OMWATSI W’ERIGHA 20
OLWIMBO 7 Yehova, akaghala ketu
Yehova akakukiranaya
“OMungu . . . apipawe . . . Tata oyukaghanyira kutsibu, kandi ni Mungu oyukatukiranaya omo byosi.”—2 KOR. 1:3.
ENZUMWA NGULU:
Ngoko Yehova akiranaya Abayahudi ababya omo bunyewa e Babiloni n’esyosomo esyo tukigha oko mwatsi oyo.
1. Kanaya emyatsi nga yabya yiti oko Bayahudi ababya omo bunyewa e Babiloni.
TERILENGEKANIA Abayahudi ababya e Babiloni nga babya bakayowa bati. Mubayilangirira omuyi wabo akatsandibwa. Busana n’amalolo agho bakola n’aw’abotatakulu wabo, mubahekwa, bamalusibwa omo kihugho kyabo eritwalwa omo kindi kihugho. (2 Emya. 36:15, 16, 20, 21) Oko kwenene, Abaisraeli ababya omo bunyewa e Babiloni babya n’obwiranda bw’erikola emyatsi y’obuli kiro. (Yer. 29:4-7) Nomo byanabya bitya, engebe yabo yabya yikalire kandi sibabya banzire eribya omo mibere eyo. Ekyo mukyaleka ibayowa bati? Omughuma w’oko ababya omo bunyewa mwabugha ebinywa bino: “Motwikala oko misike y’esyonyusi sye Babiloni. Mutwalira omughulu twibuka e Sioni.” (Esy. 137:1) Abayahudi babya balaghire okw’ikiranibwa. Nikwa nindi yo w’endikiraniabo?
2-3. (a) Yehova mwakoleraki Abayahudi abatwalawa omo bunyewa? (b) Tukendikania okuki omo mwatsi ono?
2 Yehova ni “Mungu oyukatukiranaya omo byosi.” (2 Kor. 1:3) Anzire abaghombe biwe kandi anzire eribakirania. Yehova abya asi ngoko abanyewa abo bakendisyaligha erikungwa liwe neryo ibamusubira. (Isa. 59:20) Okw’ekyo, emyaka eyilabire oko 100 embere batwalawe omo bunyewa, Yehova mwasondola omuminyereri Isaya erihandika ekitabu ekikahulawa omo rina liwe. Ekitabu ekyo ky’endibawatikya kiti? Isaya akabugha ati: “‘Mukiranaye, mukiranaye abandu baghe,’ oMungu waghu atya.” (Isa. 40:1) Inga, erilabira ekitabu kya Isaya, Yehova mwateka obukirania obo Abayahudi bendilaghako ibane omo bunyewa.
3 Netu kutya ng’Abayahudi ababya omo bunyewa, hakanabya omughulu itwalagha okw’ikiranibwa. Omo mwatsi ono, tukendikania oko syonzira isatu esyo Yehova akiranirayamo ababya omo bunyewa: (1) Mwalagha erighanyira abakayisubako, (2) mwaha abandu biwe b’amaha, na (3) mwatulerya obuba bwabo. Kandi tukendilangira ngoko Yehova akatukiranaya munabwire.
YEHOVA AKATUGHANYIRA
4. Yehova mwakangania ati ngoko ni Mungu w’obughanyiri? (Isaya 55:7)
4 Yehova “ni Tata oyukaghanyira kutsibu.” (2 Kor. 1:3) Mwakangania omubere oyo mughulu alagha erighanyira abanyewa abendiyisubako. (Soma Isaya 55:7.) Mwabugha ati: “Omo lwanzo oluteleghula olwa kera na kera, ngendisyakukangania obughanyiri.” (Isa. 54:8) Yehova endikangania ati erighanyira liwe? Nomo Yehova sy’endikakirya ebitsibu ebikaluira omo makosa w’Abayahudi, mwalaghabo ati sibendisyasighala e Babiloni omo bunyewa kera na kera. Bendisighalayo omo katambi kake. (Isa. 40:2) Alinga ebinywa ebi mubyakirania Abayahudi abayisubako!
