Ebyo twangakola tutoke erilolya obwira bw’embere n’abaghala n’abali betu

1. Twangabana abira b’ekwenene bo hayi?

“ENGEBE yanganakala kutsibu omo biro by’enduli bino omundu amabya isyawite oko bira b’ekwenene. Yehova anasi ngoko tulaghire oko bira abangatuwatikya.” Neryo okw’ekyo, tuli n’omuyisa munene kundi Yehova abirituha abira b’ekwenene omo kati-kati k’abandu biwe! (Esy. 119:63) Tuli omo kihanda ky’abandu abanzene abakaramaya Yehova.

2. Twanzire itwabya n’obwira obuli buti haghuma n’Abakristo balikyetu?

² Sitwanzire eriminya abaghala n’abali betu b’endata-ndata. Omo mwanya w’ekyo, twanzire eribya bira b’ekwenene haghuma nabo. Tuli omo kihanda ky’abandu abakaramaya Yehova kandi abanzire Yehova na Yesu; n’olwanzo olo lukaleka itwabya omo bughuma. (Yoh. 13:35) Aliwe eribya n’obwira obuwatire haghuma n’abaghala n’abali betu sikiriyasira; kikasaba eriyikasa. Kandi kundi itwe bosi sihali oyuhika-hikene, hanganabya hakabya emyatsi eyikaleka ikyatukalako erilolya obwira bw’embere.

3. Ni myatsi yahi eyangaleka ikyatukalako erilolya obwira bw’embere n’Omukristo mulikyetu?

³ Eribugha ekwenene, hanganabya abaghala n’abali betu abo tubeghereko kutsibu kulenga abandi. Bikabya bitya busanaki? Twanganabeghera oko mundu mulebe ko kutsibu kundi tukanza emyatsi mighumerera, tuwite amalengekania maghumerera oko myatsi, kandi kundi tukakola emyatsi omo nzira ngumerera. Aliwe hanganabya abandi baghala n’abali betu omo ndeko abo kikakala eribegherako. Hanganabya endambi itutahulikirirana n’oghundi, neryo ikyatukalako erilolya obwira bw’embere. Kwa muhwa, twanganabya ituwite emibere eyisighene, neryo ikyatukalako nibya n’eribya haghuma naye. N’ekindi ekyangaleka ikyatukalako erilolya obwira bw’embere n’Omukristo mulikyetu kyanganabya ini kundi alwere obukoni bulebe kutse kundi anemwaghalwa omo mutima. Omo mwatsi ono, tukendilangira eky’erileberyako kya Yesu nga kyangatuwatikya kiti erilolya obwira bw’embere omughulu hamabya eritendihulikirirana. Aliwe embere sy’erikania oko mwatsi oyo, tutsuke twalebya emibere y’Ekikristo nga yangatuwatikya yiti erilolya obwira bw’embere n’Abakristo balikyetu.

EMIBERE Y’EKIKRISTO IKATUWATIKAYA ERILOLYA OBWIRA BW’EMBERE N’ABAKRISTO BALIKYETU

4. Ni myatsi yahi eyangatuwatikya eriwatya obwira haghuma n’Abakristo balikyetu?

⁴ Twamanza eribya n’obwira obuwatire n’Abakristo balikyetu litolere itwabya tukalebya emibere yabo eyuwene. Eribya tukasiba n’abaghala n’abali betu kikatuwatikaya eriminya emibere yabo eyuwene. Omukwenda Paulo abya anzire erilabya endambi n’abaghala n’abali babo. Omo baruha eyo ahandikira Abanya Tesalonika, mwabugha ati mubayikasa eritasyabalolako kibiri-biri butsira eribalengekaniako buyira omo mutima. (1 Tes. 2:17) Abaghala n’abali betu bangyi babirilangira ngoko enzira eyuwene kutsibu eyikabawatikaya eriwatya obwira haghuma n’abandi ry’eribya bakalolanako kibiri-biri. Tuwite ehyanya hingyi ehyangatuwatikya erikola tutya. Twanganabya tukatulira haghuma n’erihindana haghuma oko mihindano y’endeko n’oko mihindano minene-minene. Nomo bine bitya, esyombanza esyangatsandya obwira bwetu syanganahuluka nibya itunemulabya endambi yo haghuma.

