Panamaliket ed Bilay na Pamilya Yo
Katuloyan na Kapitulo 11
Panamaseseg ed Anak Yon Mitongtong
8. Panoy nayarin pamaseseg na atateng ed ananak da ya onsingger ed sikaran paiwanwan?
8 Kaliktan yoray anak yon napakiwas ya anapey panangiwanwan yo sano sikaray walaan na problema. Sikaray napaseseg yon manggawa na ontan diad pangipanengneng yo a kaukolan yo met so kiwanwan ed bilay tan nawalaay sakey a panpasakopan. Diad impankomento to ed sakey a paraan na panangiletneg toy maabig a pitatalosan ed saray anak to legan a sikara ni angkekelag, onia so imbaga na sakey ya ama:
“Ngalngalin labi-labi a siak so manpipikasin kaibak iray ugugaw diad oras na kakaugip. Amin da so wala lad dokulan, tan siak so ontalimukor tan sikaray bembenan ko. Siak so manpikasi tan sikara met so manpikasi kayari to. Niyugali ran siak so angoban da tan kuanda, ‘Daddy, inaro takayo,’ tan insan iparungtal day sakey a bengatlan walad puso ra. Diad petang na dokulan da tan say kaligenan na panaglakap na ama ra nayarin ibaga ray arum a problema na kaliktan day tulong odino nayarin ibalikas da lambengat so panangaro ra.”
Diad oras na panangan tan diad arum iran okasyon, no saray pikakasi yo so—aliwan parepareho—noagta makabaliksan, nibalikas a nanlapud puso tan iyaninag toy puron personal a siglaotan ed mangatatawen a Manamalsa yo tan Ama, nayarin saya so mangiter na agnasukat a mabunigas a relasyon ed saray ilalak yo.—1 Juan 3:21; 4:17, 18.
Taotaon na Pananguman
9. Antoy nayarin nibaga nipaakar ed saray problema tan kakaukolan na ontatatken sano iparpareng ed saray problema na malalangwer ya ugugaw?
9 Say itatatken so sakey a panaon na pananguman, sakey a panaon sano say anak mo so aliwa lan ugaw balet ta aliwa met nin matatken. Saray laman na inkatin-edyer so ondalan ed panguman-uman, tan saraya so mangapekta’d emosyon. Saray problema tan nakakaukolan na tin-edyer so duma manlapud panaon sakbay na pantin-edyer to. Kanian say iyaarap na atateng ed saratan a problema tan nakakaukolan so nepeg ya ibagay, tan say epektibo ed sakbay na pantin-edyer so agnaynay ya epektibo ed ontatatken. Walay pankaukolan ed lalon panangiter na saray rason, tan saya so lalon mankaukolan, aliwan paraisetan, na pitatalosan.
10. (a) Akin a saray simplen eksplinasyon nipaakar ed sekso et aliwan magenap ed saray ontatatken? (b) Panoy nayarin pidiskusyon na atateng ed anak da nipaakar ed sekso?
10 Say simpli iran eksplinasyon ya iter mo’d melag ya anak mo nipaakar ed sekso, singa alimbawa, agto peneken so kakaukolan na ontatatken. Nalikna ray gatel ed sekso, balet say kababaingan so mabetbet a mangaamper ed sikaran onasingger ed ama ra odino ina ra a mantepet. Nepeg a saray atateng la so mangiyuna, tan saya so aliwan mainomay likud no akapangipaalagey tan akapangitultuloy ira na maabig a linyay pitatalosan, nagkalautla’d pagmaliw ya ampetang a kakaiba na ananak da, diad kimey tan galaw. Say igapo na papapawayey laki odino panregla na bii so aliwan makapaunganget no sikaray nipaliwawan asakbay. (Levitico 15:16, 17; 18:19) Nayarin say ama, anganko sano manpapasyar a kaiba toy anak ton laki, et abrian toy pamaakaran na masterbasyon, a saglawien ton kaslakan ed kalangweran a lalaki so walaan na problema ed satan, tan tepetan, ‘Komusta ka ed satan?’ odino ‘Kasin satan et problemam?’ Anggan arum iran diskusyon na pamilya so managlawi ed misiglaotan iran problema na itatatken, a say ama tan ina so makapangiter na konseho diad marakep balet ta prankan paraan.
