Asoo Ninyɛne Bazia Ayɛ Kɛ Dɛba Ne? Baebolo Ne Bahola Aboa Yɛ Wɔ Ewiade Mɔɔ Ewulenzane Ɛmaa Ninyɛne Ɛhakyi La Anu
“Yɛ kɔsɔɔti yɛkulo kɛ ninyɛne sia yɛ kɛ dɛba ne la.”—Angela Merkel, Germany maanle kpanyinli.
Kɛmɔ COVID-19 ewulenzane ne ɛlɛkɔ zo aha menli wɔ ewiade amuala la ati, bie a ɛ nee ye bayɛ adwenle. Noko, duzu a “ninyɛne mɔɔ bazia ayɛ kɛ dɛba ne” la kile a? Duzu a menli anye la kɛ bɛbayɛ a?
Bɛbazia bɛayɛ ninyɛne mɔɔ bɛyɛ ye dɛba ne la. Bie mɔ anye la kɛ bɛ nee menli babɔ nu ayɛ ninyɛne, bɛbayɛ menli atuu, bɛbazoma bɛ na bɛahola badu adenle. Bɛte nganeɛ kɛ “ninyɛne mɔɔ bɛkulo kɛ bɛsia bɛyɛ ye bieko” la bie a le kɛ bɛbahola bɛahɔ “aleɛlilɛleka, nwɔhoalilɛleka, [nee] ɛleka gyɛne mɔɔ le kɛ ɛhye mɔ la,” kɛ mɔɔ Dr. Anthony Faucia hanle la.
Bɛ ɛbɛlabɔlɛ bayɛ kpalɛ. Bie mɔ ɛnwu ye kɛ ɔle nwolɛ adenle mɔɔ ɔbamaa bɛ ɛbɛlabɔlɛ ayɛ kpalɛ adɛla kɛzi ɛnee ɔde la. Bɛte nganeɛ kɛ ɔwɔ kɛ ninyɛne bie mɔ kakyi, le kɛ gyima ɛsesebɛ mɔɔ die mekɛ, menli mɔɔ bɛ nee bɛ ɛnli ye boɛ yɛɛ adwenle nu ewule mɔɔ ɛbu zo la. Klaus Schwab, mɔɔ dele World Economic Forum ne la hanle kɛ, “Ewulenzane ne ɛmaa yɛnyia nwolɛ adenle mɔɔ yɛbava yɛazuzu yɛ ɛbɛlabɔlɛ nwo, kɛzi yɛkulo kɛ ewiade ne yɛ nee nzenzaleɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ ye wɔ ewiade ne anu la anwo. Na nwolɛ adenle ɛhye ɛnrɛdɛnla ɛkɛ ne dahuu.”
Wɔ bie mɔ afoa nu, ewulenzane ne ɛva ngyegyelɛ dɔɔnwo ɛrɛlɛ bɛ ɔti bɛdwenle kɛ ninyɛne ɛnrɛyɛ kɛ “dɛba ne” la bieko. Kɛ neazo la, menli dɔɔnwo gyima ɛvi bɛ sa, bɛ azua anzɛɛ bɛ kpɔkɛdelɛ ɛzɛkye na mɔɔ yɛ nyane bɔbɔ la, bie mɔ alɔvolɛ ɛwu.
Nɔhalɛ nu, awie biala ɛnze mɔɔ bazi wɔ mekɛ mɔɔ ewulenzane ne ɛpɛ nu la. (Nolobɔvo 9:11) Noko, Baebolo ne bahola aboa yɛ yeamaa yɛanyia kenle bie nwo adwenle kpalɛ na yɛahola yɛagyinla debie biala mɔɔ bazi la anloa. Bieko, Baebolo ne ka kenle bie mɔɔ yɛfa nwo yɛto zo a ɔyɛ boɛ na bie a ɛtɛdwenlenle nwo ɛlɛ la anwo edwɛkɛ.
