AUGUST 17-23, 2026
EDWƐNE 90 Bɛmaa Yɛmaa Yɛ Nwo Anwosesebɛ
Ninyɛne Mɔɔ Yɛyɛ A Ɔnrɛzɛkye Yɛ Nee Yɛ Mediema Avinli La
“Bɛwula ahunluyelɛyelalɛ, atiakunlukɛnlɛma, mɛlɛbɛnwoaze, bɛtɛɛyɛlɛ nee abotane.”—KƆL. 3:12.
BODANE
Yɛbazukoa kɛzi yɛbali ngyegyelɛ mɔɔ kola sɛkye yɛ nee yɛ mediema diedima agɔnwolɛvalɛ ne anwo gyima la wɔ edwɛkɛ ɛhye anu.
1. Nienwu a yɛbanyia agɔnwolɛma kpalɛ a?
ƐBƐLABƆLƐ wɔ awieleɛ mekɛ ɛhye anu yɛ ɛvɛlɛ kpalɛ. Noko saa yɛnlɛ agɔnwolɛma kpalɛ a, yemɔ akee ɔnla aze fee. Gyihova ze ye zɔ, ɔti a ɔmaa yɛkola yɛnyia agɔnwolɛma kpalɛ wɔ ye menli ne avinli la. (Edw. 119:63) Na ɔyɛ yɛ fɛ kɛ yɛboka Gyihova azonvolɛ mɔɔ bɛkulo bɛ nwo ngoko la anwo.
2. Agɔnwolɛvalɛ boni a yɛkulo kɛ yɛ nee yɛ mediema diedima nyia a?
2 Tɛ kɛ yɛkpondɛ kɛ yɛnwu yɛ mediema diedima ala, emomu yɛkulo kɛ yɛfa bɛ agɔnwolɛ kyengye. Yɛle abusua mɔɔ yɛkulo Gyihova nee Gyisɛse, na zɔhane ɛlɔlɛ ne ka yɛ bɔ nu. (Dwɔn 13:35) Noko akee ɛhye ɛmba mgbane. Ɔhyia gyima ɛsesebɛ. Na kɛ mɔɔ menli mɔɔ bɛnli munli la fa agɔnwolɛ biala a ɔyɛ a ngyegyelɛ ba bɛ avinli la, zɔhane ala a yɛ nee yɛ mediema diedima agɔnwolɛvalɛ ne noko kola nyia ye ngyegyelɛ ɛdeɛ a.
3. Duzu ati a ɔkola ɔyɛ se kɛ yɛ nee yɛ mediema avinli bayɛ kɛnlɛma dahuu a?
3 Nɔhalɛ ne a le kɛ, tɛ awie biala a yɛbahola yɛava ye agɔnwolɛ kyengye a. Duzu ati a ɔkola ɔba ye zɔ a? Ɔluakɛ bie a yɛ nee mediema bie mɔ anye die debie ko ne ala anwo anzɛɛ yɛlɛ subane ko. Noko bie a yɛnwu kɛ ɔnla aze kɛ yɛ nee bie mɔ avinli bayɛ kɛnlɛma dahuu. Ɔdwu mekɛ ne bie a yɛ nee mediema zɔhane mɔ adwenle ɛnyia na yemɔ kola maa ɔyɛ se kɛ yɛbabikye bɛ. Ɔbahola yeara ye noko kɛ kɛmɔ yɛ subane le ngakyile la ati yɛngulo kɛ yɛ nee bɛ babɔ nu ayɛ ninyɛne. Ɔyɛ noko a nyane mɔɔ yɛ diema bie ɛlɛdi anzɛɛ ewule bie mɔɔ yenyia la kola maa ɔyɛ se kɛ yɛbabikye ye kpalɛ. Ɛhye ati wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbanlea kɛzi Gyisɛse neazo ne baboa yɛ yeamaa yɛ nee yɛ mediema avinli ayɛ kɛnlɛma wɔ mekɛ mɔɔ yɛbayia ngyegyelɛ la. Noko akee maa yɛlimoa yɛnlea kɛzi yɛsukoa Gyihova subane a ɔbahola yeaboa yɛ amaa yɛ nee yɛ mediema avinli anzɛkye la.
