De inquisitie in Mexico — Wat heeft er plaatsgevonden?

STEL u eens voor dat u voor een religieus gerechtshof staat dat u wil dwingen te geloven wat die religie leert. U weet niet wie u beschuldigt of waarvan u wordt beschuldigd. In plaats dat men u dat vertelt, wordt u gedwongen een reden voor uw arrestatie te geven, uit te leggen wat volgens u de beschuldiging is die tegen u is ingebracht, en te vertellen wie de beschuldiger is.

Wees voorzichtig met wat u antwoordt — u zou iets kunnen bekennen waarvan u niet bent beschuldigd en daardoor uw situatie verergeren! U zou er ook mensen bij kunnen betrekken die helemaal niets te maken hadden met de beschuldiging die tegen u is ingebracht.

Als u niet bekent, wordt u gemarteld, wellicht doordat er een grote hoeveelheid water door uw keel wordt gegoten. Of misschien worden uw armen en benen steeds vaster op een marteltafel gebonden totdat de pijn folterend is. Uw bezittingen zijn reeds door het gerechtshof in beslag genomen en u zult ze waarschijnlijk nooit meer terugkrijgen. Alles wordt in het geheim gedaan. Als u schuldig wordt bevonden, wordt u wellicht uit uw land verbannen of zelfs levend verbrand.

In deze twintigste eeuw vindt u het misschien moeilijk zo’n gruwelijke religieuze actie te begrijpen. Maar enkele eeuwen geleden vonden dergelijke wreedheden in Mexico plaats.

De inheemse bevolking „bekeren”

Toen wat nu Mexico is in de zestiende eeuw door de Spanjaarden werd veroverd, vond er tevens een religieuze verovering plaats. De bekering van de inheemse volken was weinig meer dan een vervanging van tradities en riten, want de meeste katholieke priesters hielden zich niet met het onderwijzen van de bijbel bezig. Zij deden geen moeite om de taal van de inheemsen te leren of om hun het Latijn te onderwijzen, de taal waarin de geloofsleer was opgesteld.

Sommigen waren van mening dat de Indianen volledig religieus onderricht dienden te ontvangen. Anderen dachten er echter net zo over als frater Domingo de Betanzos, die, volgens Richard E. Greenleaf in zijn boek Zumárraga and the Mexican Inquisition, „vond dat de Indianen geen onderricht in Latijn dienden te krijgen, omdat dat ertoe zou leiden dat zij zouden beseffen hoe onwetend de geestelijkheid was”.

Inquisitie tegen inheemse volken

Indien geboren Mexicanen de nieuwe religie niet aannamen, werden zij als afgodenaanbidders beschouwd en hevig vervolgd. Een van hen kreeg bijvoorbeeld in het openbaar honderd zweepslagen toegediend wegens het aanbidden van zijn heidense afgoden, die hij onder een afgodsbeeld van de christenheid had begraven in een voorgewende daad van „christelijke” aanbidding.

Don Carlos Ometochtzin daarentegen, stamhoofd van Texcoco en kleinzoon van Netzahualcóyotl, de koning der Azteken, viel de kerk met woorden aan. Greenleaf zegt dat „Don Carlos de Kerk vooral had beledigd door tot de inheemsen te prediken over de losbandigheid van de fraters”.

Toen frater Juan de Zumárraga, inquisiteur in die tijd, hiervan hoorde, beval hij Don Carlos te arresteren. Don Carlos werd ervan beschuldigd een „dogmatiserende ketter” te zijn, en hij werd op 30 november 1539 op de brandstapel terechtgesteld. Veel andere inheemsen werden gestraft op beschuldiging van toverij.

Inquisitie tegen buitenlanders

In Mexico wonende buitenlanders die de katholieke religie weigerden te aanvaarden, werden ervan beschuldigd ketters, luthersen of judaïsten te zijn. De Portugese familie Carvajal was hier een voorbeeld van. Zij werden ervan beschuldigd de joodse religie te beoefenen en werden bijna allemaal door de inquisitie gemarteld. Uit het volgende vonnis dat tegen een lid van deze familie werd uitgesproken, blijkt hoe gruwelijk men te werk ging: „De genoemde Doña Mariana de Carvajal veroordeel [ik] tot . . . de garrot [een wurginstrument] totdat zij een natuurlijke dood sterft, en vervolgens moet zij in een vlammend vuur worden verbrand totdat zij niets dan as is en er zelfs geen herinnering aan haar overblijft.” En dat is precies wat er gebeurde.

Wanneer een buitenlander een bedreiging vormde voor de macht van de geestelijkheid, werd hij voor het gerecht gebracht. Een man genaamd Don Guillén Lombardo de Guzman werd ervan beschuldigd Mexico te willen bevrijden. De beschuldiging echter die door het Heilig Officie werd ingebracht om hem te arresteren en te berechten, was dat hij een astroloog en een aanhanger van Calvijn was. Tijdens zijn gevangenschap werd hij krankzinnig. Ten slotte werd hij op 6 november 1659 op de brandstapel levend verbrand.

