Boa Menli Mɔɔ Bɛngulo Kɛ Bɛdie Baebolo ne Kilehile Buluku Ne La
1. Asoo awie biala anye die Baebolo ne Kilehile buluku ne anwo wɔ mɔlebɛbo ne? Kilehile nu.
1 Amaa awie ahola azonle Gyihova la, ɔwɔ kɛ ɔsukoa mɔɔ Baebolo ne kilehile la. Noko, bie mɔ ɛngɔ Keleseɛne asɔne yɛɛ bɛmbu Baebolo ne kɛ ɔle Nyamenle Edwɛkɛ. Bie mɔ noko ɛnlie Nyamenle ɛnli fee yɛɛ bɛmbu Baebolo ne. Mbuluku boni mɔ a ɛboa menli mɔɔ ɛnee bɛngulo kɛ bɛdie Baebolo ne Kilehile buluku ne la ɛ? Nzuzulɛ mɔɔ doa zo la gyi edwɛkɛ mɔɔ nolobɔlɛma mɔɔ vi maanle kɛyɛ 20 anu ɛha la azo.
2. Saa awie ka kɛ ɔnlie Nyamenle ɔnli a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛnwu ye wɔ nwo a, na kɛmɔti ɛ?
2 Menli Mɔɔ Bɛnlie Nyamenle Bɛnli La: Saa awie ka kɛ ɔnlie Nyamenle ɔnli a, ɔle kpalɛ kɛ ɛnwu deɛmɔti ɔdwenle zɔ la. Asoo kɛmɔ ɔdie ngakyihakyililɛ ɔdi la ati ɔ? Asoo kɛmɔ nzisi wɔ ewiade ye anu anzɛɛ asɔne nu nabalaba a ɛmmaa ɔnnyia Nyamenle anu diedi a? Ɔvi maanle mɔɔ bɛmbɔ Nyamenle anu diedi zo la anu ɔ? Bie a ɔnga ye kyengye kɛ Nyamenle ɛnle ɛkɛ, noko ɔte nganeɛ kɛ ɔngyia kɛ ɔdie Ye ɔdi. Nolobɔlɛma dɔɔnwo ɛnwu kɛ bɛbiza kɛ, “Asoo dahuu kɛ ɛte nganeɛ la ɛ?” ɔka ahenle ɔmaa ɔkilehile nu. Tie ye, mmapɛ ɔ nloa zo. Saa yɛte deɛmɔti ahenle ɛnlie Nyamenle ɛnli la abo a, yɛbanwu kɛzi ɔwɔ kɛ yɛbua yɛɛ buluku mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛfa yɛmaa la.—Mrɛ. 18:13.
3. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛabu ahenle nee diedi mɔɔ ɔlɛ la ɛ?
3 Saa ɛlɛbua a, nea boɛ na wɔammaa ahenle ande nganeɛ kɛ ɛlɛtendɛ wɔatia ye. Nzuzulɛ ɛhye mɔɔ vi United States la ka kɛ: “Ɔhyia kpalɛ kɛ yɛbu awie biala fanwodi mɔɔ ɔlɛ ɔsi mɔɔ ɔdie ɔdi anwo kpɔkɛ la. Kɛ anrɛɛ yɛbakpondɛ kɛ yɛdi edwɛkɛ bie anu konim la, ɔle kpalɛ kɛ yɛbabiza kpuyia mɔɔ maa menli adwenle na bɛdabɛ mumua ne bɛbua la.” Mɔɔ maanzinli zo neavolɛ bie yɛ la a le kɛ ɔta ɔmaa suamenle ne tendɛ, na ɔlɛbua ye edwɛkɛ ne a yeabiza kɛ, “Asoo wɔzuzu nwo kɛ ɛhye bahola ayɛ boɛ ɔ?”
4. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛaboa Buddhama ɛ?
