Kɛzi Bɛfa Edwɛkpa Mɔɔ Vi Nyamenle Ɛkɛ! Bɛdi Gyima La
Brohyua Fofolɛ Mɔɔ Baboa Yɛ Yeamaa Yɛayɛ Sia Kɔkpɔla Na Yɛabɔ Baebolo Ɛzukoalɛ Bo La
1. Brohyua fofolɛ mɔɔ bɛyele wɔ Maangyeba Nyianu ne mɔɔ se, “Bɔ Wɔ Ahonle Nwo Bane!” abo la boni a bɛyɛ kɛ bɛfa bɛaboa yɛ bɛamaa yɛayɛ sia kɔkpɔla na yɛabɔ Baebolo ɛzukoalɛ bo a?
1 Wɔ Maangyeba Nyianu ne mɔɔ se, “Bɔ Wɔ Ahonle Nwo Bane!” la abo, yɛ nye liele kɛ yɛnyianle brohyua fofolɛ mɔɔ baboa yɛ yeamaa yɛayɛ sia kɔkpɔla na yɛabɔ Baebolo ɛzukoalɛ bo la. Bɛbava Edwɛkpa Mɔɔ Vi Nyamenle Ɛkɛ! la bɛazie Kpondɛ brohyua ne agyakɛ anu, ɔluakɛ ɔ nee ye le ko yɛɛ ye ɛzukoalɛdeɛ ne mɔ le sikalɛ. Ɛhye bamaa yɛava brohyua ne yɛabɔ Baebolo ɛzukoalɛ bo wɔ anlenkɛnloa. Ɛnee Kpondɛ brohyua ne ka mɔɔ ɔwɔ kɛ Keleseɛnema yɛ la anwo edwɛkɛ, na ɛnee bie mɔ yɛ se maa sukoavoma mɔɔ bɛle fofolɛ la kɛ bɛbade ɔ bo ɛdeɛ, noko brohyua fofolɛ ne twe adwenle kɔ edwɛkpa ne mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la azo.—Gyi. 15:35.
2. Duzu ati a bɛyɛle Edwɛkpa brohyua ne a?
2 Duzu ati a bɛyɛle a? Mediema mɔɔ wɔ ewiade amuala la kpondɛ kɛ bɛnyia debie sikalɛ mɔɔ bamaa menli anye alie nɔhalɛ ne anwo na yeamaa bɛazukoa Baebolo ne Kilehile buluku ne mɔɔ yɛfa yɛyɛ Baebolo ɛzukoalɛ titile la. Menli mɔɔ sulo kɛ bɛkɛlie buluku la anye die kɛ bɛbalua brohyua zo bɛazukoa Baebolo ne. Bieko, ɔnyɛ se kɛ bɛbahile brohyua bo bɛahɔ aneɛ dɔɔnwo anu.
3. Kɛzi brohyua ɛhye le ngakyile wɔ mbuluku gyɛne mɔɔ yɛsukoa la anwo ɛ?
3 Kɛzi Bɛyɛ Ye La: Bɛkɛlɛ yɛ mbuluku dɔɔnwo mɔɔ bɛsukoa la amaa awie kenga a, yeade nɔhalɛ ne abo mɔɔ ɔngyia kɛ bɛboa ye a. Brohyua ɛhye le ngakyile. Bɛhɛlɛ ye kɛ ɔbahile kɛzi kilehilevolɛ bie nee awie bazukoa Baebolo ne la. Ɛhye ati, saa yɛlɛfa yɛamaa awie a, yɛbabɔ mɔdenle kɛ yɛ nee ye bazuzu ɛdendɛkpunli ko anzɛɛ nwiɔ anwo. Ɛdendɛkpunli ne mɔ le ezinra, yemɔti yɛbahola yɛ nee awie azuzu nwo wɔ ye anlenkɛnloa anzɛɛ ye gyima nu bɔbɔ. Ɔwɔ nuhua kɛ yɛbahola yɛabɔ ɔ bo wɔ ɛzukoalɛdeɛ 1 ne azo ɛdeɛ, noko yɛbahola yɛabɔ brohyua ne ɛzukoalɛ bo wɔ ɛleka biala.
