta say Hebreon berbo a kaslakan ya ipapatalos ya alinisan [ta·herʹ] et agbalot nausar dia.”a Nausar itan ed Levitico kapitulo 16 ya impatalos na King James Version iray porma na ta·herʹ bilang “linisan” tan “magmaliw a malinis.” (Levitico 16:19, 30) Kanian, susto so impangikuan nen Dr. Hoekema: “No tutukoyen nen Daniel so klase na panaglinis a gagawaen ed Agew na Pananakbong, inusar to komon so taheer [ta·herʹ] imbes a tsadaq [tsa·dhaqʹ].” Ingen, agnaromog so tsadaq diad Levitico, tan say ta·herʹ so agnaromog diad Daniel. Nababalang so salitan isuldong.

Antoy Ipaparungtal na Konteksto?

Konsideraen pa natan so konteksto. Tatalindegan na saray Sabatista a say Daniel 8:14 et “manbukbukor a konteksto,” ya anggapoy pisiglaotan to ed akadkauna iran bersikulo. Balet ontan ta so impresyon yo sano basaen yo so Daniel 8:9-14 ed katekep a kahon ya atituloan na “Konteksto na Daniel 8:14, NW”? Ipapabidbir na bersikulo 9 so managlusob, sakey a melag a saklor. Ipaparungtal na bersikulo 10-12 a sayan managlusob so onataki ed santuaryo. Itetepet na bersikulo 13, ‘Panon kabayag so pantultuloy na sayan ilulusob?’ Tan oneebat so bersikulo 14: “Anggad duanlibo tan talonlasus a labi tan kabuasan; tan say masanton pasen so petepeteg a nitarok ed suston kipapasen to.” Malinew, papawalaen na bersikulo 13 so tepet ya eebatan na bersikulo 14. Oniay ibabaga na teologon si Desmond Ford: “No ibiig so Dan. 8:14 manlapud sayan kelyaw a [“Panon kabayag?” say bersikulo 13] so naandian na panangipaliwawan suporta.”b

Akin ya ibibiig na saray Sabatista so bersikulo 14 manlapud konteksto? Pian napaliisan so makapabaing a konklusyon. Tutukoyen na konteksto so pakatilolan na santuaryo, ya asalambit diad bersikulo 14, ed saray aktibidad na melag a saklor. Balet, isisiglaot na “mausisan panangukom” a doktrina so katilolan na santuaryo diad saray aktibidad nen Kristo. Inkuan a sikatoy mangiyalis ed saray kasalanan na saray mananisia ed mangatatawen a santuaryo. Kanian, antoy nagawa no awaten na saray Sabatista so doktrina tan konteksto? Oniay insulat nen Dr. Raymond F. Cottrell, sakey a Seventh-Day Adventist tan datin kaiban editor na SDA Bible Commentary: “Pian palikdoen so inkasikamin panisiaan a say SDA ya interpritasyon so manguusisa ed Daniel 8:14 ed konteksto diad ontan et nabidbiran so melag a saklor bilang Kristo.” Simamatuan inaksobi nen Dr. Cottrell: “Agmi napantunosan so konteksto tan interpritasyon na Sabatista.” Pian namantini so “mausisan panangukom,” sirin, kaukolan a manpili so Adventist Church​—awaten so doktrina odino say konteksto na Daniel 8:14. Makapaermen, inawat to so doktrina tan impulisay so konteksto. Agpankelawan, ibabaga nen Dr. Cottrell, a tetetelen na saray walaan na pikakabat ya estudyante na Biblia iray Sabatista ed “pangisisiglaot ed Kasulatan” so “agnaagwat manlapud Kasulatan.”!

Nen 1967, nanggawa si Dr. Cottrell na sakey a leksion na sabaton ed Sunday school nipaakar ed Daniel, ya impawit ed saray simbaan na SDA ed sankamundoan. Imbangat na satan a say Daniel 8:14 so nisisiglaot ed konteksto to tan say ‘panaglinis’ et ag-ontutukoy ed saray mankuan a mananisia ed Kristo. Makatantanda, say leksion so mangeekal ed dinanman a pakasalambit ed “mausisan panangukom.”