4 Buddhama dɔɔnwo ɛnze Nyamenle anwo edwɛkɛ. Nolobɔlɛma bie mɔ mɔɔ wɔ Britain la fa brohyua ne mɔɔ se Lasting Peace and Happiness—How to Find Them la di menli ɛhye mɔ daselɛ. Saa bɛsuzu mukenye ne anwo bɛwie a, bɛsukoa foa ne mɔɔ se “Is There Really a Most High Creator?” yɛɛ foa ne mɔɔ se “A Guidebook for the Blessing of All Mankind” la. Yemɔ anzi, bɛfa Baebolo ne Kilehile buluku ne bɛkile ye na bɛka bɛkile suamenle ne kɛ, “Saa ɛnlie Nyamenle ɛnli bɔbɔ a, Baebolo ne mɔɔ ɛbazukoa la le kpalɛ ɔluakɛ adehilelɛ kpalɛ dɔɔnwo wɔ nu.” Adekpakyelɛnli bie mɔɔ wɔ United States mɔɔ ɔlɛsonle wɔ azɛlɛsinli mɔɔ bɛka China aneɛ wɔ nu la ka kɛ: “Menli dɔɔnwo mɔɔ wɔ yɛ azɛlɛsinli ne anu la anye die ɛgengalɛ nwo. Yemɔti bɛta bɛkenga buluku ne amuala kolaa na yeazia yɛahɔ ɛkɛ. Noko bie a bɛnde Baebolo ɛzukoalɛ ne abo. Ɛhye ati mefa Edwɛkpa brohyua memaa wɔ mekɛ mɔɔ lumua la anu ɔluakɛ bɛhɛlɛ ye wɔ adenle mɔɔ maa bɛdi adwelie la azo.” Maanzinli zo neavolɛ bie mɔɔ ɔlɛsonle wɔ azɛlɛsinli mɔɔ bɛka China aneɛ wɔ nu wɔ United States la bɔ amaneɛ kɛ bɛkola bɛka Baebolo ne Kilehile buluku ne anwo edwɛkɛ wɔ mekɛ mɔɔ lumua la anu. Noko akee, ɔbayɛ kpalɛ kɛ bɛbabɔ debiezukoalɛ ne abo wɔ tile 2, mɔɔ ka Baebolo ne anwo edwɛkɛ la, na tɛ tile 1, mɔɔ ka Nyamenle anwo edwɛkɛ la.
5. Duzu ati a abotane nwo hyia ɛ?
5 Ɔhyia mekɛ na awie anyia Nyamenle anu diedi, yemɔti abotane hyia kpalɛ. Bie a adwelie mɔɔ yɛ nee awie balumua ali la ɛnrɛmaa ɔnrɛlie ɔnrɛli kɛ Bɔvolɛ bie wɔ ɛkɛ. Noko bie a mekɛ ɛlɛkɔ la ɔbade ɔ bo kɛ ɔbahola yeayɛ zɔ, anzɛɛ ɔbaha kɛ saa awie ka ye zɔhane a ɔte ɔ bo.
6. Duzu ati a menli bie mɔ anye ɛnlie Baebolo ne anwo a?
6 Menli Mɔɔ Bɛ Nye Ɛnlie Nwo Anzɛɛ Bɛnlɛ Anwodozo Wɔ Baebolo Ne Anu: Noko akee, ɔyɛ a, awie mɔɔ die to nu kɛ Nyamenle wɔ ɛkɛ la anye ɛnlie mɔɔ Baebolo ne kilehile la anwo ɔluakɛ ɔnlie ɔnli kɛ ɔle Nyamenle Edwɛkɛ la ati. Bie a ɔwɔ maanle mɔɔ Keleseɛnema ɛnle nu la anu na ɔbu Baebolo ne kɛ ɔle Keleseɛnemaanle ne ɛdeɛ. Anzɛɛ bie a ɔde mɔɔ bɛfɛlɛ ye Keleseɛne maanle noko ewiade adwenle ɛbu zo wɔ nu la anu, yemɔti bie a ɔbadwenle kɛ Baebolo ne ɛnrɛboa ye. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛaboa menli zɛhae yeamaa bɛ nye alie Baebolo ne anwo na awieleɛ kolaa bɛalie bɛado nu kɛ yɛ nee bɛ ɛzukoa Baebolo ne Kilehile buluku ne ɛ?
