OMWATSI W’ERIGHA 28
OLWIMBO 88 Nyikangiriraye esyonzira syaghu
Busanaki kyuwene erisaba amahano?
“Abandu abakaronda amahano bo bawite n’amenge.”—MISYO 13:10.
ENZUMWA NGULU
Ebyo tutolere erikola amahano agho bakatuha atoke erituwatikya ndeke.
1. Niki ekyangatuwatikya eriyisogha n’amenge n’eriyira ebyosi ebyo tukasonda erikola bitoke erighenda ndeke? (Emisyo 13:10; 15:22)
ITWE bosi tukanza eriyisogha n’amenge, kandi tukanza ebyosi ebyo tukasonda erikola ibyaghenda ndeke. Erihikira ebyosi bibiri ebyo, Ekinywa ky’oMungu kikatukanganaya ngoko tutolere itwabya tukasaba amahano.—Soma Emisyo 13:10; 15:22.
2. Yehova akatulagha eritukoleraki?
2 Oko kwenene, sihali omundu oyo wangatuha amenge n’amahano aghuwene kutsibu nga Tata wetu, Yehova. Akatulagha erituwatikya omw’ibugha ati: “Ngendikuhana eriso lyaghe irine okw’iwe.” (Esy. 32:8) Ebinywa ebi bikakanganaya ngoko Yehova syalituha amahano masa; atsomene obuli mundu kandi akatuwatikaya erikolesya amahano wiwe.
3. Tukendikania okuki omo mwatsi ono?
3 Omo mwatsi ono, Ekinywa ky’oMungu kikendituwatikya erisubirya oko mabulyo ani ano: (1) Ni mibere yahi eyo nitolere eribya nayo amahano agho bakamba atoke eriniwatikya ndeke? (2) Nindi yo wangamba amahano aghuwene? (3) Nangakangania niti ngoko kwenene nilaghire oko mahano? (4) Busanaki sinitolere erisaba abandi eriyisogha omo mwanya waghe?
NI MIBERE YAHI EYO NITOLERE ERIBYA NAYO?
4. Twamanza amahano agho bakatuha atuwatikaye ndeke tutolere itwabya n’emibere yahi?
4 Tutolere itwabya n’omubere w’eriyikehya n’oweriyiminya lulengo twamanza amahano agho bakatuha atuwatikaye ndeke. Tutolere itwaligha ngoko sitwangatoka eribya tukayisogha n’amenge omo byosi kundi hane ebindi ebyo tutasi. Twamatendibya n’omubere w’eriyikehya n’ow’eriyiminya lulengo, Yehova isyangatuwatikya, n’amahano wosi-wosi agho tukasunga omo Kinywa kiwe inyakendibya akabya ng’amaghetse awakutawa oko mughongo w’ekibata. (Mika 6:8; 1 Pet. 5:5) Aliwe, twamabya tukayikehya n’eriyiminya lulengo itukendibya bangu erikolesya amahano agho tukasunga omo Biblia, n’amahano ayo inyakendituwatikya.
5. Ni myatsi yahi eyendileka Daudi inyabya n’emiyiheko?
5 Tukanaye oko ebyo twangigha oko ky’erilebryako ky’Omwami Daudi. Busana n’emyatsi mingyi eyo akola, Daudi angabere n’emiyiheko. Embere abye mwami, inyasibwe mo mwimbi oyuwene kutsibu. Nibya n’omwami mwamusaba eribya akamuwatira omuziki. (1 Sam. 16:18, 19) Yehova abere ayira Daudi mo mwami, mwamuha ekirimu kiwe kibuyirire atoke eribya n’akaghala. (1 Sam. 16:11-13) Abandu mubamuhalamba kutsibu kundi mwita esyonzighu syabo, erihirako Goliata, Omufilistini oyo wabya embagyi. (1 Sam. 17:37, 50; 18:7) Daudi endibya n’emiyiheko angabughire ati syalaghire oko mahano w’abandi busana n’emyatsi eyikaswekaya eyo akakola. Aliwe, inyakayikehaya.