Pigaran Makatantandan Ebat

Panoy inkatalonggaring na pakaamta na Sabatista a sayan lusek et lupok a tuloy pian manuporta ed doktrinan “mausisan panangukom”? Tinepetan nen Dr. Cottrell so 27 manunaan iran teologo na Sabatista, ‘Antoran rason unong ed lenguahe odino konteksto so niiter yo parad pansiglaotan na Daniel kapitulo 8 tan Levitico kapitulo 16?’ Say ebat da?

“Pinekderan na amin a duamplo tan pito ya anggapo so antokaman iran rason unong ed lenguahe odino konteksto ed pangiyaplika ed Dan. 8:14 ed antitipikon agew na pananakbong tan ed mausisan panangukom.” Intepet to’d sikara, ‘Wala ta ni so arum niran rason ed sayan panangisiglaot?’ Inkuan na maslak ed saray iskolar na Sabatista ya andian ira na arum a rason, limara so inmebat a ginawa ra iyan pangisisiglaot lapud ontan so ginawa nen Ellen White, tan inkuan na duara ya imbase ra so doktrina ed “nibanan kapalaran” diad patalos. Inkomento nen teologon Ford: “Say ontan iran konklusyon ya inyopresi na sankaabigan ya inka-iskolar mi et panangipilit ed resulta a say tradisyonal a bangat ed Dan. 8:14 et agnidepensa.”

Wala tay Tulong Manlapud Hebreos?

Lusek dos: Isisiglaot so Daniel 8:14 ed Hebreos kapitulo 9. “Amin ya akadkaunan impalapag mi so maslak ya inala ed Heb. 9 sano ipapaliwawa so Dan. 8:14,” kuan nen teologon Ford. Sayan isisiglaot so ginmapo kayari na “Baleg ya Inkadismaya” nen 1844. Diad pansusukimat na giya, impelag nen Millerite Hiram Edson so Biblia to ed lamisaan ta pian napaktak ya akalukas. Say nansumpalan? Alukasan ed Heb kapitulo 8 tan 9. Inkuan nen Ford: “Say mas matukoy tan simboliko ed ibabaga na Sabatista et sarayan kapitulo so walaan na panangipaliwawa ed kabaliksan na 1844 tan Dan. 8:14!”

“Mapeligro itan ya ibabaga parad saray Sabatista (Seventh-day Adventist),” so inyarum nen Dr. Ford ed libro ton Daniel 8:14, the Day of Atonement, and the Investigative Judgment. “Dia lambengat ed Heb. 9 . . . so pakaromogan na detalyadon panangipaliwawa ed kabaliksan na . . . santuaryon doktrina ya ontan lan makana’d sikatayo.” On, say Hebreo kapitulo 9 et say kapitulo ed “Balon Sipan” pian ipaliwawa so mapropetikon kabaliksan na Levitico kapitulo 16. Balet ibabaga met na saray Sabatista a say Daniel 8:14 et say bersikulo ed “Daan a Sipan” a mangipapaliwawa ed satan. No tua itan a dua, nepeg met a walay pansiglaotan ed baetan na Hebreos kapitulo 9 tan Daniel kapitulo 8.

Inkomento nen Desmond Ford: “Walaray bengatlan ompatnag a tampol legan a babasaen na sakey so Heb. 9. Anggapoy mapatnag a pangisusuheri ed libro na Daniel, tan petepeteg ya anggapo ed Dan. 8:14. . . . Say kapitulo bilang intiraminti et ontukoy ed Lev. 16.” Inkuanto: “Say santuaryon bangat mi et agnaromog ed saksakey a libro na Balon Sipan a manisingbat ed kabaliksan na saray serbisyo ed santuaryo. Binidbir iya na bantog iran managsulat na Sabatista ed sankamundoan.” Kanian sirin, say lusek dos et lupok met a tuloy pian manuporta ed makawetwet a doktrina.

Balet, aliwan balo iyan konklusyon. Diad dakel lan taon, ibabaga nen Dr. Cottrell, “Saray iskolar na Biblia na simbaan so makaamtan tuloy ed panangipaliwawan mamoproblema ed tradisyonal ya interpritasyon na Daniel 8:14 tan Hebreos 9 a naabet mi.” Ngalngalin 80 taon ed apalabas, onia so insulat na maimpluensyan Sabatista (Seventh-Day Adventist) a si E. J. Waggoner: “Say bangat na Sabatista nipaakar ed santuaryo, tekep na ‘Mausisan Panangukom’ to . . . , so ngalngalin panangiburi ed pananakbong.” (Confession of Faith) Masulok a 30 taon lay apalabas, nipresinta iratan a problema ed Inkalapagan a Komperensya, say panangidauloy Simbaan na SDA.