SUBANE KPALƐ BOA MAA YƐ AVINLI YƐ KƐNLƐMA DAHUU
4. Duzu a yɛyɛ a ɔbamaa yɛ agɔnwolɛvalɛ ne anu amia a?
4 Amaa yɛ nee yɛ mediema agɔnwolɛvalɛ ne anu amia la, ɔwɔ kɛ yɛnwu subane mgbalɛ mɔɔ bɛlɛ la. Na amaa yɛanwu bɛ subane ɛhye mɔ la, kyesɛ yɛ nee bɛ bɔ nu yɛ ninyɛne. Ɛhye ati a ɛnee ɛzoanvolɛ Pɔɔlo lɛ ɛhulolɛ kɛ ɔbayia ɔ mediema diedima na bɛabɔ nu bɛayɛ ninyɛne la. Ɔti ɔhɛlɛle ɔhɔmaanle Tɛsalonaekama ne kɛ, “Yɛbɔle mɔdenle biala kɛ yɛbanwu bɛ nyunlu bieko.” (1 Tɛs. 2:17) Mediema dɔɔnwo noko ɛnwu kɛ, debie mɔɔ maa bɛ nee bɛ mediema gyɛne agɔnwolɛvalɛ ne anu mia la a le kɛ bɛbayia na bɛabɔ adawu. Zɔhane ati saa yɛ nee bɛ kɔ daselɛlilɛ, yɛyia debiezukoalɛ anzɛɛ nyianu bo a, ɔmaa yɛnyia nwolɛ adenle yɛ nee bɛ bɔ adawu. Noko akee bie a yɛnwu kɛ, saa yɛ nee yɛ mediema bɔ nu yɛ ninyɛne a, yemɔ ɛngile kɛ yɛnrɛyia ngyegyelɛ mɔɔ bahola azɛkye yɛ avinli a.
5. Saa yɛte nganeɛ kɛ yɛ nee yɛ diema bie avinli ɛlɛsɛkye a, duzu a yɛbahola yɛayɛ a? Maa neazo. (Kɔlɔsaema 3:12)
5 Saa yɛte nganeɛ kɛ yɛ nee yɛ diema bie avinli ɛlɛsɛkye a, ɔwɔ kɛ yɛda subane kpalɛ ali amaa yɛ agɔnwolɛvalɛ ne anu amia dahuu. (Kenga Kɔlɔsaema 3:12.) Subane ɛhye mɔ bie a le mɛlɛbɛnwoaze, abotane, atiakunlukɛnlɛma nee ahunluyelɛyelalɛ. Maa yɛyɛ nwolɛ neazo bie. Kɛ mɔɔ ɛfa oil ɛgua kale engine nu a ɔmaa ɔyɛ gyima kpalɛ la, zɔhane ala a subane kpalɛ bamaa ngyegyelɛ mɔɔ bahola azɛkye yɛ avinli la azo ade a. Akee maa yɛzuzu ninyɛne nsa mɔɔ ɔbahola yɛazɛkye yɛ nee yɛ mediema avinli la anwo. Saa yɛlɛsuzu nwo a, yɛbanwu kɛzi yɛsukoa Gyisɛse mɛlɛbɛnwoaze, ye abotane, ye atiakunlukɛnlɛma nee ye ahunluyelɛyelalɛ ne a ɔbamaa yɛ nee yɛ mediema ayɛ agɔnwolɛma dahuu la anwo.