5. Busanaki itwe twanganikirirya kundu kulenga Abayahudi ngoko Yehova akaghanyira amalolo wetu?
5 Twamighaki? Yehova anayiteghekire erighanyira abaghombe biwe bo ndeke. Kulenga Abayahudi, munabwire tuwite ebingyi ebikaleka itwikirirya ngoko Yehova akatughanyira kutsibu. Busanaki tukabugha tutya? Kundi tunasi ekyo Yehova abirikola busana n’eritughanyira amalolo wetu. Emyaka mingyi enyuma sya Isaya eriteka obuminyereri bwiwe, Yehova mwatuma Omughala wiwe mwanzwa oko kihugho eriliha embanulo busana n’abakola nabi bosi abakayisubako. Kundi Yesu mwahola busana netu, Yehova ‘anganasangula’ amalolo olosi. (Emib. 3:19; Isa. 1:18; Efe. 1:7) Kwenene Yehova ni Mungu oyukaghanyira kutsibu!
6. Busanaki erilengekania oko bughanyiri bwa Yehova kikatukiranaya? (Ulebaye n’epitsa.)
6 Ebinywa ebyasondolawa n’ekirimu ky’oMungu ebikabanika omo Isaya 55:7 byanganatukirania twamabya itukinayihirako omusango busana n’amalolo agho twakola kera, nomo twanganabya itwabiriyisubako. Ekyo kikabya kutsibu-tsibu twamabya itukinemwaghalwa busana n’amakosa agho twakola kera. Twamabya itwabirighungama amalolo wetu n’eritsiragho, itwanganikirirya ndeke-ndeke ngoko abiritughanyira. Kandi omughulu Yehova akatughanyira, akayisogha eritendyibuka amalolo wetu. Kwesi, kundi Yehova syalilola embere eribya akalengekania oko makosa agho twakola kera, netu litolere itwaleka eribya tukalengekania oko makosa ayo. (Tasyalebya Yeremia 31:34.) Ekyo Yehova akalangira y’emyatsi eyo tukakola lino butsira amakosa agho twakola kera. (Ezek. 33:14-16) Kandi hano sesene omo kihugho kihya, Tata wetu w’obughanyiri bunene akendilusyaho ebyosi ebikaleka itwaghalwa busana n’amakosa wetu.
Yehova syalilangira amalolo agho twakola kera aliwe ebyo tunemukola munabwire byo atsomene (Ulebaye enungu 6)
7. Twamabya itwabirikola erilolo erikalire niki kyo kyanganatukuna eriyasungana n’abasyakulu?
7 Twangakolaki obunya-mutima bwetu bwamabya ibunemutukenderya kundi twabirikola erilolo erikalire eryo twabiribisa? EBiblia ikatusaba eribwira abasyakulu. (Yak. 5:14, 15) Nomo bine bitya, kyanganatukalako eribabwira ebyo twakola. Aliwe litolere itwibuka ngoko Yehova akakolesaya abalume abo erituwakitya, kandi ngoko bakatukanganaya olwanzo n’obughanyiri nga Yehova. Twamabyibuka ebyo n’eriyisubako kwenene itukendibana omuhwa w’eriyabakanirya. Tulangire eky’erileberyako ekikakanganaya ngoko Yehova mwakolesya abasyakulu erikirania mughala wetu oyukahulawa mo Arthur,a oyo wabya n’obunya-mutima obwabya bukamukenderya busana n’erilolo eryo akola. Arthur akabugha ati: “Munalebya epornografia hakuhi omo mwaka mughuma. Aliwe nabere nabikwama omwatsi owakakanaya oko bunya-mutima, munabwira omukali waghe n’abasyakulu b’endeko ekyo nabya ngakola. Munayowa buholo enyuma sy’eribugha ebyo nabya ngakola. Aliwe, nomo bine bitya ebyo nakola byabya ibikinanikenderaya. Abasyakulu mubanibwira ngoko Yehova syalyatanilekerania. Yehova akatukunga kundi atwanzire. Ebinywa byabo ebyuwene mubyatula oko mutima waghe n’eritasyaniwatikya erilangira ngoko Yehova abirinighanyira kwenene-kwenene.” Munabwire, Arthur ni mupainia kandi ni mughombe muwatikya. Kikasikaya mutima eriminya ngoko Yehova akatughanyira kwenene twamabibindula omutima!
