Waarom de „diepe bezorgdheid”?

PAUS JOHANNES PAULUS II uitte „vertwijfeling” over de afscheiding van de traditionalistische katholieke beweging van aartsbisschop Lefebvre. De kerk, zo zei hij, reageerde met „grote droefheid”.

De katholieke priester Joaquín Ortega, plaatsvervangend secretaris van de rooms-katholieke bisschoppenconferentie in Spanje, betreurde de situatie: „Wij zijn vervallen tot een ’supermarkt-katholicisme’. Mensen pakken en kiezen wat hun bevalt, alsof onze leerstellingen blikjes groenten zijn.”

Aartsbisschop Lefebvre houdt vol dat het Tweede Vaticaans Concilie de traditionele Katholieke Kerk heeft verraden en de deur heeft geopend voor veranderingen. Op die manier heeft het concilie, aldus Lefebvre, het geloof van katholieken dat zij tot de ene ware kerk behoren, geschokt.

De International Herald Tribune vatte de argumenten van Lefebvre en zijn volgelingen als volgt samen: „De traditionalisten beweren dat de kerk óf dwaalde vóór het concilie óf nu dwaalt, maar dat het óf het een óf het ander is. Als ze dwaalde vóór het concilie, zo zeggen zij, dan kan ze het ook op het punt van andere leerstellingen bij het verkeerde eind hebben gehad. ’Wij zijn er om onze gehechtheid aan de kerk aller tijden te laten blijken’, aldus de aartsbisschop.”

Veel oprechte katholieken vragen zich echter af of dat wat de kerk vóór het Vaticanum II leerde en beoefende, de waarheid was of dwaling.

Liberale katholieken zijn bezorgd

Veel liberaal denkende katholieken vragen zich bezorgd af of dat wat zij zien als vooruitstrevende stappen die bij het Vaticanum II zijn gedaan, nu worden gesaboteerd vanwege de affaire Lefebvre. De schrik is hun om het hart geslagen bij recente officiële verklaringen van het Vaticaan, bijvoorbeeld die van kardinaal Ratzinger, de waakhond van de katholieke orthodoxie. Hij is het hoofd van het Vaticaanse instituut dat vier eeuwen bekendstond als de Congregatie voor de Heilige Inquisitie.

Kardinaal Ratzinger, prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, verklaarde in Rome: „Schisma’s ontstaan alleen als mensen niet meer naar bepaalde waarheden en waarden van het christelijke geloof leven en er niet langer aan gehecht zijn.” Progressieve katholieken zijn bang dat de kardinaal daarbij dacht aan „waarheden en waarden” die typerend waren voor de Rooms-Katholieke Kerk in de tijd vóór het Vaticanum II.

In een artikel in de Franse krant Le Monde, getiteld „De prijs van een schisma”, werd die vrees onder woorden gebracht: „Wie weet of het Vaticaan niet — onbewust of zonder het toe te geven — een ’traditionalisme zonder Lefebvre’ begint na te streven? . . . Probeert [het Vaticaan] nu niet de traditionalistisch geneigde geestelijken en leken terug te winnen en bovenal het katholieke gezag en de katholieke waarden opnieuw te doen gelden in die gebieden waar ze het openlijkst worden aangevochten, in het bijzonder in West-Europa en Noord-Amerika?”

Dissidente theologen

In januari 1989 gaven 163 katholieke theologen uit West-Duitsland, Nederland, Oostenrijk en Zwitserland een verklaring uit die nu bekendstaat als de Keulse Verklaring. In de daaropvolgende weken sloten honderden katholieke theologen uit andere landen, waaronder Italië, zich bij hen aan. De stoot tot de golf van tegenspraak werd gegeven door de willekeurige benoeming door het Vaticaan van een conservatieve prelaat als katholiek aartsbisschop van het Duitse Keulen, tegen de wensen van de plaatselijke hiërarchie in. Maar het protest ging verder dan de benoeming van conservatieve bisschoppen. Het richtte zich ook tegen disciplinaire maatregelen van het Vaticaan om theologen het zwijgen op te leggen die „het theologisch denken [weerspiegelden] dat door het Tweede Vaticaans Concilie was beklemtoond”. Tevens zetten de theologen een vraagteken bij het recht van de paus om zijn zienswijzen op te leggen „op het terrein van de geloofsleer”, in het bijzonder op het punt van geboortenregeling.

Als reactie op deze verklaring zei kardinaal Ratzinger botweg dat zij die het standpunt van het Vaticaan inzake geboortenregeling en echtscheiding afwijzen, „geweten” en „vrijheid” onjuist interpreteren en de traditionele leer van de kerk geweld aandoen. Hij wees prelaten in de Verenigde Staten er onlangs op dat zij hun leer niet moesten laten beïnvloeden door het „dissonante concert” van theologen.

Veel katholieken zijn verbijsterd

Een Franse katholieke theoloog verklaarde in een interview met Le Monde: „Het zou een vergissing zijn te beweren . . . dat deze crisis alleen de theologen beroert. Zij geven slechts uiting aan de diepe bezorgdheid van een groot aantal katholieken.”

Veel oprechte katholieken vragen zich af of de opstandige aartsbisschop Lefebvre niet, hoewel hij geëxcommuniceerd is, ’een veldslag verloren maar de oorlog gewonnen heeft’. Lefebvres volgelingen krijgen allerlei concessies gedaan in een poging hen terug te winnen in de kudde. De mis wordt in veel katholieke kerken weer in het Latijn opgedragen en op sommige posten worden conservatieve bisschoppen benoemd. Het is interessant dat traditionalistische katholieken de vraag stellen: ’Waarom is monseigneur Lefebvre geëxcommuniceerd terwijl katholieke priesters in Nederland die homoseksuele „huwelijken” inzegenen en Zuidamerikaanse priesters die voorstanders zijn van een revolutionaire bevrijdingstheologie, nog steeds deel uitmaken van de kerk?’

Dit alles brengt veel katholieken in verwarring. Een Franse katholiek schreef aan het katholieke dagblad La Croix: „Eenvoudige christenen zoals ik lijden eronder dat de betrokkenen [bij de tweedracht in de kerk] de dingen niet bespreken en niet tot overeenstemming komen. Sommige mensen houden de eredienst — zo niet de Kerk — stilletjes voor gezien.”

Het lijdt geen twijfel dat het voor zulke mensen onbegrijpelijk is waarom wat zij als de ene ware kerk beschouwen, zo verdeeld is. Zelfs de katholieke priester René Laurentin stelde de vraag: „Waarom deze scheuringen onder christenen?” Laten wij in het kort enkele redenen ervoor beschouwen.

[Inzet op blz. 7]

„De traditionalisten beweren dat de kerk óf dwaalde vóór het concilie óf nu dwaalt, maar dat het óf het een óf het ander is.” — International Herald Tribune.