6. Niki ekikakanganaya ngoko Daudi abya akakwama amahano? (Ulebaye n’epitsa y’oko kijalada.)
6 Daudi abere abibya mwami, mwalola embere eritamba n’abandu ababya bakamuha amahano. (1 Emya. 27:32-34) Ekyo sikirituswekaya kundi nibya n’embere abye mwami, inyakakwama amahano w’abandi. Mwatakwama amahano w’abalume basa, aliwe mwakwama n’erihano ly’omukali oyukahulawa mo Abigaeli. Abya mukali wa Nabali, omulume oyutabya akasikya abandi, oyutabya n’erisima, kandi oyo wabya n’emiyiheko. Omw’iyikehya, Daudi mwakwama erihano lya Abigaeli; n’ekyo mukyamukakirya erikola omwatsi owakalire.—1 Sam. 25:2, 3, 21-25, 32-34.
Omwami Daudi mwayikehya, amakwama erihano lya Abigaeli (Ulebaye enungu 6)
7. Eky’erileberyako kya Daudi kyamatwighisya esyosomo syahi? (Omughambuli 4:13) (Ulebaye n’esyopitsa.)
7 Eky’erileberyako kya Daudi kyamatwighisya esyosomo silebe. Ng’eky’erileberyako, twanganabya n’obutoki bulebe obo twabutawa nabo kutse ehamuli nyilebe. Nomo bine bitya, sikitolere erilengekania tuti tunasi emyatsi yosi kandi situlaghire oko mahano. Kandi nga Daudi, tutolere erikwama amahano aghuwene nomo angabya inyakalua okundi. (Soma Omughambuli 4:13.) Twamakola tutya, itwanganayihighula oko makosa awakalire awanganatuhutalya n’erihutalya abandi.
Tutolere erikwama amahano aghuwene nomo angabya inyakalua okundi (Ulebaye enungu 7)c
NINDI YO WANGAMBA AMAHANO AGHUWENE?
8. Busanaki Yonatani yo wabya atolere eriha Daudi y’amahano aghuwene?
8 Tukanaye oko yindi somo eyo twanganigha oko ky’erileberyako kya Daudi. Inyakakwama amahano w’abandu ababya n’obwira obuwene haghuma na Yehova n’aw’abandu ababya ibabirilaba omo mibere nge yiwe. Ng’eky’erileberyako, omughulu abya akasonda erisubya obwira bwiwe haghuma n’Omwami Sauli, Daudi mwakwama amahano wa Yonatani, mughala wa Sauli. Busanaki Yonatani yo wabya atolere erimuha amahano aghuwene? Ni busana Yonatani abya n’obwira obuwene haghuma na Yehova kandi abya asi Sauli yo ndeke. (1 Sam. 20:9-13) Ekyo kyamatwighisyaki?
9. Omughulu tulaghire oko mahano, nindi yo tutolere erisabagho? Kanaya. (Emisyo 13:20)
9 Omughulu tukasaba amahano, kyuwene erisabagho omundu oyuwite obwira obuwene haghuma na Yehova, kandi oyo wabirilaba omo mwatsi ng’ogho tukasonda erikola.a (Soma Emisyo 13:20.) Tubughe tuti mughala wetu mulebe anemusonda eritahya. Nindi yo wangamuhana ndeke? Omundu oyutewatatahya anganamuha amahano awatolere awaseghemere esyokanuni sy’eBiblia. Aliwe omughala wetu oyo amabikania n’abatahenie, abawite obwira obuwene haghuma na Yehova kandi abamabibugha emyaka milebe omo ndwa ibanatsemire, ibakendimuha amahano aghuwene n’ehindi hyatsi hike-hike ehyanganamuwatikya.
10. Tukasonda erikania okuki?
10 Twamabikania oko mibere ibiri eyo tutolere eribya nayo omughulu tukasaba amahano, n’oyo tutolere erisabagho. Neryo muleke tukanaye nga ni busanaki tutolere itwakangania ngoko kwenene tulaghire oko mahano kandi nga ni busanaki situtolere erisaba abandi eriyisogha omo mwanya wetu.
NANGAKANGANIA NITI NGOKO KWENENE NILAGHIRE OKO MAHANO?
11-12. (a) Omughulu tukasaba amahano, tutolere itwayihighula okuki? (b) Omwami Rehoboamu mwakolaki omughulu abya n’omwatsi w’omughaso munene w’eriyisogha?
11 Ndambi silebe, omundu anganalangirika ng’akasondaya amahano, aliwe oko kwenene inyabiriyisogha kera, neryo kwesi iniakaronda abandu abakendilighirana n’amalengekania wiwe. Omundu oyuli ng’oyo, oko kwenene akabya isyalaghire oko mahano. Atolere inyighira oko ekyahikira Omwami Rehoboamu.