YEHOVA AKATUHA AMAHA
8. (a) Yehova mwaha abanyewa amaha wahi? (b) Ngoko kiri omo Isaya 40:29-31, amaha ayo endiwatikya ati Abayahudi abayisubako?
8 Omo meso w’abandu, Abayahudi babya isibakiwite amaha wosi-wosi. Abababiloni isibabeghere erilighira abanyewa babo erisuba omo kihugho kyabo. (Isa. 14:17) Aliwe Yehova mwaha abandu biwe b’amaha. Mwalagha ngoko abandu biwe bakendisyasuba omo kihugho kyabo, kandi sihabya n’ekindu kutse omundu oyo w’endikakirya omwatsi oyo. (Isa. 44:26; 55:12) Omo meso wa Yehova Abababiloni babya ng’olututu luke kutsibu. (Isa. 40:15) Ukabya wabibuha oko lututu lukalw’ilwaghuluka. Ko ky’endibya kitya oko Yehova erilusya abandu biwe omo bunyewa bwe Babiloni. Amaha mwawatikya ati Abayahudi? Amaha ayo mwabakirania. Aliwe amaha ayo mwakola n’oghundi mwatsi. Isaya mwahandika ati: “Abakahira amaha w’oko Yehova, bakendisyabana amaka mahya-mahya.” (Soma Isaya 40:29-31.) Amaha wabo endibaha akaghala neryo ibaghuluka “endata omo bipupa ng’amasamba.”
9. Ebyaleka ababya omo bunyewa ibayiketera emilaghe ya Yehova ngoko ikendisyabererera ni byahi?
9 Kandi Yehova mwaha Abayahudi ababya omo bunyewa eby’endileka ibikirirya kwenene-kwenene ngoko emilaghe yiwe yasyabererera. Mwakola atya ati? Terilengekania oko maminyereri awabya inyabiribererera. Ng’eky’erileberyako, babya basi ngoko Abasuria babirikinda obwami bw’ebihanda ikumi bwe Israeli n’eritwala abandu bayo omo bunyewa ngoko Yehova abya inyabiribugha. (Isa. 8:4) Mubayilangirira Abababiloni bakatsandya e Yerusalema n’eritwala abandu b’omo bunyewa e Babiloni. (Isa. 39:5-7) Babya ibanasi ngoko Abababiloni mubayira Omwami Sedekia mo ndime-time n’erimutwala omo bunyewa. (Yer. 39:7; Ezek. 12:12, 13) Emyatsi yosi eyo Yehova abugha muyabererera. (Isa. 42:9; 46:10) Emyatsi yosi eyo muyaleka ibikirirya kundu ngoko omulaghe wa Yehova ow’erisyakombolabo akendisyabererera!
10. Niki kyo kyangatuwatikya erilola embere eriwatya amaha wetu omo biro bino by’enduli?
10 Twamighaki? Omughulu twabiribunika mutima, amaha anganatukirania n’erituwatikya eritasyabya n’akaghala. Emyatsi yikalola embere eritsanda omo kihugho kino, esyonzighu sy’oMungu esiwite akaghala kanene kutulenga sinemutwendererya. Aliwe, silitolere itwaherya amaha. Yehova abirituha amaha aghuwene kundu ni bugha ambu engebe y’erikota eyikendisyabyamo obuholo bw’ekwenene n’obuteya. Litolere itwabya tukalengekania kutsibu oko maha ayo. Twamatendikola tutya amaha wetu inianganoloba ng’omundu oyukalangira omwanya oghuwene owatalangirikire ndeke kundi akalangiriragho omo ridirisa eriswireko olututu. Neryo “twangerya tuti eridirisa” eryo, ni bugha ambu eriwatya amaha wetu? Twanganabya tukayihiriraho endambi ey’erilengekania ngoko engebe yetu ikendisyabya omo kihugho kihya-kihya. Twanganasoma emyatsi, erilebya esyovideo, kutse erihulikirira esyonyimbo esikakanaya oko maha wetu. Kandi twanganakania na Yehova omo musabe oko milaghe yiwe eyo tulindirire n’omuhwa yibererere.