SAA BƐ ADWENLE ƐNYIA A
6. Saa bɛ adwenle ɛnyia a, kɛzi ɔbahola yeaha bɛ agɔnwolɛvalɛ ne ɛ?
6 Duzu ati a ɔle ngyegyelɛ a? Saa menli nwiɔ adwenle ɛnyia wɔ edwɛkɛ nwo a, bie a bɛ nuhua ko biala bade nganeɛ kɛ ye nzuzulɛ ɛdeɛ ne a le kpalɛ a. Kɛ neazo la, wɔannea a mediema mrenyia nwiɔ bie adwenle ɛnrɛyia wɔ adenle mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛ ekpunli ne dua zo yɛ bɛ azɛlɛsinli ne anu gyima la anwo, ɔluakɛ bɛ nuhua ko biala die di kɛ ye nzuzulɛ ɛdeɛ ne a le kpalɛ a. Ɛnlie ɛnli kɛ edwɛkɛ ekyi ɛhye bahola ayɛ kpole na yeazɛkye bɛ agɔnwolɛvalɛ ne ɔ? Bɛ nuhua ko biala ambɛlɛ ɔ nwo aze a, ɔbahola yeara ye zɔ. Saa bɛanziezie edwɛkɛ ne a, bɛ nuhua ko biala bahola ava ɔ gɔnwo anwo ɛya. Mekɛ ɛlɛkɔ la, bɛ avinli bahola atete na bɛ agɔnwolɛvalɛ ne azɛkye ɔlua edwɛkɛ ekyi ɛhye ati.
7. Amaa Gyisɛse ɛdoavolɛma ne ahola aziezie bɛ nee awie mɔ avinli la, duzu a ɔyɛle ɔboale bɛ a?
7 Sukoa Gyisɛse mɛlɛbɛnwoaze ne. Ɔhilehilele ye ɛdoavolɛma ne kɛ ɔwɔ kɛ bɛbɛlɛ bɛ nwo aze na bɛahola bɛaziezie bɛ nee awie mɔ avinli. Ɛnee ɛdoavolɛma ne ta su mɔɔ le kpole wɔ bɛ avinli la anwo kpolera. Amaa Gyisɛse aboa bɛ yeamaa bɛaye subane ɛhye bɛavi bɛ ahonle nu la, ɔhilehilele nu ɔhilele bɛ kɛ ɔwɔ kɛ bɛbu bɛ nwo kɛ awie mɔ tɛla bɛ. (Mat. 20:25-28) Nɔhalɛ nu, ɛnee ɔlɛkilehile bɛ ninyɛne mɔɔ bɛyɛ a ɔbahile kɛ bɛbɛlɛ bɛ nwo aze la. Nɔe ne mɔɔ aleɛ kye a bɛbahu Gyisɛse bɔbɔ la, ɔvile mɛlɛbɛnwoaze nu ɔyɛle gyima mɔɔ akɛlɛ a yɛ la ɔvale ɔyɛle neazo ɔmaanle bɛ, ɔwowole bɛ gyakɛ anwo. (Dwɔn 13:3-5, 12-16) Ɔyɛle ɛhye ɔvale ɔhilele bɛ ninyɛne mɔɔ bɛyɛ a bɛ agɔnwolɛvalɛ ne ɛnrɛzɛkye la. Saa bɛnwu bɛ nwo kɛ awie mɔ tɛla bɛ a, ɔnrɛmaa ɔnrɛyɛ se kɛ bɛbalie bɛ nzuzulɛ bɛado nu. Ɛhye bamaa bɛahɔ zo bɛayɛ agɔnwolɛma ɔnva nwo kɛ bɛ adwenle ɛnyia wɔ edwɛkɛ bie anwo la.