Talosan so Pankaukolan na Saray Tin-edyer
11. Diad antoran dalan a saray ontatatken et miduma’d saray matatken la?
11 “Gamoran so kakabatan; tan diad amin a gamoran mo, gamoran so pakatalos.” (Uliran 4:7) Bilang atateng, makabat ed saray dalan na kalangweran; ipanengneng so pakatebek ed saray liknaan da. Aglilingwanan no panon met so kipapasen yo nen sikayoy walad kaugawan. Nonoten, met, ya anggaman amin a toon matatken et aminsan sikatoy ugaw tan kabat to no antoy kipapasen na ontan, anggapoy ugaw ya akaeksperiensia lay kipapasen a matatken. Say ontatatken lan tobonbalo so agla malabay a sikatoy natraton singa sakey ya ugaw, balet ta sikatoy aliwa nin sakey a matatken tan andian ni na dakel iran interes na matatken. Maslak ni so galaw ed sikato tan kaukolan toy arum a panaon parad satan.
12. Panoy labay a katrato na saray tin-edyer na atateng da?
12 Walaray bengatla a nagkalalon kaliktan na kalangweran manlapud atateng ed sayan balitang na bilay. Labay dan sikaray natalosan; kaliktan da, a mas nen kapiganman, so natrato bilang indibidual; kaliktan daray totontonen tan panangidirehi a mantultuloy tan makabaliksan diad idadateng da’d inkatatken; kaliktan dan tuloy a sikaray nakaukolan tan naapresya.
13. Panoy nayarin ikiwas na ugugaw iran tin-edyer ed saray panameget na atateng, tan akin?
13 Ag-onkelaw komon so atateng lapud arum iran sukat na isusumpa ed saray panameget et onggapon omparungtal diad itatatken. Saya so lapud idadateng na saray tobonbalo ed inkaindependente tan say normal a pilalek ed maad-awang a sukat na ikiwas tan pampili. Saray agmakayarin ugugaw so mankaukolan a naynay na panangasikasoy ateng, saray angkelag ya ugugaw so mankaukolan na maalwar a pananalimbeng, balet legan a sikaray ontatatken onawang so lawak na gawaen, tan say pideneng ed saramay walad paway na sirkulo na pamilya so ondaak tan ombiskeg. Say pampirawat ed panagbukbukor so nayarin manggawa’d sakey ya anak a medyo mairap a pilimogan. Aglabay na atateng a say pakauley da so ag-inenen odino natalonaan—ya onkana’d dilin pankaabigan na ananak. Balet ta sarag dan abeten a sikakabat tan pansiansiaen so pitatalosan no nonoten dan naynay no antoy mamapakiwas ed sayan makagonigon a kondukta.
14. Panoy nayarin matalonan pideneng na atateng ed pilalek na sakey ya ugaw nipaakar ed babaleg ya independensya?
14 Nipaarap ed panpilalekan na anak da nipaakar ed malalaknab ya independensya, antoy gawaen na atateng? Satan a pangguyayet so singa espring a ginemgeman a malet ed lima. Ikbanan mon bigla tan sikatoy ontekkiab ya agnakontrol ed agmo nibagan direksion. Bembenan mon mabayag tan sikay nakesawan tan onkapuy. Balet lukakan mon mankalkalna a kontrolen tan sikatoy onalagey ed manepeg a pasen to.