12 Rehoboamu yo wasubuka omwami Solomona we Israeli. Omughulu Rehoboamu abya mwami, abandu babya n’ebindu bingyi ebyuwene. Aliwe, mubayowa Solomona nga mwabakalirya engebe. Neryo mubasyasungana na Rehoboamu bakamusaba bati olobaye engebe yabo. Rehoboamu mwababwira ati bamuhe akatambi k’erilengekania oko mwatsi oyo. Mwatsuka ndeke, mwayasaba amahano oko basyakulu ababya bakahana Solomona. (1 Abam. 12:2-7) Aliwe, mwatakwama amahano wabo. Ekyaleka inyakola atya niki? Anabya inyabiriyisogha eky’erikola, neryo abya akasonda lisa omundu oyukendilighirana n’amalengekania wiwe? Mwayasungana n’abira biwe balwana erimuha amahano. Amahano ayo wo atsemera. Mwakwamagho. (1 Abam. 12:8-14) Rehoboamu mwabwira abandu biwe ngoko abalwana abo bamuhana. Ekyo mukyaluiramo ki? Ekihanda mukyaghabana kabiri, n’erilua oko mughulu oyo engebe ya Rehoboamu muyusulamo amaligho.—1 Abam. 12:16-19.
13. Eriminya ngoko kwenene tulaghire oko mahano, tutolere itwayibulyaki?
13 Eky’erileberyako kya Rehoboamu kyamatwighisyaki? Omughulu tukasaba amahano tutolere itwakangania ngoko kwenene tulaghire kugho. Twangakola ekyo kyo tuti? Omw’iyibulya tuti, ‘Omughulu ngasaba amahano, ngalw’inaghanagho aho n’aho kundi syatahambana n’ekyo nanzire?’ Tuteke eky’erileberyako.
14. Omughulu tukahabawa amahano, tutolere itwibukaki? Teka eky’erileberyako. (Ulebaye n’epitsa.)
14 Tubughe tuti omughala wetu mulebe amasunga omubiiri oghuwene kutsibu. Aliwe embere alighe omubiiri oyo, amayasaba omusyakulu mulebe w’omo ndeko y’amahano. Amabwira omusyakulu oyo ngoko omubiiri oyo akendimusaba eribya hali n’ekihanda kiwe oko mughulu muli. Omusyakulu inyamwibukya akanuni akali omo Biblia akakakanganaya ngoko omubiiri munene ogho ali nagho ry’eriwatikya ekihanda kiwe bunya-kirimu. (Efe. 6:4; 1 Tim. 5:8) Aliwe tubughe tuti omughala wetu oyo inyatatsemera erihano eryo; neryo iniayabulya abandi erihikira aho akendisunga oyukendimubwira ekyo anzire. Oko kwenene amahano wo anemuronda? Kutse abiriyisogha kera neryo akaronda lisa omundu oyukendilighirana naye? Tutolere itwibuka ngoko omutima wetu ni mutebya. (Yer. 17:9) Ndambi silebe, amahano agho tutanzire eryowa w’akabya agho tulaghireko kutsibu.
Kwenene amahano wo tunemuronda, kutse tukarondaya lisa omundu oyukendilighirana netu? (Ulebaye enungu 14)
BUSANAKI SI KYUWENE ERISABA ABANDI ERIYISOGHA OMO MWANYA WAGHE?
15. Situtolere erikolaki, kandi busanaki?
15 Ni mubiiri w’obuli mundu eriyisogha iyuwene-wene. (Gal. 6:4, 5) Ngoko tulyalangira, omundu w’amenge akasaba amahano erilua omo Kinywa ky’oMungu n’erilua oko Bakristo abakulire embere sy’eriyisogha omwatsi wosi-wosi. Aliwe, situtolere erisaba abandi eriyisogha omo mwanya wetu. Abaghuma banganakola ekyo, omw’ibulya omundu oyo bayiketere bati: “Angabere in’iwe, wangakolire ghuti?” Abandi banganakola ekyo omw’iyisogha ngoko omundu mulebe anakola butsira eritsuka erilengekania.