Kɛzi ɛbanyia COVID-19 ewulenzane ne anwo adwenle kpalɛ la
Baebolo ne hanle dole ɛkɛ ne dɛba kɛ “mekɛ ɛhye ɛlɛkɔ awieleɛ” a “ewulenzane” bara. (Luku 21:11; Mateyu 24:3) Saa yɛkakye ɛhye wɔ COVID-19 ewulenzane ne anwo a, yɛnwu ye kɛ ɔboka ninyɛne titili—le kɛ konle konle, azɛlɛkpusulɛ mgbole nee ɛhɔne—mɔɔ Baebolo hanle kɛ ɔbasisi la anwo.
Yɛnwu ɛhye a ɔboa yɛ: Bie a ngyegyelɛ mɔɔ ewulenzane ne ɛva ɛra la azo bade ɛdeɛ noko Baebolo ne bɔ yɛ kɔkɔ kɛ yɛde “mekɛ mɔɔ anu yɛ se la” anu. (2 Timote 3:1) Ɛhye boa yɛ maa yɛnyia kenle bie nwo adwenle kpalɛ wɔ ngyegyelɛ mekɛ ɛhye anu.
Baebolo ne maa yɛnyia adwenle kpalɛ: Ɔnrɛhyɛ ninyɛne bahakyi wɔ ewiade mɔɔ ngyegyelɛ ɛbu zo la anu. Duzu a bahakyi a?
Kenle bie mɔɔ bie a ɛtɛdwenlenle nwo ɛlɛ la
Tɛ ngyegyelɛ mɔɔ yɛlɛyia bɛ ɛnɛ la angome a Baebolo ne ka nwolɛ edwɛkɛ a, emomu eza ɔka ninyɛne mgbalɛ mɔɔ ɔnrɛhyɛ ɔbasisi la anwo edwɛkɛ. Ɔka kenle bie mɔɔ alesama arane biala ɛnrɛhola ɛnrɛmaa yɛnrɛyia ye na Nyamenle ala a bahola amaa yɛanyia ye la anwo edwɛkɛ. “Ɔbakyikyi bɛ nye anwo monle kɔsɔɔti, na ewule ɛnle ɛkɛ bieko, yɛɛ alɔbɔlɛ nee ɛzunlɛ nee nyane ɛnle ɛkɛ bieko.”—Yekile 21:4.
Gyihovab Nyamenle ɛbɔ ɛwɔkɛ kɛ: “Nea! Melɛyɛ ninyɛne kɔsɔɔti fofolɛ.” (Yekile 21:5) Ɔbaye ewiade ngyegyelɛ mɔɔ ewulenzane ne ɛva bie ɛraboka nwo la yeavi ɛkɛ. Ɔbayɛ ninyɛne ɛhye mɔ:
Yɛbanyia nwonane nee adwenle nu kpɔkɛdelɛ mɔɔ di munli, awie biala anwo ɛnrɛdo ye bieko anzɛɛ ɛnrɛwu.—Ayezaya 25:8; 33:24.
Yɛbanyia gyima mɔɔ yɛ ahunlundwolɛ, ɔnlie yɛ mekɛ dɔɔnwo na ɔmmaa yɛ nye zo ɛnda yɛ anzɛɛ yɛnvɛ somaa la yɛayɛ.—Ayezaya 65:22, 23.
Awie biala anwo badɔ ye, yɛnrɛli ehyia yɛɛ ɛhɔne ɛnrɛhu yɛ.—Edwɛne 72:12, 13; 145:16.
Yɛ rɛle bavi ninyɛne mɔɔ sisile mɔɔ maanle yɛlile nyane la yɛɛ yɛbanwu yɛ alɔvolɛ mɔɔ bɛdwazo bɛ bɛra ngoane nu bieko la.—Ayezaya 65:17; Gyima ne 24:15.
