Energie uit sneeuw
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN AUSTRALIË
DE AUSTRALISCHE ALPEN, soms het dak van Australië genoemd, liggen in het gebied van de deelstaten New South Wales en Victoria. Tot dit hooggebergte behoren de Snowy Mountains, waar de Snowy River ontspringt. Geïnspireerd door dit ruige alpengebied en zijn taaie, pionierende paardrijders schreef A. B. (Banjo) Paterson het gedicht „De man van Snowy River”, waarnaar later een film is gemaakt.
Thans herbergen de verraderlijke hellingen waar de legendarische paardrijder reed echter de sluizen van een technologisch wonder — het Snowy Mountains Hydro-electric Scheme. In 1967 betitelde het Amerikaanse Genootschap van Ingenieurs dit complexe netwerk van aquaducten, tunnels, stuwmeren en elektrische centrales als „een van de zeven wonderen van de hedendaagse wereld”. Zou u het leuk vinden om een bezoek te brengen aan dit alpiene „wonder”? Maar laten wij eerst eens kijken waarom het is gebouwd en wie het heeft gebouwd.
Een dorstig land
Wonderlijk genoeg was de gedachte aan waterkracht zelfs nooit opgekomen bij de vroege kolonisten die smachtend naar water als het ware aan de wieg van het project hebben gestaan. Die door droogte geplaagde negentiende-eeuwse landbouwers uit het Murray-Darlingbekken, Australiës belangrijkste landbouwgebied, wilden gewoon een betrouwbaarder watertoevoer.
Zij wisten waar het water was — in de Snowy River. Maar de Snowy stortte zich aan de andere, rijkbegroeide kant van de alpen in de Tasmanzee. Het leek een enorme verspilling. Indien dit koude, zuivere water hoog in de alpen verlegd kon worden naar de bovenlopen van de nogal grillige Murray en Murrumbidgee, zouden de boeren een buffer tegen de droogte hebben die een miljard dollar waard was. Als die droom toch eens werkelijkheid kon worden!
In 1908 kwam de verwezenlijking van de droom een stapje dichterbij toen het federale parlement het nabijgelegen district Canberra uitkoos als de plaats voor Australiës nationale hoofdstad. Zou in de behoeften van deze nog te bouwen stad voorzien worden met waterkracht? Opnieuw ging de aandacht naar de Snowy Mountains.
Er werden diverse voorstellen — sommige voor waterkracht en andere voor irrigatie — ingediend en verworpen. In 1944 werd het eerste plan voor waterkracht én irrigatie ingediend en dat verwierf snel instemming. In 1949 belastte de federale regering de Snowy Mountains Hydro-electric Authority met de verantwoordelijkheid voor het ontwerpen en uitvoeren van het tweeledige project.
Maar hoe zou een jonge, in wezen agrarische natie zonder deskundigheid of reserves aan mankracht een project aankunnen dat qua omvang en complexiteit ongekend was?
Van het puin naar de sneeuw
De oplossing was immigratie. Europa, dat de Tweede Wereldoorlog nog lang niet te boven was, was een nachtmerrie van puin, werkloosheid en woninggebrek. In samenwerking met de Verenigde Naties nodigde Australië daarom Europeanen met de nodige bekwaamheden uit om te solliciteren naar een baan bij het project.
Tienduizenden werknemers uit zo’n 33 landen reageerden; zij lieten het puin van Europa achter zich en trokken naar Australië. Zij zouden twee derde van het totale aantal arbeidskrachten bij het project vormen en ook Australiës etnische samenstelling voorgoed veranderen. Brad Collis schrijft daarover in zijn boek Snowy: „Een land met een . . . bevolking van goeddeels Britse herkomst werd bijna van de ene dag op de andere een van de grote panculturele naties van de wereld.” Collis voegt eraan toe: „[De mannen] werden de bergen ingezonden — vijand en bondgenoot, onderdrukker en slachtoffer — om samen te werken.” Zij vormden niet van de ene dag op de andere een hecht team, maar na verloop van tijd wel.