4. Kɛzi brohyua ne boa yɛ maa yɛgyinla Baebolo ne azo yɛkilehile ɛ?
4 Wɔ yɛ mbuluku dɔɔnwo anu, kpuyia ne mɔ mualɛ wɔ ɛdendɛkpunli ne mɔ anu. Noko akee, wɔ brohyua ɛhye anu, Baebolo ne anu titile a mualɛ ne mɔ wɔ a. Menli dɔɔnwo kulo kɛ bɛsukoa debie wɔ Baebolo ne anu bɛtɛla yɛ mbuluku ne mɔ. Ɛhye ati, bɛanga ngɛlɛlera mɔɔ wɔ nu la anwo edwɛkɛ. Ɔwɔ kɛ bɛkenga bɛfi Baebolo mumua ne anu. Ɛhye boa sukoavoma maa bɛnwu kɛ mɔɔ bɛlɛsukoa la vi Nyamenle ɛkɛ.—Aye. 54:13.
5. Duzu ati a ɔwɔ kɛ kilehilevolɛ ne siezie ɔ nwo kpalɛ maa debiezukoalɛ ko biala ɛ?
5 Brohyua ne ɛngilehile ngɛlɛlera ne kɔsɔɔti anu. Duzu ati ɔ? Bɛyɛ kɛ bɛfa bɛaboa sukoavo ne bɛamaa yeabiza kpuyia na kilehilevolɛ ne anyia adenle ahilehile nu kpalɛ. Ɛhye ati, ɔhyia kɛ ɛsiezie ɛ nwo kpalɛ ɛmaa debiezukoalɛ ko biala. Tie kɔkɔbɔlɛ ɛhye: Mmatendɛ dɔɔnwo. Yɛkulo kɛ yɛkilehile Ngɛlɛlera ne anu. Noko yɛmaa sukoavo ne kile ye adwenle wɔ kɛzi ɔte ngɛlɛlera ne abo la a, ɔmaa yɛkola yɛkilehile kpalɛ. Saa yɛfa kpuyia yɛdi gyima kpalɛ a, yɛbahola yɛaboa ye yeamaa yeazuzu mɔɔ tɛkese ko biala kile la anwo.—Gyi. 17:2.
6. Kɛzi yɛbava brohyua ne yɛali gyima (a) wɔ ɛleka mɔɔ menli ɛnlie Nyamenle nee Baebolo ne ɛnli la ɛ? (b) wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛkɔ azua nu la ɛ? (d) wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛdua adenle sikalɛ ne azo yɛabɔ Baebolo ɛzukoalɛ bo la ɛ? (ɛ) wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛyɛ sia kɔkpɔla la ɛ?
6 Kɛmɔ mbuluku gyɛne mɔɔ yɛfa yɛyɛ debiezukoalɛ de la, yɛbahola yɛava brohyua ɛhye yeamaa mekɛ biala, ɔnva nwo buluku mɔɔ yɛlɛfa yɛamaa wɔ zɔhane siane ne anu la. Menli dɔɔnwo bahola alua adenle sikalɛ ne azo ava abɔ debiezukoalɛ bo wɔ anlenkɛnloa. Bieko, kɛmɔ bɛhanle ye wɔ maangyeba nyianu ne abo la, saa yɛfa yɛdi gyima wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛkɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛhilele nwolɛ anyelielɛ la ɛkɛ a, “ɔmaa sia kɔkpɔla gyima ne yɛ anyelielɛ kpalɛ!”—Nea nlɛka mɔɔ wɔ mukelɛ 5-7 la.