Yɛnwu ɛhye a ɔboa yɛ: Baebolo ne ka kɛ: “Anyelazo ɛhye mɔɔ yɛlɛ la le kɛ sɛkɛ maa yɛ ngoane.” (Hibuluma 6:19, ɔbodwɛkɛ) Anyelazo mɔɔ yɛlɛ kɛ ninyɛne bayɛ boɛ la maa yɛsie yɛ nwo dii. Ɔbahola yeaboa yɛ yeamaa yɛagyinla ngyegyelɛ mɔɔ yɛyia bɛ ɛnɛ la anloa, yɛade yɛ adwenleadwenle zo na yɛ nye ahɔ zo alie.
Noko, asoo amgba ɛbahola wɔalie Baebolo ne anu ɛwɔkɛ ne mɔ wɔali? Nea edwɛkɛ ne mɔɔ se “Baebolo Ne—Buluku Mɔɔ Ka Nɔhalɛ.”
Baebolo ngyinlazo mɔɔ baboa wɔ mekɛ mɔɔ ninyɛne ɛlɛkakyi la
Bu ngoane
Ngɛlɛlera: ‘Nrɛlɛbɛ die ɔ menle ngoane.’—Nolobɔvo 7:12.
Mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la: Si kpɔkɛ kpalɛ amaa ɛ nwo antoto wɔ. Suzu mɔɔ ɛlɛkɔ zo wɔ bɛ ɛkɛ ne la anwo. Suzu kpɔkɛdelɛ nee banebɔlɛ nwo adehilelɛ, menli mɔɔ ɛnyia ewule ne bie wɔ ɛleka mɔɔ ɛwɔ la yɛɛ menli dodo mɔɔ ɛwɔ vaccine ne amuala la anwo.
Kɔ zo nea ɛ nwo boɛ
Ngɛlɛlera: “Nrɛlɛbɛvolɛ anye la ɛkɛ yɛɛ ɔtwe ɔ nwo ɔfi ɛtane nwo, noko koasea ɛndwenle yɛɛ ɔdie ɔ nwo ɔdi somaa.”—Mrɛlɛbulɛ 14:16.
Mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la: Kɔ zo yɛ ninyɛne mɔɔ babɔ wɔ kpɔkɛdelɛ nwo bane la. Mbɔlɔba bie mɔ kile kɛ ewulenzane ne nee yɛ badɛnla ahyɛ.
Kpondɛ edwɛkɛ mɔɔ le nɔhalɛ la
Ngɛlɛlera: “Sonla mɔɔ ye adwenle ɛtɛtinli la die edwɛkɛ biala di, noko mɔɔ anye gyi ɔ ti anwo la dwenle ɔ gyakɛ biala mɔɔ ɔlɛtu la anwo.”—Mrɛlɛbulɛ 14:15.
Mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la: Nea boɛ wɔ folɛdulɛ mɔɔ ɛbava wɔayɛ gyima la anwo. Wɔ kpɔkɛzilɛ nwo hyia kpalɛ—saa ɛgyinla edwɛkɛ mɔɔ ɛnle nɔhalɛ la azo ɛsi kpɔkɛ a, ɛbahola wɔaboda ɛ nwo.
Nyia adwenle kpalɛ
Ngɛlɛlera: “Mmaka kɛ, “Duzu ati a mekɛ mɔɔ ɛze ɛhɔ la le kpalɛ tɛla ɛnɛ a?” ɔluakɛ nrɛlɛbɛ ɛnle nu kɛ ɛkɛbiza ɛhye.”—Nolobɔvo 7:10.
Mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la: Bɔ kpɔkɛ kɛ ɛbamaa ɛ nye alie tɛnlabelɛ mɔɔ ɛwɔ nu la anwo. Mmafa wɔ adwenle ɛsie kɛzi ɛnee wɔ ɛbɛlabɔlɛ ne de kolaa na ewulenzane ne ara la azo yɛɛ mmadwenle nwolɛ adenle mɔɔ ɛvi ɛ sa ɔlua ewulenzane ne ati la anwo somaa.
