Jonge mensen vragen . . .

Waarom is niets wat ik doe ooit goed genoeg?

„Het viel mij erg moeilijk mijn vader tevreden te stellen toen ik voor hem ging werken. Ik was pas vijftien en het werk was erg ingewikkeld; als ik een fout maakte, ging hij vitten.” — Randy.

„Mijn moeder leek wel een detective — altijd op zoek naar terreinen waarop ik te kort schoot. Nog voordat ik de tijd had gehad om mijn taken af te maken, kwam zij mijn werk inspecteren, op zoek naar fouten.” — Craig.

„Mijn ouders lazen mij altijd de les over iets. Ze zeiden dat ik gewoon geen orde op zaken scheen te kunnen stellen. School, thuis, de gemeente — ze wisten gewoon niet van ophouden.” — James.

LIJKT het er soms op dat niets wat je doet ooit goed genoeg is om je ouders tevreden te stellen? Heb je wel eens het gevoel dat elke beweging van je onder de loep wordt genomen, dat je altijd in de gaten wordt gehouden, constant wordt bekritiseerd maar nooit door de keuring komt? Als dat het geval is, heb je waarschijnlijk het gevoel dat je onder een wolk van ouderlijk misnoegen leeft.

Jouw situatie staat beslist niet op zichzelf. Dr. Joyce L. Vedral merkt op: „Volgens de meeste tieners zeuren ouders. . . . Zij zaniken over alles, van je kamer netjes houden tot het vuil buitenzetten, van het gebruik van de badkamer tot de manier waarop je je kleedt, van je keuze van vrienden tot je cijfers en huiswerk.” Hoewel het begrijpelijk is dat dit soms op je zenuwen werkt, is het niet noodzakelijkerwijs verkeerd. Het is alleen maar normaal dat ouders hun kinderen streng onderrichten en corrigeren; het is één manier waarop zij hun liefde voor hen tonen. Zoals de bijbel het onder woorden brengt, zal een vader „een zoon aan wie hij een welgevallen heeft” terechtwijzen. — Spreuken 3:12.

Als je nu nooit een berispend woord van je ouders zou horen, zou je je dan niet afvragen of zij wel om je geven? (Spreuken 13:24; vergelijk Hebreeën 12:8) Je kunt er dus dankbaar voor zijn dat je ouders hebt die genoeg om je geven om je terecht te wijzen! Tenslotte ben je jong en betrekkelijk onervaren; een correctie kan soms op zijn plaats zijn. Zonder leiding zou je makkelijk door „de begeerten die aan de jeugd eigen zijn”, overmand kunnen worden. — 2 Timotheüs 2:22.

Beschouw eens enkele problemen die jongeren door die begeerten kunnen krijgen. De schrijver Clayton Barbeau zegt: „Het is een gevaarlijke wereld voor tieners: elk uur komt er een jongere om bij een auto-ongeluk waarbij drank in het spel was; er wordt geschat dat jaarlijks zo’n twaalfduizend tieners zelfmoord plegen; per jaar worden een miljoen meisjes zwanger; drie miljoen kinderen zijn nu alcoholist; seksueel overdraagbare ziekten zijn wijdverbreid” (How to Raise Parents). Het is heus niet vreemd als je ouders vastbesloten zijn je onophoudelijk te corrigeren! De bijbel zegt dat „een wijze zal luisteren en meer onderricht in zich [zal] opnemen . . . Wijsheid en streng onderricht — slechts dwazen hebben ze veracht.” — Spreuken 1:5, 7; vergelijk Spreuken 10:17.

Waarom het pijn doet

Toch „schijnt elk streng onderricht . . . op het ogenblik zelf niet vreugdevol te zijn, maar bedroevend” (Hebreeën 12:11). Dit is vooral het geval als je jong bent. Tenslotte is je persoonlijkheid niet volledig ontwikkeld; je bent nog steeds bezig volwassen te worden en jezelf te ontdekken. Kritiek — zelfs als die zorgvuldig overdacht is en op een vriendelijke manier gegeven wordt — kan dus aanleiding geven tot wrevel. In het boek How to Survive Your Adolescent’s Adolescence wordt de conclusie getrokken dat tieners „extreem gevoelig zijn voor kritiek”. Zoals een jongere het verwoordde: „Kritiek doet me pijn.”

Maar wanneer kritiek van je ouders afkomstig is, kan de pijn bijzonder intens zijn. Dr. Bettie Youngs vertelt ons in haar boek Helping Your Teenager Deal With Stress, dat door „de goed- of afkeuring van anderen” een jongere „zich een mening vormt over wat hij als persoonlijkheid, als mens waard is”. Maar ouders zijn de belangrijkste factor bij het helpen van een jongere om tot dit zelfbeeld te komen. Dus als een van je ouders je corrigeert of klaagt over de manier waarop je iets doet, kan dat heel pijnlijk zijn.