7. Kɛzi ɛbahola wɔava brohyua ne wɔayɛ Baebolo ɛzukoalɛ ɛ?
7 Kɛzi Bɛyɛ Debiezukoalɛ Ne La: Yɛbahola yɛagenga kpuyia ne mɔɔ bɛhɛlɛ ye bile la na yɛ nee ye azuzu nwolɛ. Bieko, kenga ɛdendɛkpunli ne nee ngɛlɛlera ne mɔ mɔɔ bɛhyea bɛ la. Fa kpuyia di gyima kpalɛ maa suamenle ne ɛde mɔɔ ngɛlɛlera ne mɔ kile la abo. Yemɔti, kolaa na wɔadoa debiezukoalɛ ne azo la, maa suamenle ne ɛbua kpuyia ne mɔɔ bɛhɛlɛ ye bile la na nea kɛ yede ɔ bo a. Wɔ ɛkpɔlalɛ ekyi mɔɔ lumua la anu, ɔbayɛ kpalɛ kɛ ɛ nee ye bazuzu kpuyia mɔɔ bɛyɛ ye bile la ko anwo ala. Nzinlii, yɛbahola yɛ nee ye azuzu ɛzukoalɛdeɛ ne amuala anwo.
8. Kɛzi ɔwɔ kɛ yɛka ngɛlɛlera ne mɔ anwo edwɛkɛ ɛ, na duzu ati ɔ?
8 Ngɛlɛlera ne mɔɔ bɛhɛlɛ “kenga” wɔ nwolɛ la a ta ye kpuyia ne mɔɔ bɛyɛ ye bile la anloa a. Saa bɛlɛkenga ngɛlɛlera bie a, mmadumua ɛka kɛ, “Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hɛlɛle kɛ” anzɛɛ “Tie mɔɔ Gyɛlɛmaya hanle la.” Suamenle ne banyia adwenle kɛ yɛlɛkenga edwɛkɛ mɔɔ menli ɛhɛlɛ la ala. Ɔle kpalɛ kɛ ɛbaha kɛ, “Nyamenle Edwɛkɛ ne se” anzɛɛ “Tie mɔɔ Baebolo ne ka la.”
9. Bɛlɛsukoa debie a, asoo ɔwɔ kɛ bɛkenga ngɛlɛlera ne kɔsɔɔti?
9 Ɔwɔ kɛ yɛkenga ngɛlɛlera ne kɔsɔɔti anzɛɛ mɔɔ bɛhɛlɛ nwolɛ “kenga” la ala ɔ? Gyinlabelɛ ne a bahile a. Tɛ kɛ ngɛlɛlera mɔɔ wɔ nu la maa yɛanwu debie wɔ Baebolo ne anu ala. Ko biala lɛ edwɛkɛ mɔɔ ɔfɛta kɛ yɛsuzu nwo a. Noko ɔdwu mekɛ ne bie a kɛmɔ sukoavo ne ɛnlɛ alagye, ɔ nye ɛnlie nwo anzɛɛ ɔnze kenga la ati, ɔbayɛ kpalɛ kɛ yɛbagenga ngɛlɛlera mɔɔ bɛhɛlɛ nwolɛ “kenga” la ala.
10. Mekɛ boni a yɛbahola yɛadoa debiezukoalɛ ne azo wɔ Baebolo ne Kilehile buluku ne anu a?
10 Mekɛ Mɔɔ Bɛbadoa Zo Wɔ Baebolo ne Kilehile Buluku Ne Anu: Saa yɛ nee awie sukoa debie kyɛ ekyii na yɛnwu kɛ Baebolo ɛzukoalɛ ne ɛlɛkɔ zo a, yɛbahola yɛahakyi yɛahɔ Baebolo ne Kilehile buluku ne anu anzɛɛ yɛbadoa Edwɛkpa brohyua ne azo toonwo yɛawie. Nolobɔlɛma banlea mekɛ mɔɔ ɔle kpalɛ kɛ bɛkakyi debiezukoalɛ ne la. Saa yɛtoa zolɛ wɔ Baebolo ne Kilehile buluku ne anu a, asoo ɔwɔ kɛ yɛsukoa yɛfi mɔlebɛbo ne? Mɛla biala ɛnle ɛhye anwo. Asolo awie biala. Noko akee, saa yɛbɔ tile zɔhane mɔɔ bɛhilehile nu dɔɔnwo wɔ Baebolo ne Kilehile buluku ne anu la abo bieko a, ɔbaboa sukoavoma dɔɔnwo.
11. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛfa brohyua fofolɛ ɛhye yɛdi gyima kpalɛ ɛ?
11 Wɔ ewiade mɔɔ bɛnde edwɛkɛ kpalɛ wɔ nu la anu, yɛnyia adenle kpole kɛ yɛlɛbɔ edwɛkpa mɔɔ tɛla biala la nolo—kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne ɛlɛdi tumi na ɔnrɛhyɛ ɔbamaa yɛanyia ewiade fofolɛ mɔɔ tenleneyɛlɛ wɔ nu la! (Mat. 24:14; 2 Pita 3:13) Yɛlɛ anwodozo kɛ menli dɔɔnwo mɔɔ bade edwɛkɛ ɛhye mɔ mɔɔ vi sunsum nu la nee yɛ bayɛ adwenle kɛ: “Ahenle ne mɔɔ lua awoka ne mɔ azo lɔ la, mɔɔ lɛ nrɛlaleɛ kpalɛ ɛlɛba la ɛralɛ nu le kɛnlɛma, ɔbɔ [anzondwolɛ] nolo, na ɔlɛ nrɛlaleɛ kɛnlɛma kpalɛ, ɔbɔ ngoanelielɛ nolo, na ɔka ɔkile Zayɔn kɛ, ‘Wɔ Nyamenle ne di belemgbunli.’” (Aye. 52:7) Ɔrɛla ye kɛ yɛbava brohyua fofolɛ ɛhye yɛali gyima yɛamaa menli mɔɔ nzuhɔne ɛlɛku bɛ wɔ yɛ azɛlɛsinli ne anu la anyia edwɛkpa mɔɔ vi Nyamenle ɛkɛ la!
[Ɛlɛka wɔ mukelɛ 5]
Ɛleka Mɔɔ Menli Ɛnlie Nyamenle Nee Baebolo Ne Ɛnli La:
● Wɔ ɛleka bie mɔ, nolobɔlɛma ɛnwu kɛ bɛka edwɛkɛ agbɔkɛ “Nyamenle” nee “Baebolo” a ɔpɛ bɛ adwelielilɛ ne azo. Saa ɔle zɔ a, wɔ ɛkpɔlalɛ mɔɔ lumua la anu, ɔbayɛ kpalɛ kɛ yɛbazuzu ninyɛne mɔɔ hyia bɛ, mɔɔ le kɛ deɛmɔti arane kpalɛ nwo hyia, ɛleka mɔɔ yɛbanyia moalɛ kpalɛ yɛamaa mbusua yɛɛ mɔɔ bara kenlebie la anwo. Bie a yɛbahola yɛaha Edwɛkpa brohyua ne anwo edwɛkɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛzuzu kɛzi yɛkola yɛnwu ye kɛ Nyamenle wɔ ɛkɛ yɛɛ deɛmɔti yɛdie Baebolo ne yɛdi la anwo yɛhɔ moa la.