Het leven in de alpen
In het beginstadium van het project beloofde de tocht de alpen in niet veel goeds. De tijdrovende tocht over de gladde, modderige, steile en kronkelige paden was slopend. Ja, op sommige stukken was het terrein zo steil en ongenaakbaar dat zelfs kangoeroes een zeldzame aanblik vormden! Geen wonder dat de Snowy Authority volgens Collis „naar verluidt de eerste organisatie ter wereld is geweest die het dragen van veiligheidsgordels verplicht heeft gesteld”.
De onderkomens waren niet veel beter dan de wegen — overtollige legertenten zonder vloeren! Uiteindelijk rezen er hoog in de bergen ruim 100 kampen en tentsteden als paddestoelen uit de grond. Een ervan, Cabramurra — nu geen tentstad meer — beroemt zich erop het hoogstgelegen stadje van Australië te zijn.
Zoals u zich kunt indenken, werden door het werken en slapen in deze grimmige, ruige omstandigheden de mannen tot het uiterste beproefd. Winterse sneeuwstormen knaagden aan hun botten, de slopende hitte van de zomer maakte elke beweging zwaar, en zwermen onuitstaanbare vliegen kleurden de transpirerende gezichten en ruggen zwart. Wat haatten de Europeanen de vliegen!
Maar de meesten hielden vol. Gehard door de oorlog en taai waren zij vastbesloten een succes te maken van hun nieuwe bestaan. Velen raakten zelfs bijzonder gesteld op de ongedisciplineerde Australische wildernis met haar vreemde dieren en slangen en haar vogels die krijsen en schreeuwen in plaats van te fluiten of te tjilpen. Mettertijd maakten de tenten plaats voor bescheiden houten huizen en arriveerden vrouwen en kinderen.
Maar wat aan de vele talen te doen? Stelt u zich eens voor: mannen die zware machines en boorapparatuur bedienden of met explosieven werkten, konden niet duidelijk communiceren! Dat was vragen om rampen, en dus zorgde de Authority voor gratis lessen in de Engelse taal na werktijd. Verlenging van hun contract was afhankelijk van een basisniveau van taalvaardigheid en het is dus niet verwonderlijk dat de lessen goed bijgewoond werden!
Ondanks de vele obstakels was het project na 25 jaar — 1949 tot 1974 — klaar, op tijd en binnen het budget. De $820 miljoen die het gekost had, naar de huidige maatstaven bescheiden, was destijds verre van bescheiden, vooral voor een land met slechts acht miljoen inwoners dat nog steeds worstelde om er na de oorlog weer bovenop te komen.
De Authority maakt nu voor 1999 plannen om te vieren dat het project vijftig jaar geleden gestart werd. Dan zal er onder meer een reünie worden gehouden van iedereen die eraan heeft meegewerkt — als zij te vinden zijn. „Deze mensen hebben een aandeel gehad aan een bouwtechnisch wereldwonder en hebben de loop van Australiës geschiedenis veranderd”, zegt de huidige regeringscommissaris. „Wij willen hen bedanken.”
De omvang en capaciteit van het project
In de brochure The Power of Water staat te lezen: „Het project bestrijkt een gebied van 3200 vierkante kilometer en omvat 80 km aquaduct, 140 km tunnel en 16 grote stuwmeren.” Deze stuwmeren bevatten 7000 gigaliter water — dertienmaal de capaciteit van Sydney Harbor, die zo’n 530 gigaliter kan bergen — en daarvan is Lake Eucumbene het voornaamste stuwbekken. De zeven elektrische centrales, die jaarlijks tot 6400 gigawattuur elektriciteit hebben geproduceerd, kunnen wel zeventien procent voor hun rekening nemen van de energiebehoeften van het vasteland van Zuidoost-Australië, met inbegrip van Sydney, Melbourne en Canberra.
De turbines draaien normaal geen 24 uur per dag, maar alleen in piekuren, wanneer thermische centrales assistentie behoeven. Waterkracht is bijzonder geschikt voor steun in de piekuren omdat er snel gereageerd kan worden op plotselinge stijgingen in de vraag — in twee tot drie minuten, vergeleken bij de verscheidene uren die een kolengestookte centrale nodig heeft om te gaan produceren.