16. Abakristo b’omo ndeko ye Korinto babya batolere eriyisoghaki oko mwatsi w’erirya esyonyama esyabya sikahererwa esyosanamu? (1 Abanya Korinto 8:7; 10:25, 26)
16 Tulengekanaye oko mwatsi owabya omo ndeko ye Korinto oko karne k’erimbere owabya alebirye erirya esyonyama esyabya sikahererwa esyosanamu. Paulo mwahandikira Abakristo be Korinto ati: “Esanamu si mungu, kandi hali oMungu mughuma musa.” (1 Kor. 8:4) Busana n’ekyo, Abakristo balebe mubayisogha eribya bakalya esyonyama esyabya sikaghulibwa omo soko nomo syabya isyabirihererwa esyosanamu. N’abandi mubayisogha eritendirya esyonyama esiri ng’esyo bakasyatsandya obunya-mutima bwabo. (Soma 1 Abanya Korinto 8:7; 10:25, 26.) Eryo ryabya eriyisogha ly’obuli mundu. Paulo mwatahana Abanya Korinto ati bayisoghe omo mwanya w’abandi kutse erikola ng’abandi. Abya asi ngoko “obuli mundu akendisyatonda embere sy’oMungu.”—Rom. 14:10-12.
17. Emyatsi yangabya yiti twamabiyisogha erikola ng’oghundi? Teka eky’erileberyako. (Ulebaye n’esyopitsa.)
17 Omwatsi owali ng’oyo anganahuluka ati munabwire? Tuterilengekania oko mwatsi owalebirye ehitswe hike-hike ehy’omo musasi. Kiri oko buli Mukristo eriyisogha ng’akendiligha kutse ng’akendighana ehitswe hike-hike ehy’omo musasi.b Omwasti oyu anganalangirika ng’akalire, aliwe eriyisogha eriri ng’eri ni muheke ogho obuli Mukristo atolere eriyihekera. (Rom. 14:4) Twamabibugha tuti tukendiyisogha ngoko oghundi akola itwanganolobererya obunya-mutima bwetu. Ekyanganatuwatikya eribegherya n’eryuwania obunya-mutima bwetu ly’erikolesyabo. (Ebr. 5:14) Neryo ni mughulu wahi wo tutolere erisaba Omukristo oyukulire y’amahano? Ni nyuma sy’erikwesa-kwesa emyatsi omo bitsapo byetu, aliwe itwalangira ngoko tukinalaghire oko buwatikya tutoke eryowa ndeke esyokanuni sy’eBiblia esihambene n’emibere eyo tulimo.
Tutolere itwatsuka erikwesa-kwesa emyatsi embere sy’erisaba erihano (Ulebaye enungu 17)
ULOLE EMBERE ERISABA AMAHANO
18. Yehova abirituha emyatsi yahi?
18 Yehova abirikangania ngoko ayiketere itwe omw’ituha obwiranda bw’eriyisogha itw’ibene-bene. Abirituha Ekinywa kiwe eBiblia n’abira abuwene abanganatuwatikya eryowa ndeke n’erikolesya esyokanuni sy’eBiblia. Omo nzira eyo, akatukanganaya ngoko ni Tata wetu w’olwanzo oyututsomene. (Misyo 3:21-23) Twangakola tuti erimukangania erisima lyetu?
19. Twangakolaki tutoke erilola embere eritsemesya Yehova?
19 Ababuti bakatsema bakalangira abana babo bakakula n’erihikira eribya abaghombe abakulire ba Yehova abakawatikaya abandi. Kutya, Yehova naye akatsema omughulu akatulangira tukabya abandu abakulire bunya-kirimu, abandu abakasaba amahano, n’abakayisogha omo nzira eyikamuletera olukengerwa.
OLWIMBO 127 Nitolere inabya omundu oyuly’ati?
a Oko sindi ngendo, Omukristo anganakolesya amenge wiwe n’erisaba omundu oyuteramaya Yehova y’amahano oko myatsi y’esyofranga, obubalya, n’eyindi.
b Eriminya bingyi oko mwatsi ono, ulebaye esomo 39 ey’omo kitabu Tsemera engebe kera na kera! enzumwa 5 n’akatsweka “Ebindi by’eriminya.”
c ERIKANIA OKO PITSA Y’OKO KIJADA: Omusyakulu mughuma anemuhana oghundi musyakulu busana na ngoko alyayiwata oko muhindano wabo.