8. Saa bɛ adwenle ɛnyia wɔ edwɛkɛ bie anwo a, kɛzi mɛlɛbɛnwoaze bahola aboa bɛ ɛ? (Kɔlɔsaema 3:13) (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
8 Duzu a ɛbahola wɔayɛ a? Mɛlɛbɛnwoaze bahola aboa wɔ yeamaa wɔabu ɛ nye wɔagua edwɛkɛ ngyikyi zo na wɔavi wɔ ahonle nu wɔava awie mɔ nvonleɛ wɔahyɛ bɛ bɔkɔɔ. (Kenga Kɔlɔsaema 3:13.) Saa ɛbɛlɛ ɛ nwo aze a, ɔnrɛmaa ɛnrɛva ɛya wɔ mekɛ mɔɔ ɛ nee awie adwenle ɛnyia la, na yemɔ ɛnrɛmaa bɛ agɔnwolɛvalɛ ne ɛnrɛzɛkye. (Edw. 4:4) Saa bɛ nuhua ko biala ka edwɛkɛ ɛtane kile ɔ gɔnwo bɔbɔ a, bɛhakye kɛ ɔyɛ a yɛ muala yɛka edwɛkɛ bie na nzinlii yɛanlu yɛ nwo. (Nol. 7:21, 22) Biza ɛ nwo kɛ, ‘Asoo me edwɛkɛ mɔɔ mekulo kɛ ɔdie ɔto nu la anwo hyia me tɛla yɛ agɔnwolɛvalɛ ne ɔ?’ Ɛdawɔ noko ɛbahola wɔalie ɛ gɔnwo ne nzuzulɛ ɛdeɛ ne wɔado nu. Saa wɔanga mɔɔ zile la anwo edwɛkɛ bieko a, ɔbamaa anzodwolɛ adɛnla bɛ avinli.
Mɛlɛbɛnwoaze bahola aboa wɔ yeamaa wɔabu ɛ nye wɔagua edwɛkɛ ngyikyi zo na wɔava ɛtane wɔahyɛ bɔkɔɔ (Nea ɛdendɛkpunli 8)a
9. Saa bɛyɛ ye biala a bɛ adwenle ɛnyia a, kɛzi mɛlɛbɛnwoaze bahola aboa bɛ ɛ? (Mrɛlɛbulɛ 17:9)
9 Saa bɛyɛ ye biala a bɛ adwenle ɛnyia a, eza mɛlɛbɛnwoaze bahola aboa bɛ. Mmagyinla zolɛ kyengye kɛ wɔ nzuzulɛ ɛdeɛ ne ala a le kpalɛ a. (Kenga Mrɛlɛbulɛ 17:9; 1 Kɔl. 6:7) Bɔ mɔdenle kɛ ɛnrɛmaa debie biala ɛnrɛzɛkye bɛ agɔnwolɛvalɛ ne. Mɔɔ ɛboa mediema dɔɔnwo la a le kɛ bɛkɔ ahenle mɔɔ bɛ nee ye adwenle ɛnyia la ɛkɛ bɛ nee ye kɔsiezie edwɛkɛ ne. (Edw. 34:14) Saa ɛkɔ ahenle ɛkɛ a, ɛbahola wɔaha kɛ: ‘Yɛyɛ agɔnwolɛma yɛhyɛ ekyii, ɔti maa yɛnlea yɛziezie edwɛkɛ ne.’ Siezie ɛ nwo kɛ ɛbalie wɔ nvonleɛ wɔado nu, wɔade ɔ bo kɛ amgba edwɛkɛ ne gyegye ɛ diema ne na akee kpa ye kyɛlɛ. Saa ɛ diema ne noko kpa wɔ kyɛlɛ a, fi mɛlɛbɛnwoaze nu fa ye nvonleɛ kyɛ ye. (Luku 17:3, 4) Kakye kɛ, tɛ bɛ bodane a le kɛ bɛnea mɔɔ ye edwɛkɛ yɛ fɛ nee mɔɔ ye edwɛkɛ ɛnyɛ fɛ, emomu bɛsiezie bɛ avinli na bɛadoa bɛ agɔnwolɛvalɛ ne azo.—Mrɛ. 18:24.