[Ɛlɛka wɔ mukelɛ 6]
Mekɛ Mɔɔ Yɛlɛkɔ Azua Nu La:
● “Yɛra ɛke kɛ yɛmaa wɔanwu kɛzi ɔnyɛ se kɛ ɛbanwu mɔɔ Nyamenle bayɛ amaa alesama wɔ kenlebie la. Asoo wɔzuzu nwolɛ ɛlɛ kɛ Nyamenle baye amaneɛnwunlɛ avi ɛkɛ na yɛ nwo adɔ yɛ? [Maa ɔbua.] Brohyua ɛhye kile ɛleka mɔɔ ɛbanwu kpuyia ɛhye mualɛ wɔ Baebolo ne anu la. [Fa brohyua ne maa ye na kenga ɛzukoalɛdeɛ 1 ɛdendɛkpunli ne mɔɔ lumua la nee Gyɛlɛmaya 29:11.] Ɛnea a, asoo Nyamenle kulo kɛ yɛnyia kenlebie mɔɔ yɛ anyelielɛ la ɔ? [Maa ɔbua.] Saa ɛkulo a, ɛbahola wɔava brohyua ɛhye wɔazie. Yɛyia bieko a, yɛbazuzu ɛdendɛkpunli nwiɔ anwo, amaa yɛanwu kɛzi Baebolo ne bua kpuyia ɛhye mɔɔ se, ‘Kɛzi Nyamenle bamaa alesama anwo adɔ bɛ wɔ ninyɛne mɔɔ fa amaneɛnwunlɛ ba la anwo ɛ?’” Saa suamenle ne lɛ alagye wɔ mekɛ mɔɔ lumua la anu a, ɛbahola wɔagenga ɛdendɛkpunli nwiɔ ne nee Baebolo tɛkese nsa ne na bɛazuzu nwolɛ. Yɛ ngyehyɛleɛ sia kɔ na bɛzuzu kpuyia mɔɔ tɔ zo nwiɔ wɔ ɛzukoalɛdeɛ ne anu la anwo.
● “Menli dɔɔnwo ta yɛ asɔne, titile wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛyia ngyegyelɛ la. Ɔyɛ a ɛyɛ asɔne ɔ? [Maa ɔbua.] Ɛdwenle kɛ Nyamenle tie asɔneyɛlɛ kɔsɔɔti, anzɛɛ ɔbayɛ kɛ bie ɛnzɔ ɔ nye ɔ? [Maa ɔbua.] Melɛ brohyua wɔ ɛke mɔɔ kile kɛzi ɛbanwu mualɛ mɔɔ Baebolo ne fa maa wɔ kpuyia ɛhye mɔ anwo la. [Maa ye ko, na bɛzuzu ɛdendɛkpunli mɔɔ lumua wɔ ɛzukoalɛdeɛ 12 nee ngɛlɛlera ne mɔɔ bɛhɛlɛ nwolɛ “kenga” la anwo.] Asoo ɔnyɛ nwanwane kɛ Nyamenle kulo kɛ ɔtie yɛ ɔ? Noko amaa asɔneyɛlɛ aboa yɛ kpalɛ la, ɔwɔ kɛ yɛnwu Nyamenle kpalɛ. [Buke kɔ ɛzukoalɛdeɛ 2, na kile ye edwɛkɛtile ngyikyi ne mɔ.] Saa ɛkulo a, mebagyakyi brohyua ɛhye meamaa wɔ na mekɛ fofolɛ yɛagenga mualɛ mɔɔ yɛ anyelielɛ mɔɔ Baebolo ne fa maa wɔ kpuyia ɛhye mɔ anwo la.”
● “Mera wɔ ɛke ɔluakɛ kɛzi ewiade ɛhye ɛlɛkɔ ye la gyegye menli. Ɛdwenle kɛ tɛnlabelɛ ne bayɛ kpalɛ ɔ? [Maa ɔbua.] Ɔsi menli dɔɔnwo anwo kɛ edwɛkpa mɔɔ kola maa yɛnyia anyelazo la wɔ Baebolo ne anu a. Kpuyia bie mɔ mɔɔ Baebolo ne bua la a wɔ ɛke la.” Fa brohyua ne maa ye na maa ɔnlea ɔ nzi ɔhile kpuyia mɔɔ ɔ nye die nwolɛ kpalɛ la. Akee buke ɛzukoalɛdeɛ ne, na kile ye kɛzi bɛyɛ debiezukoalɛ ne la. Yɛ ngyehyɛleɛ sia kɔ na ɛ nee ye bɛzuzu kpuyia bieko mɔɔ wɔ ɛzukoalɛdeɛ ne anu la anwo.