15. Antoy mangipanengneng a say imbaleg nen Jesus ed inkatatken et sinmabi’d silong na panangidirehi ateng?
15 Naromog tayoy sakey ya ehemplo ed ontan a kinontrol ya ibabaleg a mamaarap ed independensya diad kaso nen Jesus bilang sakey a manbalbalolaki. Diad saray taon antis na pantin-edyer to, ibabaga na maawaran a rekord ed Lucas 2:40 a “say ugaw so nantultuloy a binmaleg tan binmiskeg, a napnoy kakabatan, tan say pabor na Dios so nantultuloy ed sikato.” Andi-duaruwan baleg so agawaan na atateng to ed imbulaslas to, ta, anggaman sikatoy ayadyari, say kakabatan to so aliwan automatiko. Intarya ran maparanay so espiritual a kipapasen a parad kipasal to, a singa ituloy ya isalaysay na kuritan. Nen mantaoy 12, legan a say pamilya so walad Jerusalem ya onaatendi’d piesta na Paskua, si Jesus so linma’d templo tan akitongtong diman ed saray relihyoson papangulo. Mapatnag inabuloyan na atateng to so 12-taon-ton-anak da ed sayan sukat na kawayangay ikiwas. Sikaray tinmaynan ed Jerusalem ya agda akabatan a sikatoy atilak, anganko iilaloan dan sikatoy kaulop na arum a kakaaro odino kakanayon ya onsesempet. Taloy agew ed saginonor sikatoy aromog da’d templo, ya agto sasalien a bangatan iray mamatatken to noagta “ontatalineng ed sikara tan tetepetan to ra.” Imbaga nen ina to so inkaaburido ra tan si Jesus, aliwan andian na respeto, diad epekto inmebat ya inisip ton seguradon kabat da no iner so pakaromogan da’d sikato no sikara lay ompikal. Anggaman inagamil toy arum a kawayangay ikiwas, ibabagay awaran a kayari tonman si Jesus so “nantultuloy ya impauleyan ed sikara,” ya akitukoy ed saray pananontonan da tan panameget da legan a sikatoy linmoob ed taotaon na pantin-edyer to, tan sikatoy “nantultuloy ya inmaligwas ed kakabatan tan diad pisikal ya ibabaleg tan diad pabor na Dios tan totoo.”—Lucas 2:41-52.
16. Sano nasagmak na atateng so problema ed sakey ya ontatatken, antoy nepeg a lawas nonoten da?
16 Mipadpara, nepeg ya abuloyan na atateng iray tin-edyer ya anak da na sakey a laknab na independensya, inut-inut a satan so pabalegen da legan a sikaray manasingger ed inkatatken, a paulian da ran manggawa na lalon dakel iran personal a desisyon, diad leksab na panangigiya tan panangimano na ateng. Sano onlesa iray problema, say pakatalos so ontulong ed atateng ya ompaliis a manggaway angkabaleg iran isyu ed angkelag iran bengatla. Dakel a danay a say tin-edyer so agsigagagalan onrerebelde ed atateng to, noagta sasalien ton iletneg so sakey a sukat na independensya ya agto kabat no panon so panggawa to’d satan. Kanian, saray atateng so nayarin makagaway lingo, anganko mamalesay isyu ed lingo iran bengatla. No say pamaakaran et aliwan tanton seryoso, satan la so palabasen. Balet tano sikatoy seryoso, magmaliw a mapekder. Ag ‘sapiten iray apangat’ nisay ‘bikleren iray kamelyo.’—Mateo 23:24.