5. Niki kyo kyangatuwatikya erilolya embere obwira obwabiribya nga bukatsanda? Teka eky’erileberyako. (Abanya Kolosai 3:12)

⁵ Emibere y’Ekikristo yanganatuwatikya erilolya embere obwira obwabiribya nga bukatsanda. (Soma Abanya Kolosai 3:12.) Eribya tukakwira abandi b’obulighe, eribya n’omutima mubuya, eriyikehya, n’erihanda omutima, byanganatuwatikya erisoha esyombanza esyangabya omo kati-kati ketu. N’ekyo ikikendileka itwalola embere eribya bira. Eky’erileberyako kya kino: amaghuta w’omutere akawatikaya omutere w’omutoka erikola ndeke. Kutya, emibere y’Ekikristo ikatuwatikaya erisoha esyombanza esyangatsandya obwira bwetu. Neryo tukanaye oko myatsi isatu eyangatsandya obwira bwetu haghuma n’Abakristo balikyetu. Tukakania oko buli mwatsi, tukendibya tukalangira erikwama eky’erileberyako kya Yesu ky’eriyikehya, ky’erihanda omutima, ky’eribya n’omutima mubuya, n’eky’erikwira abandi b’obulighe nga kyangatuwatikya kiti eribya bira b’ekwenene.

OMUGHULU HAMABYA ERITENDIHULIKIRIRANA

6. Eritendihulikirirana lyangatsandya liti obwira?

⁶ Ekyangaleka emyatsi iyakala. Omughulu hamabya eritendihulikirirana, obuli mundu anganabugha ati iye yusingene. Terilengekania oko kino: Abaghala betu babiri banzire eriminya enzira eyuwene y’eritulira omo kiharo kyabo nga y’eyahi. Obuli mughuma ikirirye kundu ati amalengekania wiwe wuwene. Omo mibere eyiri ng’eyo, eritendihulikirirana oko katsi kake lyanganabinduka mo lubanza olukalire, nibya ikyakala okw’ibo erilolya obwira bw’embere. Emiyiheko yanganaleka obuli mughuma iniahandira oko malengekania wiwe. N’omwatsi oyo amatendikanibwako n’erisohwa, ibanganatsuka eribikanako ebinigha, n’ebiro bikalaba obuli mughuma iniatsuka eriyihighula oko ghundi, n’oko nduli obwira ibwahwa. Ebyosi ebi byamabya busanaki? Busana n’akatsi kanyoho-nyoho!

7. Yesu mwakolaki erikangirirya abigha biwe ngoko eriyikehya likawatikaya omughulu hamabya eritendihulikirirana?

⁷ Nga Yesu, ubye ukayikehya. Yesu mwakangania ngoko eriyikehya likawatikaya omughulu hamabya eritendihulikirirana. Ihakanabya endambi abigha biwe ibakubisania obuhaka omukulu omo kati-kati kabo nga nindi. Eribawatikya eriyilusyamo omutsye oyu owabya iniabirihanda emirihi, Yesu mwabakangania ngoko litolere ibabya bakalangira abandi nga babalengire. (Mat. 20:25-28) Aho, abya iniakabakangiriraya ngoko litolere ibabya bakayikehya. Nibya n’ekiro kiwe ky’omwiso oko kihugho, ‘mwatulirabo olughobe.’ Mwakola omubiiri owabya atolere erikolwa n’omughombe; amanabya ebisando byabo. (Yoh. 13:3-5, 12-16) Omw’ikola atya, mwabakangania ekyangabawatikya erilolya obwira bw’embere. Eribya bakalangira abandi nga babalengire, kyangabere kikaleka ikyoloba okw’ibo eriligha erighendera oko malengekania w’abandi nomo hangabya eritendihulikirirana.

8. Omughulu siwetahulikirirana n’Abakristo balikyenyu, eriyikehya lyangateya liti obwira bwenyu? (Abanya Kolosai 3:13) (Ulebaye n’esyopitsa.)