7. Adenle kpalɛ boni a yɛkola yɛdua zo yɛmaa menli nye die Baebolo ne anwo a?
7 Ɔfese ne mɔɔ wɔ Greece la hɛlɛle kɛ: “Adenle kpalɛ mɔɔ bɛdua zo bɛboa menli mɔɔ anye ɛnlie Baebolo ne anwo la a le kɛ ɛbabuke Baebolo ne na wɔamaa bɛanwu mɔɔ wɔ nu la. Nolobɔlɛma dɔɔnwo ɛnwu kɛ Baebolo ne anu edwɛkɛ ne ka awie ahonle kpole kpalɛ tɛla edwɛkɛ biala mɔɔ bɛdabɛ mumua ne bɛbaha la. (Hib. 4:12) Nyamenle duma mɔɔ menli dɔɔnwo ɛnwu ye wɔ Baebolo ne anu la ɛboa bɛ ɛmaa bɛnyia ɛhulolɛ kɛ bɛbanleɛnlea Baebolo ne anu.” Ɔfese ne mɔɔ wɔ India la hɛlɛle kɛ: “Hinduma dɔɔnwo anye die ngoane nee ewule nwo nɔhalɛ ne yɛɛ ɛwɔkɛ mɔɔ Baebolo ne ɛbɔ kɛ ewiade mɔɔ nyeyenu ɛnle nu bara la anwo amgba.” Saa menli ka ninyɛne mɔɔ gyegye bɛ la anwo edwɛkɛ a ɔmaa nolobɔlɛma nyia adenle kile mɔɔ Baebolo ne ka kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ bayɛ yeava yeaziezie ninyɛne ɛhye mɔ la.
8. Duzu a yɛbahola yɛaha yɛahile menli mɔɔ Keleseɛnemaanle ne ati bɛlɛ Baebolo ne anwo adwenle ɛtane la ɛ?
8 Saa Keleseɛnemaanle ne ati awie lɛ Baebolo ne anwo adwenle ɛtane a, maa ɔnwu ye kɛ Keleseɛnemaanle ne ɛzɛkye Baebolo ne nee nuhua ngilehilelɛ ne duma. Ɔfese ne mɔɔ wɔ India la hɛlɛle kɛ: “Ɔyɛ a, ɔwɔ kɛ yɛboa menli yɛmaa bɛnwu ye kɛ tɛ asɔne ne mɔ a nea Baebolo ne azo a.” Bɛkile kɛ Hinduma anye ta die foa 4 mɔɔ wɔ brohyua ne mɔɔ se Asetɛnla Atiakunlukpɔkɛ a Le Duzu? Kɛ Ɛbayɛ na Wɔanwu Ye Ɛ?, mɔɔ ka kɛzi asɔne ne mɔ ɛbɔ mɔdenle kɛ bɛsɛkye Nyamenle Edwɛkɛ ne la anwo. Adekpakyelɛnli bie mɔɔ wɔ Brazil la ka kile menli kɛ: “Kɛmɔti a ɛnzukoa ninyɛne mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la anwo ninyɛne dɔɔnwo ɛ? Menli dɔɔnwo ɛlɛfa adwenle mɔɔ anu la ɛkɛ la ayɛ zɔ, mɔɔ bɛmmaa asɔne biala ɛngyegye bɛ a. Mɔɔ ɛbazukoa la bazi ɛ nwo.”