17. Antoran katuaan so nepeg a konsideraen na atateng sano mangiyan na saray panameget ed ontatatken iran ananak?
17 Makatulong so atateng ed pantultuloy na maabig a relasyon da ed saray anak dan lalaki tan bibii ya ontatatken diad pangipanengneng na maabig ya inkasimbang ed saray panameget ya ipaakseb da’d sikara. Nonoten a manwarin say “kakabatan a manlapud tagey so onuna’d amin et malinis,” sikato met so “makatunongan” tan “napnoy panangasi,” “aliwan mansimpisimpitan.” (Santiago 3:17) Walaray bengatlan ipapanengneng na Biblia a sigpot ya agnaawat, a pati say panagtakew, pilalawanan, panagtalintao tan mipadparan mauges a tuloy. (1 Corinto 6:9, 10) Tekep na dakel niran arum a bengatla, say inkaptek odino inkauges so nayarin onsaral ed laknab odino sukat diad panggawa’d bengatla. Say tagano so maong, balet tano alablabas so panangan tayo sikatayoy magmaliw a buakag. Ontan met, tekep na arum iran porma na panligliwaan, a singa panagsayaw, panggalaw, pamponsya, odino mipadpara ran gawagawa. Mabetbet ya aliwan no antoy agawaan, noagta say nengneng na impanggawa tan ulop ya akagawaan to. Kanian, unong ya agtayo kondenaen so panangan sano say labay tayon ibaga et inkabuakag, aglabay na atateng so manggaway turobos a panangondena ed arum iran inkatobonbalon aktibidad no say peteg a susuppiaten et say inkaalablabas odino sukat na panggawa’d satan, odino diad arum iran agkalkaliktan a sirkumstansya a nayarin onkayat.—Ikompara so Colosas 2:23.
18. Panoy nayarin pamasakbay na atateng ed saray anak da nipaakar ed kalimog?
18 Liknaen na amin a kalangweran so pankaukolan na kiwalay kakaaro. Pigara so nayarin nipasen ya “ideyal,” balet, anggaman ontan, agta saray dilin ananak yo so walaay kakapuyan da? Nayarin labay yon pegetan so pililimog da ed arum iran kalangweran nisengeg ta moriaen yon saraya so makaderal. (Uliran 13:20; 2 Tesalonica 3:13, 14; 2 Timoteo 2:20, 21) No kaiba daray arum, nayarin nanengneng yo so arum a bengatlan labay yo tan arum a bengatlan agyo labay. Imbes a sikatoy sigpot lan sebelan lapud bengatlan kakulangan, nayarin labay yon ibalikas so apresasyon yo’d saray anak yo nipaakar ed maabig iran kualidad na kakaaro ra legan na pangituro yoy pankaukolan na alwar ed saray kakapuyan, a pasesegen yoy anak yo a mamaneknek na kaabigan ed saratan a pasen, diad magnayon a pankaabigan na kaaro.
19. Mitunosan ed prinsipyon nidatak ed Lucas 12:48, panoy nayarin pakatulong ed ananak a nawalaay dugan panmoria ed kawayangan?
19 Sakey a dalan na panulong ed anak yon tin-edyer a mamayuboy dugan panmoria ed apalaknab a kawayangan et say panulong ed sikaton makanengneng a say babaleg a responsabilidad so mitekep ed babaleg a kawayangan. “Samay naikdan na dakel, dakel so nakerew ed sikato.” (Lucas 12:48) No lalon ipanengneng dan sikaray responsablen ananak, lalon babaleg a talek na atateng so walad sikara.—Galacia 5:13; 1 Pedro 2:16.
Panangonseho tan Panangorehi
20. Antoy nakaukolan nilikud ed pakayari tan autoridad ed ananak pian naamper so kabuyak na pitatalosan?
20 No sikay simbawaen na sakey a too balet ta agto natatalosan so talindeg mo, liknaen mon say simbawa to so aliwan realistiko. No sikatoy walaan na pakayarin mangipilit ed sika a manumbok ed saray kerew to, nayarin sikay oningongot a saya so aliwan maptek. Nonoten a naynay na atateng a “say puson makatalos et sukimaten toy pikakabat,” tan “say too na pikakabat so mamakasil na pakayari.” (Uliran 15:14; 24:5) Nayarin sikay walaay pakayari ed saray anak mo, balet, no satan so napakasil ed panamegley na pikakabat tan pakatalos, lalon sikay epektibo ed pitalosan ed sikara. Say isaew a mangipanengneng na pakatalos sano mangokorehi ed kalangweran so nayarin mangipaarap ed “agpantalosay ateng tan anak” tan kabagbag na komunikasyon.
