U vindt kritiek niet leuk?

KUNT u zich herinneren wanneer u het laatst bekritiseerd werd? Dit overkomt iedereen van tijd tot tijd en om een verscheidenheid van redenen.

Misschien had iemand kritiek op u om zichzelf in de hoogte te steken. Vaak echter komt kritiek van iemand die het beste met u voorheeft: Uw man merkte op dat er iets aan uw kookkunst ontbreekt; uw vrouw zei dat uw stropdas niet bij uw pak paste; een vriend bekritiseerde u dat u uw gezondheid verwaarloost. De kritiek kan ook van disciplinaire aard zijn geweest, bijvoorbeeld van een werkgever (of een ouder tegenover een minderjarige), om iets te corrigeren wat u zei of deed.

Wat ook het geval mag zijn, was u blij met de kritiek? Of was u geïrriteerd, en vertelde u de persoon in kwestie misschien zelfs dat hij zich met zijn eigen zaken moest bemoeien?

Voor velen is het een pijnlijke ervaring om kritiek te horen te krijgen. Zij worden boos en wrokkig. Anderen verliezen hun vertrouwen, concluderen ’dat er niets is wat zij goed doen’ en raken gedeprimeerd.

Behoort u tot degenen die er een hekel aan hebben kritiek te moeten horen? Dat is niet vreemd; velen denken er zo over. Kunt u leren met minder pijn kritiek te incasseren, zonder een te sterke reactie? Dit artikel zal zes manieren beschouwen waarop kritiek verteerbaarder gemaakt kan worden. Ze kunnen u helpen de angel uit de kritiek te halen of ten minste de steek minder pijnlijk te maken.

1. Verwelkom kritiek

Komt het u vreemd over dat sommige mensen kritiek willen horen, er zelfs om vragen? Het tijdschrift Bits and Pieces merkte op: „Slimme leiders . . . weten dat zij het een zeker aantal keren bij het verkeerde eind zullen hebben. Daarom willen zij zienswijzen horen die tegen die van henzelf ingaan — om het maken van fouten te beperken, en om reeds gemaakte fouten zo prompt mogelijk te corrigeren.”

Zoals anderen facetten van onze verschijning kunnen zien die wij niet kunnen zien — een kraag die omhoog staat, een das die scheef zit — zo kunnen zij ook facetten van onze persoonlijkheid zien die wij niet kunnen zien. Bezie hun waarnemingen als nuttig in plaats van bedreigend. Verwelkom hun kritiek als een kans om iets te leren. Maak het tot een ervaring die opbouwt.

2. Houd uw ergste criticus in toom

Bent u zeer kritisch ten aanzien van uzelf? Tobt u over uw tekortkomingen? Als iemand u op een fout wijst, voegt u die dan in uw geest toe aan een lange lijst van andere zwakheden die er niets mee te maken hebben?

Dr. Harold Bloomfield merkt op: „Als wij al geplaagd worden door zelfkritiek, zullen wij bijzonder te lijden hebben van kritiek door anderen. Zelfs als iemand ons prijst en alleen een klein puntje van kritiek heeft, focussen wij gewoonlijk meer op de tekortkoming in plaats van op de dingen die wij goed deden.”

Wees redelijk wanneer u zichzelf beoordeelt. Hoe kunt u bepalen wat redelijk is? Stel u voor dat een goede vriend soortgelijke kritiek krijgt. Hoe wilt u hem zien reageren? Met zelfbeklag? Met boos worden? Een trots afwijzen van goede raad? Nee, waarschijnlijk hoopt u dat hij met een minimum aan gekrenkte gevoelens naar de kritiek weet te luisteren, die eerlijk naar waarde schat en voor persoonlijke verbetering gebruikt.

Waarom zou u dan voor uzelf niet net zo te werk gaan?

3. Vraag bijzonderheden

„Uw houding bevalt me niet!” Zou u dat graag te horen krijgen? Nee, opmerkingen van dat soort doen pijn, nietwaar?

De beste benadering voor u is in zo’n geval naar specifieke details te vragen. In zijn boek Conversationally Speaking legt Alan Garner uit: „Kritiek wordt vaak in algemeenheden geuit . . . Door naar bijzonderheden te vragen, zult u precies te weten kunnen komen wat de bezwaren van de ander zijn. . . . Alsof u een verslaggever bent, is alles wat u doet vragen te stellen waarmee u het wie, wat, wanneer, waar, waarom en hoe te weten wilt komen.”

Zo kunt u na de bovenbeschreven uitspraak reageren met: ’Welke specifieke houding hebt u in gedachten?’ Als de persoon nog steeds niet concreet genoeg is, kunt u ook vragen: ’Waarom is mijn houding irritant? Kunt u me een voorbeeld geven waarin ik zo deed?’ Ingegeven door uw verlangen naar communicatie in plaats van de wens de uitspraak te bestrijden, kunnen dit soort vragen uw criticus en u helpen de aandacht op specifieke voorbeelden te concentreren. Die kunnen dan onthullen of de kritiek terecht is of niet. En ze geven u wat meer tijd om de zaak te overdenken.