9. Saa mɔlebɛbo ne awie anye ɛnlie mɔɔ Baebolo ne kilehile la anwo a, duzu ati a ɔnle kɛ yɛ abɛ nu bu a?
9 Gyihova nea menli ahonle nu. (1 Sam. 16:7; Mrɛ. 21:2) Ɔlɛtwe menli mɔɔ lɛ ahonle kpalɛ la yeara nɔhalɛ ɛzonlenlɛ nu. (Dwɔn 6:44) Ɛnee menli ɛhye mɔ dɔɔnwo ɛnze Nyamenle anzɛɛ Baebolo ne anwo ɛhwee. Yɛ daselɛlilɛ ne maa bɛnyia adenle ‘bɛnwu nɔhalɛ ne na bɛnyia ngoane.’ (1 Tem. 2:4) Yemɔti, saa mɔlebɛbo ne bie mɔ anye ɛnlie mɔɔ Baebolo ne kilehile la anwo a, mmamaa wɔ abɛ nu bu! Fa buluku biala mɔɔ wɔ wɔ aneɛ nu la boa bɛ maa bɛ nye ɛlie nwolɛ. Mekɛ bie anzi, ɛbahola wɔahakyi ye na wɔava yɛ buluku titile mɔɔ yɛfa yɛyɛ Baebolo ɛzukoalɛ, mɔɔ le Duzu A Baebolo ne Kilehile Amgba A? la wɔazie ɔ gyakɛ anu.
[Ɛlɛka wɔ mukelɛ 4]
Saa suamenle ne ka kɛ ɔnlie Nyamenle ɔnli a, sɔ ɛhye nea:
• Biza kɛ, “Asoo dahuu kɛ ɛte nganeɛ la ɛ?” na nwu deɛmɔti ɔdwenle zɔ la.
• Saa ɔle Budanli a, fa brohyua Lasting Peace and Happiness—How to Find Them, mukelɛ 9-12 di gyima.
• Saa ɔdie ngakyihakyililɛ ɔdi a, edwɛkɛ ɛhye mɔ baboa ye:
Awake! edwɛkɛ mɔɔ se “Was It Designed?”
Video ne mɔɔ se The Wonders of Creation Reveal God’s Glory
Brohyua ɛhye mɔ A Satisfying Life—How to Attain It, foa 4; Was Life Created?; yɛɛ The Origin of Life—Five Questions Worth Asking
• Saa nzisi nee amaneɛnwunlɛ ti a ɔnlie Nyamenle ɔnli a, edwɛkɛ ɛhye mɔ baboa ye:
Buluku ne mɔɔ se Is There a Creator Who Cares About You?, tile 10
Brohyua ɛhye mɔ Asoo Nyamenle Dwenle Yɛ Nwo Amgba?, foa 6, yɛɛ Asetɛnla Atiakunlukpɔkɛ a Le Duzu?, foa 6
• Saa suamenle ne nwu ye kɛ Nyamenle wɔ ɛkɛ a yɛ ye ndɛndɛ fa Baebolo ne Kilehile buluku ne toa zo. Ɔbayɛ kpalɛ kɛ ɛbabɔ ɔ bo wɔ tile 2 anzɛɛ edwɛkɛ fofolɛ mɔɔ baboa ye la azo.
[Ɛlɛka wɔ mukelɛ 5]
Saa suamenle ne ɛnlie Baebolo ne ɛnli a sɔ ɛhye nea:
• Bɛzuzu Life—How Did It Get Here? By Evolution or by Creation?, buluku ne tile 17 nee 18 anwo.
• Saa Hinduma a, fa brohyua Why Should We Worship God in Love and Truth? boa bɛ.
• Saa Dwuuma a, fa brohyua Will There Ever Be a World Without War?, mukekɛ 3-11 boa bɛ.
• Ka nvasoɛ mɔɔ awie di Baebolo ngyinlazo zo a ɔnyia la anwo edwɛkɛ. Mbuluku mɔɔ ɛbahola wɔava wɔaboa awie wɔamaa yeanwu nvasoɛ mɔɔ wɔ Baebolo ne azo a le:
Awake! edwɛkɛ mɔɔ se “Help for the Family”
Video mɔɔ se The Bible—Its Power in Your Life
Brohyua ɛhye mɔ Edwɛkpa Mɔɔ Vi Nyamenle Ɛkɛ!, ɛzukoalɛdeɛ 9 nee 11; A Book for All People, mukelɛ 22-26; yɛɛ A Satisfying Life—How to Attain It, foa 2
Saa Buddhama a, fa brohyua The Pathway to Peace and Happiness, mukelɛ 3-7 di gyima.
Saa Ngɛnlamoma a, fa brohyua Real Faith—Your Key to a Happy Life, foa 3 di gyima.