Bu awie mɔ
Ngɛlɛlera: “Bɛli menli kɔsɔɔti eni.”—1 Pita 2:17.
Mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la: Asolo kɛzi menli yɛ bɛ nyɛleɛ wɔ ewulenzane ne nee mɔɔ yeva yera la anwo. Mmabɔ mɔdenle kɛ ɛkakyi bɛ adwenle, emomu kɔ zo di kpɔkɛ kpalɛ mɔɔ wɔzi la azo. Dwenle bɛdabɛ mɔɔ bɛtɛwɔle vaccine ne bie, mgbanyima nee menli mɔɔ lɛ kpɔkɛdelɛ nwo ngyegyelɛ la anwo.
Nyia abotane
Ngɛlɛlera: “Ɛlɔlɛ lɛ abotane yɛɛ ɔ ti akunlu le kɛnlɛma.”—1 Kɔlentema 13:4.
Mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la: Da atiakunlukɛnlɛma ali wɔ mekɛ mɔɔ awie mɔ ɛlɛka kɛzi bɛsulo kɛ bɛbayɛ ninyɛne bie mɔ mɔɔ ɛnee bɛyɛ kolaa ewulenzane ne ara anwo edwɛkɛ la. Saa tɛnlabelɛ ne kakyi na ɛkola ɛyɛ ninyɛne bie mɔ a, anrɛɛ si abotane.
Kɛzi Baebolo ne ɛlɛboa menli yeamaa bɛangyinla ewulenzane ne anloa la
Kenle bie nwo ɛwɔkɛ mɔɔ yɛ anyelielɛ mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la kyekye Gyihova Alasevolɛ arɛle kpalɛ. Ɔti bɛndwenle ewulenzane ne anwo dɔɔnwo. Eza bɛdi Baebolo ne anu mɛla mɔɔ se bɛyia nu dahuu bɛzonle la azo amaa bɛaboa bɛ nwo ngoko. (Hibuluma 10:24, 25) Awie biala kola kɔ Gyihova Alasevolɛ debiezukoalɛ ne mɔ mɔɔ ɔlua ewulenzane ne ati bɛyɛ ye wɔ videoconference nee fonu zo la bie.
Bie mɔ ɛnwu ye kɛ Gyihova Alasevolɛ nyianu mɔɔ bɛkɔ bie la ɛboa bɛ kpalɛ wɔ mekɛ ɛhye mɔɔ anu yɛ se la anu. Kɛ neazo la, raalɛ bie mɔɔ nyianle COVID-19 ewule ne bie la liele dole nu kɛ ɔbahɔ Gyihova Alasevolɛ debiezukoalɛ mɔɔ bɛyɛ ye wɔ videoconference zo la bie. Debiezukoalɛ zɔhane ne mɔ boale ye kpalɛ ɔnva nwo kɛ ɛnee ewule ne ɛlɛgyegye ye la. Nzinlii ɔhanle kɛ: “Mete nganeɛ kɛ meboka abusua ɛhye anwo. Baebolo ne mɔɔ mekenga la maa menyia anzodwolɛ na mesie me nwo dii. Ɔmaa mefa me nye mesie me kenle bie anyelazo ne azo na tɛ ngyegyelɛ mɔɔ melɛ bɛ la azo. Meda bɛ ase kɛ bɛboa me bɛmaa mebikye Nyamenle la. Ɛhye a ɛnee melɛkpondɛ wɔ me ɛbɛlabɔlɛ nu a.”
a National Institute of Allergy and Infectious Diseases mɔɔ wɔ United States la kpanyinli ne.
b Baebolo ne maa yɛnwu kɛ Nyamenle duma a le Gyihova.—Edwɛne 83:18.