SAA YƐ SUBANE LE NGAKYILE A
10. Subane boni mɔ a ɔbahola yeamaa yeayɛ se kɛ yɛbava awie mɔ agɔnwolɛ a?
10 Duzu ati a ɔle ngyegyelɛ a? Ɔbahola yeayɛ se kɛ yɛbava mediema mɔɔ bɛ subane le ngakyile fi yɛ ɛdeɛ ne anwo la agɔnwolɛ kyengye. Wɔannea a bie mɔ lɛ subane mɔɔ ka yɛ ɛya a. Bie a bie mɔ noko ɛngola ɛnwolo menli ɔluakɛ awie mɔ nee bɛ anli ye boɛ wɔ mekɛ bie mɔɔ ɛze ɛhɔ la. Bɛtetele bie mɔ noko wɔ ɛleka mɔɔ awie mɔ ɛnda ɛnga kɛzi bɛte nganeɛ la anwo edwɛkɛ la, yɛɛ bɛtetele bie mɔ noko wɔ ɛleka mɔɔ menli ne anwo yɛ anyelielɛ na bɛtendɛ dɔɔnwo la. Yɛ nuhua bie mɔ kola wolo menli yɛɛ bie mɔ noko se nyiane.
11. Kɛzi Gyisɛse holale vale menli mɔɔ bɛ subane le ngakyile fi ye ɛdeɛ ne anwo la agɔnwolɛ ɛ?
11 Sukoa Gyisɛse abotane ne. Gyisɛse holale vale menli mɔɔ bɛ subane le ngakyile fi ye ɛdeɛ ne anwo la agɔnwolɛ. Kɛ neazo la, ɛzoanvolɛ Gyemise nee Dwɔn hanle hilele Gyisɛse kɛ ɔmaa bɛ nwolɛ adenle titili bie wɔ ye Belemgbunlililɛ ne anu. (Maake 10:35-37) Noko akee, Gyisɛse gyakyile dibilɛ nee nwolɛ adenle mɔɔ ɛnee ɔlɛ wɔ anwuma la yɛɛ ɔrale azɛlɛ ye azo a. (Fel. 2:5-8) Ɛnee subane mɔɔ ɛzoanvolɛma ne lɛ la le ngakyile fi Gyisɛse ɛdeɛ ne anwo. Noko Gyisɛse nyianle bɛ nee menli gyɛne nwo abotane.
12. Duzu a boale Gyisɛse maanle ɔnyianle ɔ gɔnwo mɔ anwo abotane a?
12 Gyisɛse anye anla kɛ ɔ gɔnwo mɔ bayɛ bɛ ninyɛne pɛpɛɛpɛ. Ɛnee ɔze kɛ adwenle mɔɔ Gyemise nee Dwɔn lɛ la bie ala a ye ɛdoavolɛma ne mɔ anu dɔɔnwo lɛ a. (Maake 9:34) Ɛnee Gyisɛse te bɛ edwɛkɛ bo ɔluakɛ ɛleka mɔɔ bɛtetele bɛ la yɛɛ Gyisɛse nyinle a, na ɛnee dumalielɛ nee gyinlabelɛ hyia bɛ kpalɛ. Noko akee, Gyisɛse nyianle bɛ nwo abotane ɔluakɛ ɛnee ɔ nye ɛnla kɛ bɛbaye anwomemaazo nee anyebolo subane ne mɔɔ ɛsosɔ ndinli wɔ bɛ nu la bɛavi bɛ nu ndɛndɛ.—Maake 10:42-45.