Saray Problema tan Agpanpapakna

Anuro so Inkalapagan a Komperensya na sakey a “Komiti ed Saray Problema ed Libro na Daniel.” Satan so angiparaan na report ed no panon a solbaren iray probleman manutukoy ed Daniel 8:14. Inaral a maong na 14 a membro na komiti so tepet ed loob na limay taon balet ta ag-akapangiproponi na nankakasakeyan a solusyon. Nen 1980, inkuan nen Cottrell a membro na komiti a moriaen na maslak a membro na komiti a say interpritasyon na Sabatista ed Daniel 8:14 et nayarin “niletneg ed makapenek a paraan” diad sakey a serye na “panangipasen” tan saratan a problema so “kaukolan a nalingwanan.” Inyarum to: “Nonoten, say ngaran na komiti et Komiti ed Saray Problema ed Libro na Daniel, tan isusuheri na karaklan a lingwanan tayo laray problema tan agla sasalambiten so antokaman nipaakar ed saratan.” Satan so misimbangan ed “pangaaksobin andian itayo na saray ebat.” Kanian agsinuportaan na minoridad so karaklan a panmoria, tan anggapo so pormal a report. Nansiansian ag-asolbar so doktrinal iran problema.

Diad pankokomento ed sayan agpanpapakna, onia so ibabaga nen Dr. Cottrell: “Say isyu na Daniel 8:14 so nansiansia ni ed sikatayo lapud ag-itayo mabulos, ed kaplesan, a mangarap ed bengatlan anggapoy peteg a nipaliwawan problema. Agnaandi itan ya isyu no mantultuloy itayon mankunkuwanan ya anggapoy problema, ontan lan kabayag legan tayon ipipilit bilang indibidual tan ingrupo so panbulagbulagan a pangaawat ed saray palbeng tayo.”​—Spectrum, dyurnal ya impalapag na Association of Adventist Forums.

Papasesegen nen Dr. Cottrell iray Sabatista a manggawa na “maalwar a panangusisa lamet ed manuna iran panangipasen tan saray prinsipyo na panangipaliwawa a ditan so angibasian tayoy interpritasyon tayo’d saya​—parad Adventismo​—et agnibaliwalan teksto na Kasulatan.” Pasesegen mi iray Sabatista a mangusisa ed doktrina na “mausisan panangukom” pian seguroen no kasin saray lusek to et nibasen maong ed Biblia odino niletneg ed kabueran na tradisyonc Sikakabat ya ipapaseseg nen apostol Pablo: “Salsalien yo ya ami ganagana; et mansiansia kayo ed maong.”​—1 Tesalonica 5:21.

[Saray paimano ed leksab]

[Kahon ed pahina 27]

Daniel 8:14 ed Konteksto

DANIEL 8:9 “Et nanlapu so sakey ed sikara pinmaway so sananey a saklor, melag a sakey, tan sikato so binmalbaleg a tuloy ya amaarap ed abalaten tan amaarap ed bubutayay banwa tan amaarap ed Dekorasyon. 10 Tan nantultuloy a binmalbaleg angga ed armada na katawenan, ta pian pansengegan na kapaktak ed dalin na arum ed saray armada tan arum ed saray bitewen, tan inggatin-gatin to ra. 11 Tan nanpasirayew angga ed Prinsipi na armada, tan manlapud sikato et inala so naynay a kabiangan, tan say niletneg a pasen na santuaryo to so nigeba. 12 Tan say armada mismo et kalkalnan niyawat, pati say naynay a kabiangan lapud impakasumlang; tan satan so nantultuloy a mangipepelag na katuaan ed dalin, tan satan so kinmiwas et tinmalona.

“13 Tan nadngel ko so sakey a masanto a mansasalita, tan sananey a masanto so tinmuloy a mangibaga ed samay a mansasalita: ‘Kaunongan kabayag so pasingawey na naynay a kabiangan tan ed impakasumlang a pansengegan na pankibalatar, pian say namparan masanton pasen tan saray armadan bengatla so nigatin-gatin?’ 14 Kanian inkuanto ed siak: ‘Anggad duanlibo tan talonlasus a labi tan kabuasan; tan say masanton pasen so petepeteg a nitarok ed suston kipapasen to.’”​—New World Translation of the Holy Scriptures.