11. Ekyawatikaya mwali wetu oyo wabya akwire obukoni obwabirighana erilama eritasyabya n’akaghala niki?
11 Tulebaye ngoko amaha akiranaya mwali wetu oyukahulawamo Joy n’erimuha akaghala, oyo wabya akwire obukoni obwabirighana erilama. Akabugha ati: “Omughulu ngabunika mutima busana n’amaligho waghe, ngabwira Yehova ngoko ngayowa ininasi ngoko akendinihulikirira. Neryo Yehova akanisubiraya neryo iniamba ‘obutoki obulengire obw’abandu.’” (2 Kor. 4:7) Joy akayilangira iniane omo kihugho kihya-kihya omo “sihali omwikalani oyukendisyabugha ati: ‘Nilwere.’” (Isa. 33:24) Netu kutya, twamabibwira Yehova ebiri oko mutima wetu n’amalengekania wetu oko maha wetu, itwanganatasyabya n’akaghala.
12. Ni myatsi yahi eyangaleka itwikirirya ngoko Yehova akendisyaberererya emilaghe yiwe? (Ulebaye n’epitsa.)
12 Ngoko Yehova anaha Abayahudi ababya e Babiloni b’emyatsi mingyi ayangalekire ibayiketera ngoko esyondaghane siwe sikendisyabererera, netu kw’anemutukolera atya. Terilengekania oko maminyereri agho tunemuyilangirira akabererera. Ng’eky’erileberyako, tunemulangira obutabali bw’ekihugho kyosi obuli “ekitswe ekikalire n’ekitswe ekilobire” bukalwa. (Dan. 2:42, 43) Kandi tunemwowa esyongulu sy’“emisiki omo biharo mbiriri-mbiriri,” kandi tunemutulira n’engulu mbuya oko bandu “b’ebihanda byosi.” (Mat. 24:7, 14) Kundi tunemulangira amaminyereri aya n’awandi mangyi akabererera, ekyo kikaleka itwikirirya kundu ngoko emyatsi mibuya eyo Yehova abirilagha yikendisyabererera.
Amaminyereri agho tunemuyilangirira akabererera munabwire akaleka itwikirirya esyondaghane sya Yehova (Ulebaye enungu 12)
YEHOVA AKATUWATIKAYA ERITENDYUBAHA
13. (a) Ni maligho wahi agho Abayahudi bendilolako bakasonda erilua omo bunyewa? (b) Ngoko kiri omo Isaya 41:10-13, Yehova mwakirania ati Abayahudi ababya omo bunyewa?
13 Yehova mwaha Abayahudi ababya bikere e Babiloni amaha aghuwene kundu aw’erisyasabulabo. Aliwe, abya asi ngoko bakendisyabana amaligho mangyi bakasonda erilua omo bunyewa. Yehova abya inyabiribugha ngoko omwami w’amaka akendisyabambira ebihanda ebitimbire oko Babiloni n’enyuma sy’aho iniabambira ne Babiloni. (Isa. 41:2-5) Abayahudi banabya batolere eryubaha? Emyaka mingyi embere, Yehova mwakirania abandu biwe. Mwabugha ati: “Isighubaha, kusangwa nine haghuma naghu. Isiwahanga-hangaya, kusangwa niri Mungu waghu.” (Soma Isaya 41:10-13.) Yehova mwasonda eribugha atiki omughulu abugha ati, “niri Mungu waghu”? Yehova syabya akibukya Abayahudi ngoko batolere erimuramya kundi babya ibanasi ekyo kyo ndeke-ndeke. Aliwe abya akasonda eryibukyabo ngoko akine haghuma nabo kandi ngoko akendibawatikya.—Esy. 118:6.
14. Yehova mwatulerya ati obuba bwa Bayahudi ababya omo bunyewa?
14 Yehova mwatulerya obuba bwa Bayahudi ababya omo bunyewa omw’ibukyabo ngoko awite akaghala kanene kandi anasi emyatsi mingyi. Mwasaba Abayahudi eritungerera esyongununu sy’omo kyanya. Mwakanganiabo ngoko n’iye yo wahangyika esyongununu kandi anasi erina ly’obuli ngununu. (Isa. 40:25-28) Yehova amabya inianasi erina ry’obuli ngununu, kwesi anasi ndeke n’erina ly’obuli mughombe wiwe! Kandi Yehova amabya inianawite akaghala k’eribumba esyongununu, kwesi anawite n’akaghala k’eriwatikya abandu biwe. Neryo, Abayahudi sibabya n’ekyangaleka ibahangya-hangya kutse eryubaha.