⁸ Wangakolaki utoke eriteya obwira bwaghu n’abandi? Omubere w’eriyikehya anganakuwatikya eritenditsomana ehyatsi hike-hike ehyo mutetahulikiriranako n’erighanyira abandi erilua oko mutima. (Soma Abanya Kolosai 3:13.) Omubere w’eriyikehya akendikuwatikya eritendihitana omughulu hamabya eritendihulikirirana, n’ekyo ikikendiwatikya eriteya obwira bwenyu. (Esy. 4:4) Mwamabya imwabiribugha-bugha, ngambe iwibuka ngoko itwe bosi hakanayira itwabugha ebinywa ebikendileka itwayikubya b’omo enyuma w’eribughabyo. (Omug. 7:21, 22) Wanganayibulya kino: ‘Ingye eribya inisingene kyo ngalangira ikilengire obwira bwetu?’ Wanganasombola eriligha amalengekania w’oghundi. Wamayisogha eritendisyasyakania oko mwatsi ogho mutalyahulikiriranako, ikikendikuwatikya eritulera omo mutima.

9. Eriyikehya lyangabawatikya liti omughulu olubanza lwenyu lwamahanda emirihi? (Emisyo 17:9)

⁹ Kandi eriyikehya lyanganabawatikya omughulu olubanza lwenyu lwamahanda emirihi. Isiwaleta ehihaka ukasonda eriyilwirako. (Soma Emisyo 17:9; 1 Kor. 6:7) Erilandamirira eriteya obwira bwenyu lyanganakuwatikya. Abaghala n’abali betu bangyi babiriyilangirira ngoko eriyakania n’omundu oyo batalyahulikirirana naye kyabiriwatikyabo erisoha olubanza. (Esy. 34:14) Wanganayibwira uti: ‘Ka twanamabibugha ebiro itune bira! Sitwangasoha olubanza olu kwe?’ Ubye ighune tayari eriligha amakosa waghu, eriligha ngoko wabirikosera mulikyenyu, n’erimusaba obughanyiri. Na mughala wenyu kutse mwali wenyu amabikusaba obughanyiri, uyikehaye n’erimughanyira erilua oko mutima. (Luka 17:3, 4) Isiwibirirawa ngoko ekyo mukalandamirira si ry’erisonda eriminya oyusingene n’oyutasingene, aliwe ngoko ry’eribughaho eritendihulikirirana eryo n’erilolya obwira bwenyu bw’embere.​—Misyo 18:24.

MWAMABYA IMUWITE EMIBERE EYISIGHENE

10. Ni byahi ebyangaleka ikyatukalako eribya bira b’abandi?

¹⁰ Ekyangaleka emyatsi iyakala. Kyanganakala eribya bira b’abaghala n’abali betu abawite emibere eyisighene n’eyetu. Abandi banganabya ibawite emibere kutse emitsye eyikatuhitanaya. Abandi banganayiwata omo mibere milebe eyikatuhitanaya kundi omundu mulebe mwakolerabo muhanda kera kutse kundi baluire omo bihanda ebitsanga-tsangire kutse eby’abakutu. Kutse twanganabya isitusosene kundi oghundi anzire eribya iyuwene n’oghundi anzire eribya ahali abandu.

11. Niki kyo kyawatikaya Yesu erilolya obwira bw’embere n’abandi ababya n’emibere eyisighene n’eyiwe?

¹¹ Nga Yesu, ubye ukahanda omutima. Abya n’abira abawite emibere eyisighene n’eyiwe. Ng’eky’erileberyako, omukwenda Yakobo n’omukwenda Yohana mubakangania ngoko bawite omutima w’eryanza obukulu omughulu basaba Yesu bati asyahabo ebitumbi ebisikire omo Bwami bwiwe, oghundi oko luhande lw’amalembe n’oghundi oko lw’amali. (Mar. 10:35-37) Aliwe Yesu iye syabya atya. Omo mwanya w’ekyo, abya iniabirisigha ekitumbi kiwe n’omwanya wiwe w’olukengerwa omo lubula, n’eryasa oko kihugho. (Flp. 2:5-8) Oko kwenene, omubere wa Yakobo na Yohana abya asighene kutsibu n’owa Yesu! Nomo bine bitya, mwalola embere erivumilia Yakobo na Yohana n’abandi.