4. Kalmeer uw criticus

En als degene die kritiek levert op u, wat van streek is? Dr. David Burns raadt aan: „Of uw criticus nu gelijk heeft of niet, zorg er om te beginnen voor een manier te vinden om het met hem of haar eens te zijn.” Hoe werkt dit in uw voordeel? Het draagt ertoe bij uw criticus te ontwapenen en tot kalmte te brengen en het doet hem meer openstaan voor communicatie.

Als u daarentegen prompt in de verdediging gaat — waartoe u geneigd zult zijn als de beschuldiging tegen u ongefundeerd is — zou het heel goed kunnen zijn dat u uw criticus meer munitie verschaft. Dr. Burns merkt dan ook op: „U zult bemerken dat de heftigheid van de aanval van uw tegenstander toeneemt!” Uw beste zet is dus een punt van overeenstemming te vinden voordat u kwesties van onenigheid bespreekt.

5. Concentreer u op de inhoud, niet de presentatie

Een moeder kreeg een klacht over het gedrag van haar zoon in de buurt. De klacht werd onvriendelijk en in een geest van wedijver geuit. De moeder had de opmerkingen van de buurvrouw licht als ongerechtvaardigd of onoprecht uit haar geest kunnen zetten, en zij was beslist in de verleiding dat te doen.

In plaats daarvan zei ze na vastgesteld te hebben dat er toch wel iets waar was van de kritiek, tegen haar zoon: „Het zijn niet altijd de mensen op wie wij gesteld zijn, die ons op onze fouten wijzen, ook al is dat in ons voordeel. Gebruik dit maar als een gelegenheid om je te beteren.”

Heeft iemand u een onvriendelijke terechtwijzing gegeven? Misschien heeft die persoon een probleem met ongevoeligheid of zelfs jaloezie. Misschien kunt u of iemand anders hem er op een gelegen tijd mee helpen. Maar wijs zijn opmerking niet af alleen maar omdat hij die wat recht op de man af heeft geformuleerd. Concentreer u op de inhoud van de kritiek. Is ze waar? Zo ja, ontneem uzelf dan niet deze kans om te groeien.

6. Verzacht de scherpte

Dit komt misschien als een verrassing, maar u kunt de frequentie en de scherpte waarmee u bekritiseerd wordt, in zekere mate beïnvloeden. Dit beginsel is vooral waar met betrekking tot correctieve kritiek van personen met autoriteit. Hoe dan wel?

Lang geleden werd zwarte komijn veel in Palestina verbouwd. Maar anders dan bij andere planten werd ze niet met zware wielen of rollers van dorswerktuigen gedorst. In plaats daarvan werd ze gedorst met een staf of een stok. Waarom die aparte, zachtere behandeling? Omdat de kleine, kwetsbaarder zaden het zware dorsen niet nodig hadden en er in feite schade door zouden oplopen.

Het bijbelboek Jesaja gebruikt de zwarte komijn om daarmee verschillende graden van streng onderricht te illustreren. Als iemand op lichtere vormen van correctie reageert, zal hij ten aanzien van dezelfde kwestie geen strengere behandeling nodig hebben. — Jesaja 28:26, 27.

U kunt dus ernstige correctie vermijden door prompt te reageren op kritiek in haar lichtere vormen. Als voorbeeld, weet u dat u vaak te laat op uw werk komt? Corrigeer die gewoonte nu, voordat uw werkgever u erover aanspreekt. Heeft hij het al onder uw aandacht gebracht? Reageer dan onmiddellijk met punctualiteit, voordat hij zich verplicht voelt drastischer maatregelen te nemen.

U kunt kritiek verwerken

Kritiek te horen krijgen kan pijn doen. U zou misschien graag willen dat mensen u met rust lieten, ophielden u te oordelen en u hun ’nuttige suggesties’ te geven.

Maar die verlangens en dat innerlijke verzet zullen geen eind maken aan kritiek. Kritisch zijn maakt op het moment deel uit van de menselijke aard. Bovendien hebt u geen controle over de mate van tact die anderen aanwenden als zij ongevraagd advies geven.

In plaats van u te ergeren kunt u het beste voordeel trekken van wat u wel onder controle hebt: uw reactie. Gebruik enkele van de bovenstaande suggesties om kritiek te verwerken en de stekende pijn ervan te verzachten. U zult er blij mee zijn.

Kritiek leveren

Als u gevoelig bent voor het ontvangen van kritiek, hebt u er misschien ook moeite mee kritiek te uiten. Hier zijn enkele richtlijnen om te onthouden voor het geval dat u kritiek moet leveren:

Gebruik weinig woorden. Pogingen om te vermijden dat de gevoelens van degeen die u bekritiseert, gekrenkt worden, gaan vaak de mist in door een teveel aan woorden, waardoor een onduidelijke boodschap ontstaat.

Vermijd het op iedere kleine fout in te gaan die u in iemand opmerkt. Dit irriteert en uiteindelijk zullen mensen uw opvattingen als onbelangrijk van de hand wijzen. Zij kunnen u zelfs gaan mijden. Iedereen is onvolmaakt en heeft fouten. Zij kunnen niet aan al hun fouten tegelijk werken. Als de fout die u opmerkt, niet van ernstige aard is, doet u er goed aan het punt te laten rusten. De bijbel merkt daarover op: „Liefde bedekt een menigte van zonden.” — 1 Petrus 4:8.