Het boek Inquisición y Crímenes, door Don Artemio de Valle-Arizpe, beschrijft die gelegenheid: „Zij knevelden de beschuldigden en maakten hen aan de brandpaal vast met een ijzeren band rond de nek. . . . De heilige vuren des geloofs begonnen te branden in een wervelwind van rood en zwart. Don Guillén . . . liet zich plotseling vallen, zodat de band om zijn nek hem wurgde, en daarna verdween zijn lichaam in de angstaanjagende gloed van de vlammenzee. Hij verliet dit leven na zeventien jaar langgerekt en onophoudelijk lijden in de donkere gevangenissen van het Heilig Officie. De vuren gingen langzaam maar zeker uit, het kardinaalrode tumult van hun vlammen vervaagde, en toen ze gedoofd waren, bleef er slechts een hoop gloeiende sintels over, oplichtend in de nacht.”

„Heilig Officie” opgericht

Zoals reeds is opgemerkt, werden veel inheemse en niet-inheemse Mexicanen gestraft, en sommige werden gedood omdat zij de nieuwe religie bekritiseerden of niet aanvaardden. Dit leidde tot een inquisitie of ketterjacht, eerst van de zijde van de fraters en later van de bisschoppen. Maar de eerste generale inquisiteur in Mexico, Don Pedro Moya de Contreras, kwam in 1571 uit Spanje naar Mexico om daar officieel het Tribunaal van het Heilig Officie der Inquisitie op te richten. Dit gerechtshof hield in 1820 op te functioneren. Vanaf 1539 waren er dus zo’n 300 jaar van vervolging, marteling en dood voor degenen die de katholieke geloofsovertuigingen niet deelden.

Wanneer iemand werd beschuldigd, werd hij gemarteld totdat hij bekende. Het gerechtshof verwachtte van hem dat hij zijn antikatholieke praktijken opgaf en de geloofsovertuigingen van de kerk aanvaardde. De beschuldigde werd alleen vrijgelaten als hij zijn onschuld bewees, als zijn schuld niet bewezen kon worden, of, in laatste instantie, als hij bekende en berouw had. In het laatste geval werd zijn verklaring dat hij een afschuw had van zijn overtreding en beloofde goed te maken wat hij had gedaan, in het openbaar voorgelezen. In elk van de gevallen was hij zijn bezittingen kwijt en moest hij een hoge boete betalen. Als hij schuldig werd bevonden, werd hij aan de wereldlijke autoriteiten overgeleverd om gestraft te worden. Dit eindigde meestal met verbranding op de brandstapel, hetzij levend of nadat hij even daarvoor ter dood was gebracht.

Voor de openbare voltrekking van de vonnissen werd een groot auto-da-fe gehouden. Er werd dan in de hele stad een openbare bekendmaking gedaan om iedereen ervan in kennis te stellen op welke dag en plaats men bijeen zou komen. Op die dag werden de veroordeelden uit de gevangenissen van het Tribunaal van het Heilig Officie gehaald, gekleed in een sambenito (een soort cape zonder mouwen), met een kaars tussen hun handen, een touw om hun nek, en een coroza (een kegelvormige hoed) op hun hoofd. Nadat de misdrijven tegen het katholieke geloof waren voorgelezen, werd de straf die elk slachtoffer opgelegd had gekregen, ten uitvoer gebracht.

Op deze manier werden velen in naam van religie veroordeeld en gestraft. De menigten die de slachtoffers op de brandstapel zagen sterven, namen duidelijk de wreedheid en onverdraagzaamheid van de geestelijken waar.

Regelrecht in strijd met het christendom

Christus Jezus gaf zijn discipelen de opdracht om mensen tot het ware christendom te bekeren. Hij gebood: „Gaat daarom en maakt discipelen van mensen uit alle natiën, hen dopende in de naam van de Vader en van de Zoon en van de heilige geest, en leert hun onderhouden alles wat ik u geboden heb.” — Mattheüs 28:19, 20.

Jezus heeft echter nooit te kennen gegeven dat mensen met geweld bekeerd moesten worden. Hij heeft veeleer gezegd: „Als iemand u ergens niet ontvangt of niet naar uw woorden luistert, verlaat dan dat huis of die stad en schudt het stof van uw voeten” (Mattheüs 10:14). Het uiteindelijke oordeel over deze mensen wordt aan de Almachtige God, Jehovah, overgelaten, zonder tussenkomst van christenen.

Het is dus duidelijk dat, waar ter wereld er ook maar een inquisitie werd gehouden, dit regelrecht in strijd met christelijke beginselen gebeurde.

Het klimaat van religieuze verdraagzaamheid dat nu in Mexico heerst, geeft mensen de gelegenheid gebruik te maken van hun vrijheid in de manier waarop zij God aanbidden. Maar de eeuwen van de zogenoemde heilige inquisitie blijven een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de Katholieke Kerk in Mexico.