[Ɛlɛka wɔ mukelɛ 7]
Dua Adenle Sikalɛ Ɛhye Azo Nea:
● “Menvale ɛke kɛ mekile wɔ debie fofolɛ mɔɔ yɛfa yɛsukoa Baebolo ne la. Brohyua ɛhye lɛ ɛzukoalɛdeɛ 15 mɔɔ kile wɔ ɛleka mɔɔ ɛbahola wɔanyia kpuyia ne mɔ mɔɔ hyia kpalɛ la anwo mualɛ wɔ wɔ Baebolo ne anu la. [Fa brohyua ne azo nee ɔ nzi kile ye.] Wɔbɔ mɔdenle kɛ ɛbade Baebolo ne abo ɔ? [Maa ɔbua.] Maa mengile wɔ kɛzi ɛzukoalɛdeɛ ne mɔ ɛnyɛ se la. [Bɛzuzu ɛzukoalɛdeɛ 3, ɛdendɛkpunli mɔɔ lumua la kpuyia 3 ne anwo na kenga Yekile 21:4, 5. Saa ɔkɛyɛ boɛ a, bɛzuzu ɛdendɛkpunli mɔɔ doa ye nee ngɛlɛlera ne mɔɔ bɛhɛlɛ “kenga” wɔ nwolɛ la anwo.] Saa ɛkulo a, mebagyakyi brohyua ɛhye meamaa wɔ. Yɛsɛlɛ wɔ, bɔ mɔdenle sukoa Baebolo ne kenle ko biala. Yɛyia bieko a, yɛbazuzu ɛzukoalɛdeɛ mɔɔ lumua la anwo. Yɛ ye nzonlɛ kɛ, ɔle mukelɛ ko ala.”
[Ɛlɛka wɔ mukelɛ 7]
Ɛlɛyɛ Sia Kɔkpɔla A Ka Nwolɛ Edwɛkɛ:
● Saa yɛlɛsia yɛahɔ awie mɔɔ hilele nwolɛ anyelielɛ la ɛkɛ a, yɛbahola yɛaha kɛ: “Me nye ɛlie kɛ menwu wɔ bieko a. Menvale brohyua ɛhye mɔɔ maa yɛnwu kɛzi Baebolo ne bua kpuyia dɔɔnwo ngɛnlɛma la kɛ mefa mearɛlɛ wɔ. [Fa brohyua ne maa ye na maa ɔnlea ɔ nzi ne.] Edwɛkɛ ɛhye mɔ boni a ɛ nye die nwolɛ kpalɛ a? [Maa ɔbua. Akee buke ɛzukoalɛdeɛ ne mɔɔ ɔkɛhile la.] Maa mengile wɔ kɛzi brohyua ɛhye bamaa wɔanwu Baebolo ne mualɛ ne la.” Bɛzuzu ɛdendɛkpunli ko anzɛɛ nwiɔ nee ngɛlɛlera mɔɔ bɛhɛlɛ “kenga” wɔ nwolɛ la anwo na fa kile ye kɛzi bɛyɛ debiezukoalɛ ne la. Wɔbɔ Baebolo ɛzukoalɛ bo ala ɛne! Gyakyi brohyua ne maa suamenle ne na yɛ ngyehyɛleɛ sia kɔ ɛkɛ. Saa bɛsukoa bɛwie a, bɛbahola bɛazuzu ɛzukoalɛdeɛ bieko mɔɔ suamenle ne bahile la anzɛɛ bɛabɔ ɔ bo bɛavi brohyua ne mɔlebɛbo.