13. Saa yɛlɛ yɛ mediema nwo abotane a, kɛzi ɔbaboa yɛ ɛ? (Ɛfɛsɛsema 4:2)
13 Duzu a ɛbahola wɔayɛ a? Saa ɛ mediema bie mɔ lɛ subane mɔɔ ɛ nye ɛnlie nwo a, ɔwɔ kɛ ɛkɔ zo ɛnyia bɛ nwo abotane. (Mrɛ. 14:29) Yɛ muala yɛlɛ subane ngakyile bie mɔ mɔɔ ɔnle ɛtane, emomu bɛmaa yɛyɛ ngakyile ala. Ɛhye ati, saa awie mɔ andendɛ antia yɛ a ɔmaa yɛ nye die. (Kenga Ɛfɛsɛsema 4:2.) Zɔhane ati, saa yɛ mediema bie mɔ da subane mɔɔ ɛnle ɛtane ɛdeɛ, noko yɛ nye ɛnlie nwo la ali a, ɔwɔ kɛ yɛnyia bɛ nwo abotane. Kɛ neazo la, nea kɛzi ɔyɛ se ɔmaa awie mɔɔ se nyiane na ɔngulo ɛdendɛlɛ la kɛ ɔ nee menli gyɛne bali adwelie la. Eza bɔ mɔdenle kɛ ɛbanyia awie mɔɔ ɔkulo ɛdendɛlɛ na ɔkola ɔwolo menli la anwo abotane. Nɔhalɛ ne a le kɛ tɛ awie biala a yɛbahola yɛava ye agɔnwolɛ kyengye a, noko ɔwɔ kɛ yɛkakye kɛ Kilisienema mɔɔ asolo bɛ subane la bahola abɔ nu ayɛ gyima kpalɛ.
14. Saa yɛlɛ abotane a, duzu a ɔbamaa yɛava yɛ adwenle yɛazie zo a?
14 Saa yɛlɛ abotane a, ɔbaboa yɛ yeamaa yɛava yɛ adwenle yɛazie subane mgbalɛ mɔɔ yɛ mediema lɛ la azo. Saa yɛyɛ ye zɔ a, ɔnrɛmaa yɛnrɛnyia adwenle kɛ kɛmɔ yɛ mediema subane le ngakyile la ati yɛnrɛhola yɛnrɛva bɛ agɔnwolɛ. Kɛ neazo la, Gyemise nee Dwɔn yɛle angomedi na bɛzɛlɛle Gyisɛse kɛ ɔmaa bɛ dibilɛ kpole wɔ Belemgbunlililɛ ne anu. Noko mɔɔ bɛyɛle la hilele kɛ ɛnee Belemgbunlililɛ ne anwo hyia bɛ. Gyisɛse nwunle ye zɔ na ɔ nye liele bɛ diedi ne anwo. Ɔti saa yɛdayɛ noko yɛfa yɛ adwenle yɛsie subane mgbalɛ mɔɔ yɛ gɔnwo mɔ lɛ la azo a, ɛnee yɛlɛsukoa Gyisɛse yɛɛ ɔ Ze Gyihova.
15. Saa yɛ subane le ngakyile fi awie mɔ ɛdeɛ nwo a, nwane a bahola aboa yɛ amaa yɛ nee bɛ avinli anzɛkye a?
15 Mɔɔ hyia kpalɛ la, saa yɛ subane le ngakyile fi awie mɔ ɛdeɛ nwo a yɛbahola yɛazɛlɛ Gyihova kɛ ɔboa yɛ amaa yɛ nee menli zɔhane mɔ avinli anzɛkye. Bɔ mɔdenle dwenle tɛnlabelɛ mɔɔ bahola azɛkye bɛ avinli la anwo na dimoa yɛ nwolɛ asɔne amaa saa ɔba a wɔahola wɔazie ɛ nwo dii. Kakye kɛ Gyihova mɔɔ bɔle yɛ la ze kɛ asolo yɛ nuhua ko biala subane. Ɔti saa ɛyɛ asɔne a, nyia anwodozo kɛ Gyihova ze mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔyɛ ɔboa wɔ amaa wɔahɔ zo wɔagyinla ɔ nloa la. Saa ɛnwu kɛ ɔnla aze kɛ ɛbanyia awie bie anwo abotane a, sɛlɛ Gyihova kɛ ɔva ye sunsum nwuanzanwuanza ne ɔboa wɔ ɔmaa ɛhomo ɛ nwo zo.—Luku 11:13; Gal. 5:22, 23.