21. Antoy nepeg a pamenben na atateng ed ananak ya alanor ed seryoson gawa a mauges?
21 Antoy gawaen mo no say anak mo et nidunget ed problema, makagaway seryoson lingo odino kaugsan a sikay nabigla? Agmon balot pinunongan so mauges. (Isaias 5:20; Malaquias 2:17) Ingen bidbiren mo a natan la so panaon a nakaukolan na anak mo so malugor a tulong tan makabat a panangiwanwan. Singa si Jehova a Dios, nayarin ikuan mo, ‘Gala tan peteken ta iray bengatla; say kipapasen so seryoso, balet agto kabaliksan ya agla naapiger.’ (Isaias 1:18) Say ilaldis na sanok odino inkamapasang a panangondena so nayarin maneral ed pitatalosan. Dakel a tobonbalon akagaway mauges so angikuan: ‘Agko makapitongtong ed atateng ko—sikaray masanosanok ed siak.’ Ibabaga na Efeso 4:26: “No sikay mamapasnok, agmo aabuloyan so sanok mon mangipaarap ed sika diad kasalanan.” (New English Bible) Kontrolen mo iray emosyon mo legan a derengelen moy ibabaga na anak mo. Insan say inkaabig mon ontalineng et gawaen ton mainomay ya awaten so iter mon panametek.
22. Akin a nepeg ya agbalot ipalikas na atateng a sikara lay sinmuko ed ananak da?
22 Nayarin aliwan sakey labat ya inkagawa noagta sakey a peryodo na problema, sakey a padroy panangipatnag na aglabalabay iran ugali. Anggaman say disiplina so makana, agbalot ipanengneng na ateng diad salita odino espiritu a sikara lay sinmuko ed ugaw. Say inkamasungdo yo so sakey a sukat na kinaaralem na aro yo. (1 Corinto 13:4) Agyo lalabanan so mauges ed mauges, noagta satan so taloen ed maong. (Roma 12:21) Kasakitan lambengat so nagawa no modmoraen so ugaw diad arap na arum ed saray balikas a sikatoy “mangiras,” “rebelyoso,” “andi-kana,” odino “agnailaloan.” Say aro so ag-ontundan manilalo. (1 Corinto 13:7) Nayarin say ugaw so nasabisabin magmaliw a delinkuente tan ontaynan ed abung. Anggaman agbalot mangibabalikas na panangabobon, sarag na atateng a pansiansiaen a lukas so dalan na ipawil to. Panon? Diad pangipanengneng ya agda labay, aliwan sikato, noagta say ginawa to. Sarag dan ituloy ya ibaga’d sikato so pananisia ra a diad dalem to et walaray maabig a kualidad tan ilalo ra a saraya so ontalona. No satan so kipapasen, sikato so, singa samay anak a managdarak ed ilustrasyon nen Jesus, so makayarin onsempet tekep na panseguron say magbabawin ipapawil to et agnaabet na inkapasang odino inkaambetebetel.—Lucas 15:11-32.
Pantalos ed Sinansakey a Kablian
23. Akin ya importantin ipalikna ed saray ontatatken a sikaray mabmablin kabiangan na pamilya?
23 Amin a toon pinalsa so mankaukolan na panamidbir, a naawat tan naabobonan, a liknaen dan sikaray kabiangan. Pian nagamoran so panangako tan panangabobon a kakaukolan, siempre, say sakey a too so agmakapagmaliw ya independentin tuloy. Nepeg a sikatoy mansiansia ed dalem na konduktan aabobonan na grupo a sikatoy kabiangan. Saray kalangweran ed inkatin-edyer da so manliknay pankaukolan a kabiangan na pamilya. Ipalikna’d sikara a sikaray mablin membro ed sirkuloy pamilya, ya ontutulong ed pankaabigan na pamilya, naabuloyan ira ingen a mibiang ed arum a panagplano tan panagdesisyon na pamilya.