15. OMungu mwateghekania ati Abayahudi ababya omo bunyewa oko myatsi ey’endihikirabo?
15 Kandi Yehova mwabwira ababya omo bunyewa ebyo bakendisyakola omughulu endambi y’eribasabula yikendisyahika. Omo kihande ky’erimbere ky’omo kitabu kya Isaya, oMungu mwabwira abandu biwe ati: “Mwingire omo byumba byenyu by’emwisi, muyikingire. Muyibise omo katambi kake erihika aho erihitana likendilabira.” (Isa. 26:20) Erisako eri mulyabererera engendo ry’erimbere omughulu Omwami Kiro abambira e Babiloni. Omulume mughuma oyo asi ndeke ehistoria y’Abagiriki, akabugha ati, Omwami Kiro abere abingira omo Babiloni, mwabwira abasuda biwe ati, “bite obuli mundu oyo bakendyeya ehihya.” Terilengekania abakalani be Babiloni nga mubakwa obuba bungahi! Aliwe alinga Abayahudi ababya omo bunyewa ibo mubasabuka kundi mubakwama obusondoli bwa Yehova.
16. Busanaki situtolere erisagha kutsibu emyatsi eyikendisyabya omo mughulu w’eryaghalwa rinene erikasa? (Ulebaye n’epitsa.)
16 Twamighaki? Hano sesene, tukendihikirwa n’eryaghalwa rinene iriteryatabya. Omughulu eryaghalwa eryo likenditsuka, abandu bakendisyubaha kutsibu n’eribula nga bakoleki. Aliwe abandu ba Yehova ibo sibendisyubaha. Twasi ndeke ngoko Yehova ni Mungu wetu. Sitwendisyubaha kundi itunasi ngoko “omulamo [wetu] ali hakuhi.” (Luka 21:28) Nibya n’omughulu obughuma bw’ebihanda bikendisyalwa netu, sitwendisyubaha. Yehova akendisyakolesya abamalaika erituteya kandi akendisyatuha n’obusondoli obukendisyatuwatikya erisabula esyongebe syetu. Twasyabana obusondoli obo bo tuti? Situlitwaminya. Alinga twasyabana obusondoli obo erilabira esyondeko syetu. Omo nzira nyilebe esyondeko syo sikendisyabya ng’‘ebyumba byetu by’emwisi,’ ebyo tukendisyabyamo buholo. Twangayiteghekania tuti oko myatsi eyinemwasira embere eyi? Litolere itwabya bira kundu haghuma na baghala n’abali betu, itwabya tukakwama obusondoli bw’ekiteokrasi munabwire n’eriyiketera ngoko Yehova yunemusondola endondeka yetu.—Ebr. 10:24, 25; 13:17.
Tunasi ngoko Yehova awite obutoki n’akaghala ak’eritusabula. Kwesi, situtolere eryubaha emyatsi eyikendisyatuhikira oko mughulu w’eryaghalwa rinene (Ulebaye enungu 16)b
17. Wangasondekania ghuti erikiranibwa na Yehova?
17 Nomo engebe yanakala oko Bayahudi, Yehova mwahabo obukirania obo babya balaghireko. Netu akendisyatukolera atya. Nomo wangabana amaligho wahi omo biro ebikasa, ulole embere erisondekania erikiranibwa na Yehova. Wikiriraye kundu ngoko Yehova akaghanyira ndeke abaghombe biwe bataleghula kandi akutsomene. Ulole embere eriwatya amaha waghu. Isiwibirirawa ngoko, kundi Yehova ni Mungu waghu sighutolere erisagha omwatsi.
OLWIMBO 3 Amaka, amaha, n’eriyiketera lyetu
a Amena malebe mwakabindulawa.
b ERIKANIA OKO PITSA: Akakuto kake k’abaghala n’abali betu babirihindana kughuma. Bakatungerera obungyi by’esyongununu, n’ekyo kikabibukaya ngoko Yehova ali n’obutoki kandi n’akaghala k’eriteya abandu biwe ahosi-hosi aho bakabanika oko kihugho.