SAA YƐ MEDIEMA ƐLƐNWU AMANEƐ A
16. Saa yɛ mediema ɛlɛnwu amaneɛ bie a, duzu a bahola azi a?
16 Duzu ati a ɔle ngyegyelɛ a? Saa yɛ mediema ɛlɛyia ngyegyelɛ a, wɔannea a bɛbala subane mɔɔ yɛ nye ɛnlie nwo la ali. Kɛ neazo la, bie a bɛnrɛbikye yɛ, yɛka edwɛkɛ biala a bɛfa yɛ nwo ɛya anzɛɛ bɛbayɛ ninyɛne mɔɔ ɔbazi yɛ nwo. Bie a bɛbaha edwɛkɛ anzɛɛ bɛbayɛ debie mɔɔ ɔbamaa yɛali nyane la. (Dwobu 6:2, 3) Kɛmɔ bie a yɛnze ngyegyelɛ mɔɔ yɛ mediema diedima ɛlɛyia la ati, bie a yɛ nye la kɛ bɛbayɛ bɛ debie biala pɛpɛɛpɛ wɔ mekɛ mɔɔ bɛnrɛhola bɛnrɛyɛ ye zɔ la.
17. Duzu a yɛsukoa yɛfi kɛzi Gyisɛse nee Baatemeɛse lile la anu a?
17 Sukoa Gyisɛse atiakunlukɛnlɛma nee ye ahunluyelɛyelalɛ ne. Gyisɛse lale atiakunlukɛnlɛma nee ahunluyelɛyelalɛ ali hilele bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛnwu amaneɛ la, bɔbɔ bɛdabɛ mɔɔ ɛnee ɔtɛyiale bɛ ɛlɛ la. Maa yɛva kɛzi ɔ nee nrenyia anyezinliravolɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Baatemeɛse la lile la kɛ neazo. Mɔɔ ɔdele kɛ Gyisɛse ɛlɛse la, ɔbɔle ɔ bo ɔdeɛdeanle nu amaa Gyisɛse anwu ye. Menli mɔɔ ɛnee bɛ nee Gyisɛse lua la bie mɔ hanle hilele ye kɛ ɔyɛ koonwu. Noko kɛmɔ ɛnee ɔkulo kɛ Gyisɛse yɛ ye ayile la ati, akee ɔdeɛdeanle nu kpole. Ɔbahola yeara ye kɛ ɛnee ye nyɛleɛ ne ka menli mɔɔ doa Gyisɛse la bie mɔ ɛya. Noko “alɔbɔlɛ hunle Gyisɛse.” Edwɛkɛ zɔhane kile kɛ ɔ kunlu yelɛyelale ye kpole maanle Baatemeɛse. (Mat. 20:34; Maake 10:46-52) Ɔdendɛle kɛnlɛma ɔhilele Baatemeɛse na ɔhanvole ye wɔ ye diedi ne anwo. Akee ɔmaanle ɔnwunle debie bieko.