Saa ɛlɛdi daselɛ wɔ ɛleka mɔɔ bɛ nye ɛnlie Baebolo ne anwo la a, ɔbayɛ kpalɛ kɛ ɛnrɛhile ɛleka mɔɔ nrɛlɛbɛ edwɛkɛ mɔɔ ɛlɛka vi la kɔkpula kɛ ɛbahɔ ɛkɛ ne fane dɔɔnwo la anzi.
• Kilehile kɛzi Baebolo ngapezo ɛra nu la anu. Mbuluku mɔɔ ɛbahola wɔava wɔali gyima la a le:
Video ne mɔɔ se The Bible—Accurate History, Reliable Prophecy
Brohyua A Book for All People, mukelɛ 27-29
• Saa ahenle biza mɔɔ Baebolo ne kilehile wɔ edwɛkɛtile ngakyile nwo la a kakyi kɔ Baebolo ne Kilehile buluku ne azo.
[Ɛlɛka wɔ mukelɛ 6]
Saa suamenle ne ka kɛ: “Menlie Nyamenle Menli a,” ɛbahola wɔaha kɛ:
• “Mebahola meava mekɛ ekyi meahile wɔ mɔɔ maa medie Bɔvolɛ bie medi la ɔ?” Akee ka Reasoning buluku ne mukelɛ 84-86 anu edwɛkɛ kile ye, anzɛɛ yɛ ngyehyɛleɛ na fa buluku mɔɔ ɛ nye liele ye ɛgengalɛ nwo la bɛlɛ ye.
• “Na saa Nyamenle wɔ ɛkɛ a, kɛzi anrɛɛ ɛkulo kɛ ɔyɛ ɛ?” Suamenle dɔɔnwo bua kɛ bɛbabikye Nyamenle mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ, ɔdi pɛlepɛle, ɔse anwunvɔne na ɔnyɛ nyeyenu la. Maa ɔnwu ye wɔ Baebolo ne anu kɛ Nyamenle lɛ subane ɛhye mɔ. (Ɛbahola bɔbɔ wɔava Baebolo ne Kilehile buluku ne tile 1, ɛdendɛkpunli 6 wɔabɔ ɔ bo.)
Saa suamenle ne ka kɛ: “Menlie Baebolo ne menli a,” ɛbahola wɔaha kɛ:
• “Menli dɔɔnwo dwenle zɔ. Bie mɔ bu Baebolo ne kɛ ɔnga abɔdeɛ nwo edwɛkɛ anzɛɛ nvasoɛ ɛnle ye ngyinlazo ne mɔ azo. Maa membiza wɔ, wɔgenga Baebolo ne ɛlɛ ɔ? [Maa ɔbua. Akee fa brohyua A Book for All People, mukenye mɔɔ wɔ mukelɛ 3 la kile ye, na fa brohyua ne maa ye.] Menli dɔɔnwo ɛmbu Baebolo ne ɔluakɛ asɔne ɛzɛkye nuhua ngilehilelɛ ne. Kenle fofolɛ, mekulo kɛ me nee wɔ suzu neazo mɔɔ wɔ mukelɛ 4 nee 5 la anwo.”
• “Menli dɔɔnwo nee wɔ yɛ adwenle. Mengile wɔ debie mɔɔ manle me nye liele Baebolo ne anwo la ɔ? [Kenga Dwobu 26:7 anzɛɛ Ayezaya 40:22, mɔɔ kile kɛ Baebolo ne ka abɔdeɛ nwo edwɛkɛ nɔhalɛ la.] Nrɛlɛbɛ edwɛkɛ mɔɔ baboa mbusua la noko wɔ Baebolo ne anu. Kenle fofolɛ mebahile wɔ nwolɛ neazo.”
• “Meda wɔ ase kɛ wɔha ɛhye wɔhile me a. Saa Nyamenle hɛlɛle buluku manle alesama a, duzu a ɛdwenle kɛ anrɛɛ ɔbahɛlɛ ye wɔ nu a?” Akee kenga debie wɔ Baebolo ne anu mɔɔ nee ye edwɛkɛ ne le ko la.