12. Niki kyo kyawatikaya Yesu eritendihitana oko bigha biwe?

¹² Yesu isyalilengekanaya ati mughulu wosi abigha biwe bakendiyiwata omo nzira eyitolere. Abya inyanasi ngoko abangyi b’oko bigha nabo banawite omubere w’eryanza obukulu nga Yakobo na Yohana. (Mar. 9:34) Yesu kutya nabo, bakulira omo mibere y’ekisomo ky’Ekiyahudi. Abakulu b’ebisomo ibakahira omo bandu mw’omutima w’eryanza obukulu n’ebitumbi by’embere-mbere. Neryo abya inyanasi ekikaleka abigha biwe ibabya n’amalengekania w’eryanza obukulu. Busana n’ekyo mwatahitana kubo; mwalekerabo endambi y’erilekana n’amalengekania w’emiyiheko n’aw’eryanza obukulu agho babya ibabiribya nagho omo myaka mingyi.​—Mar. 10:42-45.

13. Omubere w’erihanda omutima akatuwatikaya ati eriteya obwira? (Abanya Efeso 4:2)

¹³ Wangateya ghuti obwira bwenyu? Ulole embere erikulya omubere w’erihanda omutima omw’iyikasa eritendibya ukatsomana emibere y’abandi eyikakuhitanaya. (Misyo 14:29) Obuli mundu awite emibere n’emitsye yiwe, kandi nibya emingyi ya kuyo si mibi; tukabya iko tusosire tutya tu. Neryo tukatsema omughulu abandi bakatuligha ngoko tuli. (Soma Abanya Efeso 4:2.) Kandi ni ky’endundi eribya b’olulengo, ni bugha ambu, eriligha abandi ngoko bali. Uminye ngoko kyanganakala oko mundu mukutu kandi ow’esisoni eribya akabya ahali abandi n’erikania nabo. Ibwa kandi siritolere eriyihania oko bandu abakabugha bingyi kandi abakanza eribya ibane ahali abandi. Obuli mundu syangabya mwira wetu w’oko ndungu. Nomo bine bitya, litolere itwaminya ngoko nibya n’Abakristo abawite emibere eyitasosene banganatoka erikola ndeke haghuma.

14. Twamabya n’omubere w’erihanda omutima itukendibya tukalebya kutsibu omwatsi wahi oko bandi?

¹⁴ Kandi omubere w’erihanda omutima akatuwatikaya eribya tukalebya kutsibu emibere eyuwene y’abaghala n’abali betu. Twamabikola tutya, eritendibya n’emibere eyisosene isikyenditukakirya eribya bira. Ng’eky’erileberyako, Yakobo na Yohana mubayitsomana ibo basa, bamanza ebitumbi by’embere-mbere. Aliwe ekyo si bugha ambu babya bandu babi. Erikola batya mulyakangania ko bikirirye ngoko kwenene Obwami bukendisyasa. Yesu kw’alangira emyatsi y’atya, neryo mwatsemerabo busana n’obwikirirya bwabo. Twamabya tukalebya kutsibu emibere eyuwene y’abira betu, aho tukabya itukakwama eky’erileberyako kya Yesu na Tata wiwe.

15. Nindi yo wangatuwatikaya tutoke erilolya obwira bw’embere haghuma n’abandu abawite emibere eyisighene n’eyetu?

¹⁵ Ekikulu ekyo twangakola twamanza eriteya obwira haghuma n’abandu abawite emibere eyisighene n’eyetu, ry’erisaba Yehova y’obuwatikya. Ulengekanaye oko myatsi eyangatsandya obwira, neryo usabe embere sy’endambi utoke eribya ighunatulere emyatsi eyo yamabihuluka. Isiwibirirawa ngoko Yehova, Omuhangyiki wetu anasi ndeke-ndeke ngoko obuli mundu ayisosire. Neryo omughulu ukamusaba, uminye ngoko anasi ebyo ulaghireko utoke erilola embere eriyiyinia. N’omughulu kyamakukalako erikangania omubere w’erihanda omutima, umusabe ekirimu kiwe kibuyirire kikuwatikaye eriyikakirya.​—Luka 11:13; Gal. 5:22, 23.

OMUGHULU ABAGHALA N’ABALI BETU BAMAHIKIRWA N’AMALIGHO

16. Emyatsi yanganabya yiti omughulu abaghala n’abali betu banemulaba omo maligho?

¹⁶ Ekyangaleka emyatsi iyakala. Omughulu abaghala n’abali betu banemwaghalwa kinya-mubiri kutse omo mutima, banganabugha kutse ibakola emyatsi eyangatuhitania. Ng’eky’erileberyako, bangananza eribya bakayihighula oko bandi, ibabya bakahitana-hitana, kutse ibabugha kitya-kitya kutse erikola ebitebyo neryo itwabya tukabula nga bali oko kyahi. (Yobu 6:2, 3) Hanganabya endambi itutaminya amaligho agho abaghala n’abali betu banemulabamo, neryo itwabalindirirako emyatsi kwesi isiyiri oko butoki bwabo.