18. Subane boni mɔ a ɔwɔ kɛ ɛda ye ali ɛkile ɛ gɔnwo mɔ mɔɔ bɛlɛnwu amaneɛ la ɛ? (1 Tɛsalonaekama 5:14)
18 Duzu a ɛbahola wɔayɛ a? Sukoa kɛ ɛbala atiakunlukɛnlɛma nee ahunluyelɛyelalɛ ali ɔluakɛ subane ɛhye mɔ baboa wɔ yeamaa wɔakyekye ɛ mediema mɔɔ bɛlɛnwu amaneɛ la arɛle. (Kenga 1 Tɛsalonaekama 5:14.) Kakye kɛ agɔnwolɛ kpalɛ lɛ ɛhulolɛ kɛ ɔbaboa wɔ mekɛ biala, titili wɔ “anwongyelelɛ mekɛ” nu. (Mrɛ. 17:17) Agɔnwolɛ zɛhae te bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛnwu amaneɛ la nyane bo, eza ɔka edwɛkɛ mɔɔ kyekye bɛ rɛle yɛɛ ɔyɛ biala mɔɔ ɔbahola la ɔboa bɛ ɔmaa bɛ nwo gyinla bɛ.
19. Duzu a yɛyɛ a ɔbahile kɛ yɛlɛda atiakunlukɛnlɛma nee ahunluyelɛyelalɛ ali a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
19 Duzu a ɛbahola wɔayɛ wɔahile kɛ ɛlɛda atiakunlukɛnlɛma nee ahunluyelɛyelalɛ ali a? Nɔhalɛ nu, ɛnrɛhola ɛnrɛye nyane bie mɔɔ ɛ diema diedinli bie ɛlɛdi la ɛnrɛvi ɛkɛ, noko ɛbahola wɔabɔ mɔdenle kɛ ɛbade tɛnlabelɛ mɔɔ ɔwɔ nu la abo. (Mat. 7:12; 1 Pita 3:8) Ɔti saa ɔlɛka ye ngyegyelɛ ne anwo edwɛkɛ yeahile wɔ a, tie ye kpalɛ. Saa ɔbayɛ boɛ a, kpondɛ edwɛkɛ mɔɔ ɛka a ɔbakyekye ɔ rɛle la. (Mrɛ. 12:25) Nea boɛ na wɔannyia adwenle kɛ ɛze debie biala mɔɔ ɛlɛgyegye ye la wɔ mekɛ mɔɔ ɛnze ye la. (Mrɛ. 18:13) Bɔ mɔdenle kɛ ɛbanyia ɔ nwo abotane na mmamaa ɛ nye da kɛ ɔbayɛ debie biala pɛpɛɛpɛ.—Ɛfɛ. 4:32.
Agɔnwolɛma kpalɛ da atiakunlukɛnlɛma nee ahunluyelɛyelalɛ ali fa kyekye yɛ rɛle (Nea ɛdendɛkpunli 19)
20. Agɔnwolɛ holɛ boni a ɛkulo kɛ ɛyɛ a?
20 Yɛ muala yɛ nye die agɔnwolɛma kpalɛ mɔɔ yɛlɛ wɔ Gyihova ahyehyɛdeɛ ne anu la anwo. Noko kɛmɔ yɛnli munli yɛɛ yɛ nuhua dɔɔnwo ɛva tɛnlabelɛ mɔɔ ɛnle kpalɛ la anu la ati, ɔyɛ a yɛda subane mɔɔ ɛnle kpalɛ la ali. Ɛhye ati saa yɛnyia agɔnwolɛma mɔɔ bɛbɛlɛ bɛ nwo aze, bɛlɛ yɛ nwo abotane na bɛda atiakunlukɛnlɛma nee ahunluyelɛyelalɛ ali bɛkile yɛ a, ɔmaa yɛ nye die kpalɛ. Maa yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbayɛ agɔnwolɛ mɔɔ da subane zɔhane mɔ bie ali la.
EDWƐNE 124 Di Nɔhalɛ Dahuu
a NVONINLI NE ANWO NGILENU: Adiema kpanyinli bie nee adiema kpavolɛ ko adwenle ɛnyia wɔ kɛzi bɛbahyehyɛ asafo ne azɛlɛsinli ne la anwo. Bɛammaa ɛhye anzɛkye bɛ avinli na bɛlɛfa anyelielɛ bɛabɔ nu bɛahɔ daselɛlilɛ.