24. Antoy nepeg a paliisan na atateng pian say ugaw et ag-onibeg ed sananey ya ugaw?
24 “Ag-itayo manpapasirayewan,” kuan na apostol, “a sagyaten so panlalaslasan ed sinansakey, a mansisibletan so sakey tan sakey.” (Galacia 5:26) Say pangidayew na ateng sano maong so agawaan na sakey ya anak so ontulong a mangamper ed ilesa na ontan ya espiritu; ingen say pangikompara a makapuy ed sakey a kalangweran ed sananey a sikatoy mabetbet a superyor so mamalesay isiblet odino iyalburoto. Imbaga na apostol a balang sakey so “mamaneknek ed no antoy dilin gawa to, tan insan sikatoy manliket ed sikato lambengat, tan ag-ikompara ed sananey a too.” (Galacia 6:4) Labay na kalangweran a sikatoy naawat ed no antoy kipapasen to tan no siopa tan no anto so sarag ton gawaen, ya aroen na atateng to ed sarayan bengatla.
25. Panoy nayarin pakatulong na atateng a bayuboan na ananak da so sakey a liknaan a sikaray pinabli?
25 Saray atateng so makatulong ed anak da a mamayuboy liknaay panamabli diad pangipasal ed sikaran manakbat ed saray responsabilidad na bilay diad amin a kipapasen. Ipapasal daray anak da manlapud inkaugaw, diad inkapanmatalkan, inkamatua tan dugan panagtrato ed saray arum; sikaray mangipaalagey ed sayan asasakbay a pundasyon diad panangipanengneng no panon a sarayan kualidad so onaplika’d atooan a sosyedad. Nisakup so no panoy pangaponi’d responsabilidad ed sakey a trabaho tan napanmatalkan ed satan. Si Jesus, diad “iyaaligwas to ed kakabatan” bilang sakey a tin-edyer, mapatnag ya akaaral na sakey a kimey ed dikingan na nantagibin ama ton Jose, ta anggan sanen arapat to lay edad 30 tan inggapo toy mapublikon kimey to ed Panarian, saray totoo so anawag ni’d sikato bilang “say karpentero.” (Marcos 6:3) Legay panaon na inkatin-edyer, nagkalalo lan aralen na ugugaw a lalaki no antoy kabaliksan na pankimey, anggamano say kimey et simpli lambengat a singa bilang ibabaki. Nayarin nipanengneng ed sikara a diad pagmaliw a maseet, seryoso tan napanpiyaan iran komikimey nagamoran day dilin-respeto tan say respeto tan apresasyon na arum; ya aliwa labat lan sikaray galang ed atateng da tan pamilya noagta “parakepen da met so bangat na Manangilaban tayo, say Dios, ed amin a bengatla.”—Tito 2:6-10.
26. Anton kadaanan a kustombre so amidbir a say sakey ya anak a bii so mabmablin membro na pamilya?
26 Saray anak a bibii, met, so nayarin makaaral ed dunong na panaglinis ed abung tan panag-ayos na ayaman tan makagunggunay apresasyon tan dayew diad dalem tan paway na pamilya. Say kablian na anak a bii ed pamilya to so niyilustra ed ugali nen panaoy Biblia diad pangerew na segep odino dasel ed nobya sano say anak a bii so niiter ed pipiasawa. Saya so andi-duaruwan amoria bilang sakey a bayar ed kaandi lay serbisyo to ed pamilya.—Genesis 34:11, 12; Exodo 22:16.