Hoe het Snowyproject werkt
Het project, aldus de Snowy Authority, „onderscheidt zich met al zijn stuwmeren als ’s werelds meest complexe en flexibele waterkrachtproject”. Het bestaat uit twee geïntegreerde componenten — het Snowy-Murrayproject en het Snowy-Tumutproject.
Het Snowy-Murrayproject legt het water van de Snowy River om van het Island Bend Stuwmeer via een door het gebergte lopende tunnel naar het Geehi Stuwmeer, dat ook water uit de rivier de Geehi krijgt. Van hier uit stort het water 820 meter omlaag naar de twee Murray-krachtcentrales. Tegelijkertijd gebruikt de Guthega-krachtcentrale het water uit de bovenloop van de Snowy bij Australiës hoogste berg, de Mount Kosciusko. Van Guthega stroomt het water in het hoofdtunnelstelsel bij Island Bend. De flexibiliteit van het project wordt aanzienlijk vergroot doordat in een aantal tunnels, waaronder de Island Bend-Lake Eucumbenetunnel, het water in twee richtingen kan stromen.
Bij het Snowy-Tumutproject stroomt water uit Lake Eucumbene, het Tooma Stuwmeer, Happy Jack’s Stuwmeer en Tumut Pond Stuwmeer bergafwaarts via sluizen en een reeks van vier elektrische centrales voordat het in de rivier de Tumut, een zijtak van de Murrumbidgee, belandt. Dit gedeelte beschikt over de grootste elektrische centrale, Tumut 3, waarvan de zes sluizen elk een dubbeldeksbus zouden kunnen herbergen!
Buiten de piekuren pompt het project ook water naar boven vanuit Lake Jindabyne naar Lake Eucumbene, en van onder centrale Tumut 3, die tevens als pompstation fungeert, naar het Talbingo Stuwbekken. Maar waarom elektriciteit verspild met het bergopwaarts pompen van water? Raar maar waar: het is winstgevend. De pompen werken buiten de piekuren namelijk op goedkope energie die gekocht wordt van de thermische centrales. Tijdens de piekuren laat men het water dan weer omlaagstromen en wordt de zo opgewekte hydro-elektriciteit met winst terugverkocht aan het elektriciteitsbedrijf. Natuurlijk laat men het grootste deel van het water — jaarlijks ruim 2000 gigaliter — kosteloos in de westelijke rivierstelsels stromen.
Is het schone energie?
Ja, want water is een niet-vervuilende, vernieuwbare hulpbron zonder afvalprodukten. Geen onooglijke schoorstenen en koeltorens bederven de alpen. De duizenden die ’s winters in dit alpiene recreatiegebied skiën of er ’s zomers lange wandeltochten maken, zijn zich dan ook nauwelijks bewust van de tunnels en elektrische centrales onder hen.
Zou de door het project opgewekte elektriciteit van thermische centrales komen, dan zou er bovendien jaarlijks nog eens vijf miljoen ton kooldioxide extra in de atmosfeer worden uitgestoten.
Niettemin is het milieu er niet totaal zonder kleerscheuren afgekomen, en dat geldt vooral voor de Snowy River. Nu een groot deel van haar water omgelegd wordt, is ze nog maar een beekje vergeleken bij vroeger dagen. Bovendien zijn door de grote stuwmeren van het project wat weidegronden onder water komen te staan, en hun nieuwe hoogwaterlijnen betekenden dat de stadjes Adaminaby en Jindabyne verplaatst moesten worden.
Aan de andere kant is het Snowyproject uitzonderlijk betrouwbaar geweest — wat getuigt van de wijsheid van de raad van de eerste commissaris van de Authority: „’Goodwill’ en respect zijn het resultaat van prestaties, niet van propaganda.”
[Illustratie op blz. 16]
Elektrische centrale Tumut 3, de grootste centrale in het Snowyproject, vanuit de lucht gezien
[Illustratie op blz. 18]
Werknemers moesten genoegen nemen met primitieve woonomstandigheden
[Illustratie op blz. 18]
Om een hecht team te worden, moesten werknemers Engels leren
[Illustratie op blz. 19]
De uitvoering van het project omvatte de aanleg van tunnels door de bergen
[Illustratieverantwoording op blz. 16]
Alle foto’s op blz. 16-19: Snowy Mountains Hydro-electric Authority