17. Wamighaki oko nzira eyo Yesu akoleramo Bartimayo?

¹⁷ Nga Yesu, ubye ukakangania omutima mubuya n’erikwira abandi b’obulighe. Yesu iniakakanganaya abandu abali omo maligho b’omutima mubuya n’erikwirabo obulighe, nibya n’abo atasi. Tulebaye ngoko akolera Bartimayo oyo wabya ndimetime. Kiro kighuma Bartimayo mwowa ngoko Yesu anemulaba, neryo mwatsuka eribikira omo mulenge muli Yesu atoke erimulangira. Neryo abandu balebe omo kikumula mubamukaramira bati ahune. Aliwe kundi Bartimayo abya anzire Yesu iniamulamya, mwabirikira omo mulenge muli okw’aho. Alinga omo kikumula ky’abandu ekyo mumwanabya abahitana busana n’ebyo Bartimayo akola. Aliwe Yesu iye ‘mwakwira Bartimayo y’obulighe’ bunene, neryo mwanza erimuwatikya. (Mat. 20:34; Mar. 10:46-52) Mwakania naye omo bolo, kandi mwamusima busana n’obwikirirya bwiwe. Neryo mwakola ekitiko-tiko, amalibula ameso wiwe.

18. Litolere iwakolera ghuti abira baghu abanemulaba omo maligho? (1 Abanya Tesalonika 5:14)

¹⁸ Wangakolaki utoke erilolya obwira bw’embere? Ubye n’omutima mubuya n’eribya ukakukwira abandi b’obulighe. Emibere eyi yanganakuwatikya eribya ‘ukakirania’ abaghala n’abali benyu abanemwaghalwa kinya-mubiri kutse omo mutima. (Soma 1 Abanya Tesalonika 5:14.) Isiwibirirawa ngoko omwira w’ekwenene akabya inianayiteghekire eriwatikya, kutsibu-tsibu omo “mighulu y’obuhanya.” (Misyo 17:17) Omwira oyuli ng’oyo akakwira abakalaba omo maligho b’obulighe, aliwe kandi akakola ekyosi-kyosi ekyo angatoka eribatulerya, eribabwira ebinywa ebikasikaya mutima, n’eribawatikya kinya-mubiri.

19. Twangakangania tuti omutima mubuya n’ow’erikwira abandi b’obulighe? (Ulebaye n’esyopitsa.)

¹⁹ Twangakangania tuti omutima mubuya n’ow’erikwira abandi b’obulighe? Ni kwenene, siwangatoka eribughaho amaligho w’Omukristo mulikyenyu. Aliwe, wanganayikasa eriyihira omo mwanya wiwe. (Mat. 7:12; 1 Pet. 3:8) Neryo omughulu akakukaniraya oko maligho wiwe, ngambe iwamutegha okutu. Kandi kyamabitolera ngambe iwayikasa erimukirania. (Misyo 12:25) Aliwe ngambe iwayilandako, isiwalengekanaya uti unasi ebyosi ebyo anemulabamo. (Misyo 18:13) Uyikase erimuvumilia kandi isiwamulindirirako bingyi.​—Efe. 4:32.

20. Wanzire iwabya mwira oyuli ati?

²⁰ Itwe bosi tukatsema eribya n’obwira obuwene haghuma n’abaghala n’abali betu. Aliwe isitwibirirawa ngoko kundi situhika-hikene, hanganabya endambi itwakola emyatsi eyo tutalue twanzire erikola. N’ekindi, abangyi omw’itwe babirihikirwa n’emyatsi mibi omo ngebe. Busana n’ekyo, tukatsema kutsibu omughulu abaghala n’abali betu bakakanganaya omubere w’eriyikehya n’erituvumilia twabibakosera. Kandi tukasima kutsibu omughulu bakatukanganaya omutima mubuya n’eritukwira obulighe, neryo ibayisogha erilolya obwira bw’embere. Neryo kwesi tukole ekyosi-kyosi ekyo twangatoka tutoke eribya bira abuwene.