27. Akin a saray pankanawnawa’d edukasyon so nausar ed pankaabigan?
27 Saray pankanawnawa’d edukasyon so nausar ed pankaabigan diad pakatulong to’d kalangweran parad pangabet ed saray angat na bilay ed kaplesan a sistemay bengabengatla. Say ontan iran kalangweran so apisakup ed panamaseseg na apostol a “saray kalangweran tayo so mangaral met a mamasiansiay maabig iran kimey [malinis ya empleyo, New English Bible] pian naaguatan daray manangidesdes a pankaukolan, pian sikaray agmagmaliw ya andi-bunga.”—Tito 3:14.
Pananalimbeng na Kodego Moral na Biblia
28, 29. (a) Anton konseho so iiter na Biblia nipaakar ed saray kalimog? (b) Panoy pakatulong na atateng ed ananak da ya ontalineng ed sayan simbawa?
28 Saray atateng so mapaga sano saray kipapasen, anganko say kakaabay a panbibilayan da odino say eskuelaan a looban na anak da, a saraya so obligaen dan milimog ed arum iran tobonbalo a delinkuente tan makaderal. Nayarin namoria na atateng so katuaan na balikas na Biblia a say “mauges a pililimog et deralen toy maabig iran ugali.” Sikara sirin so masuyat a mangawat ed mikakasin argumento na ugaw: ‘Amin so manggagawa’d satan; akin ya agko nagawaan?’ Nayarin aliwan amin so manggagawa, ingen anggamano ontan, aliwan sikatoy magenap a rason ed panggawa na anak yo ed satan no satan so mauges odino kakulangkulangan. “Agka onibeg ed mauges a totoo [odino ugugaw], tan agmo pampilalekan so miulop ed sikara. Ta panderal so lawas pimorekdek na puso ra, tan say gulo so lawas sasalitaen na dilin bibil da. Diad kakabatan say sankaabungan so nipaalagey, tan diad pakatalos sikato so niletneg a malet.”—1 Corinto 15:33; Uliran 24:1-3.
29 Agyo naikolan so ananak yo legan na panaaral da odino legan na bilay da. Anggaman ontan, no ipaalagey yoy sankaabungan yo ed kakabatan niiter yo’d sikara so maabig a kodego moral tan maptek iran prinsipyo ya onkanan giya. “Saray salita na makabat so singa ra panikil.” (Eclesiastes 12:11) Nen inmuna ran panaon sarayan panikil so andurukey a bislak a walaan na mautok a nguro. Sikaray nausar a panagdag ed ayayep pian onabante ed suston direksion. Saray makabat a salita na Dios so mamasiansia’d sikatayon onabante ed suston dalan, tan, no sikatayoy onkasipa, pautoten toy konsiensia tayon manguman ed kurso tayo. Parad magnayon a pankaabigan na ananak yo, satan a kakabatan so iter yo’d sikara. Iparateng yo’d sikara diad panamegley na salita tan ehemplo. Ipurek iray datak na tuan kablian, tan satan so anapen na ananak yo ed arum a pilien dan personal iran kaulop.—Salmo 119:9, 63.
30. Panoy pakapangitaryay atateng ed ananak na inter-na-Dios a kodego moral?
30 Diad amin na saya, nodnonoten a saray kablian ed moral so mas lalon nipurpurek no walay sakey ya atmosperay ayaman a saratan a prinsipyo et rerespetoen tan susumpalen. Nawalaan na saray awawey a kaliktan yon onwala’d ananak yo. Diad dilin ayaman yo, ed dalem na sirkuloy pamilya, seguroen a naromog na anak yo so matatken a pakatalos, aro, panamerdona, maligen a sukat na kawayangan tan independensya tekep na inkahustisya tan inkasimbang, tan say liknaay panangawat tan panangayarian a kakaukolan da. Diad sarayan dalan ipatalos ed sikara so kodego moral ya inter-na-Dios a saratan so itarok da ya anggad paway na sirkuloy pamilya. Anggapo lay arum a niiter yo’d sikaran magmaong a tawir.—Uliran 20:7.