Moet je niettemin concluderen dat niets wat je doet ooit goed genoeg is? Of dat je een volslagen mislukkeling bent alleen omdat je ouders je op een paar van je gebreken hebben gewezen? Heus, alle mensen schieten schromelijk te kort als het om volmaaktheid gaat (Romeinen 3:23). En fouten maken is een deel van het leerproces. (Vergelijk Job 6:24.) Het probleem is misschien dat je ouders weinig zeggen als je iets goed doet — en er geen doekjes om winden als je een fout maakt! Dat doet pijn, maar het betekent beslist niet dat je een volslagen mislukkeling bent. Leer redelijke kritiek kalm te accepteren, ze niet te bagatelliseren, maar je er ook niet door te laten verpletteren. — Vergelijk Hebreeën 12:5.

Onredelijke kritiek

Maar als kritiek nu eens niet billijk is? Sommige ouders leggen onredelijk hoge maatstaven aan voor hun kinderen. Zij kunnen hun kinderen irriteren door constant tegen hen te zeuren over wissewasjes. En ouders die terecht reden tot klagen hebben, uiten hun kritiek misschien op een harde, vernederende manier. Dr. Bettie Youngs zegt ook dat „het gebruik van scheldwoorden, preken, sarcastische opmerkingen, beledigingen, verwijten en dreigementen” van de kant van de ouders „een verwoestende vorm van communicatie” is „die het zelfvertrouwen en gevoel van eigenwaarde van het kind ondermijnt”.

Toen de rechtvaardige man Job met een spervuur van onredelijke kritiek werd bestookt, riep hij uit: „Hoe lang nog zult gijlieden mijn ziel blijven irriteren en mij met woorden blijven verbrijzelen?” (Job 19:2) Op een zelfde manier kan een jongere getergd raken doordat hij constant door een ouder gekleineerd of naar irreëel hoge maatstaven beoordeeld wordt, zodat hij ’moedeloos wordt’ (Kolossenzen 3:21). In het boek Coping With Teenage Depression, door Kathleen McCoy, wordt zelfs gesteld dat „het onvermogen om aan hoge verwachtingen van ouders te voldoen, de oorzaak kan zijn van een aanzienlijk verlies van eigenwaarde en een reactieve depressie bij tieners tot gevolg kan hebben”.

Ja, door zo’n ongezonde kritiek ontstaat vaak een vicieuze cirkel: Je ouders hebben iets op je aan te merken. Als reactie daarop krijg je een lage dunk van jezelf. Omdat je een lage dunk van jezelf hebt, heb je de neiging er weinig van terecht te brengen wanneer je ouders je vragen iets te doen. Het resultaat? Meer kritiek!

Wat er achter kritiek schuilt

Hoe kun je deze vicieuze cirkel doorbreken? Probeer allereerst te begrijpen waarom je ouders zo reageren. Is hun gevit of constante kritiek werkelijk hatelijk bedoeld? Waarschijnlijk niet. Dr. Joyce L. Vedral vraagt: „Waarom vitten zij? Zij doen dat omdat er niemand luistert of althans niemand dat laat merken. Hoe meer zij zich genegeerd voelen, hoe meer zij vitten.” Laat je dus werkelijk aan je ouders blijken dat je gehoor geeft aan hun klachten? Of vinden hun woorden een dovemans oor? Als dat zo is, wees dan niet verbaasd als de aanmerkingen steeds frequenter worden — en krachtiger! Zou er echter geen eind aan komen als je gewoon de woorden van Spreuken 19:20 zou toepassen? Daar staat: „Luister naar raad en aanvaard streng onderricht, opdat gij in uw toekomst wijs moogt worden.”

Soms wordt een ouder al te kritisch, niet wegens een specifieke fout van jou, maar gewoon omdat hij of zij toevallig een slechte bui heeft. Heeft je moeder een zware dag op haar werk achter de rug? Dan zal zij meer dan gewoonlijk geneigd zijn om je op je kop te geven omdat je kamer rommelig lijkt. Is je vader boos en gefrustreerd wegens financiële problemen in het gezin? Dan zou hij zonder het te beseffen onbezonnen kunnen spreken „als met de steken van een zwaard” (Spreuken 12:18). Toegegeven, dat is onbillijk. Maar „wij allen struikelen vele malen. Indien iemand in woorden niet struikelt, die is een volmaakt man” (Jakobus 3:2). Dus als Pa of Ma gespannen of overstuur lijkt, dan kun je het beste proberen behoedzaam te werk te gaan en vermijden aanleiding te geven tot enige kritiek.

Als onvolmaakte mensen kunnen ook ouders geplaagd worden door het gevoel te kort te schieten. Als jij in enig opzicht faalt, kan dit hun het gevoel geven dat zij gefaald hebben! Dr. Vedral legt uit: „Het kan zijn dat je thuiskomt met een slecht rapport en je vader zegt: ’Wat, ben jij achterlijk? Mijn zoon is een idioot.’ Je vader denkt natuurlijk niet echt dat je een idioot bent. Wat hij in feite zegt, is: ’Ik ben bang dat ik het er niet goed afbreng als het erom gaat je tot studeren te motiveren.’”

Een dergelijke vrees kan ouders er ook toe bewegen irreëel hoge eisen te stellen. Een jongere die Jason heet, klaagde: „Nog nooit is iets wat ik heb gedaan, goed genoeg geweest. Als ik de bladeren heb bijeengeharkt, wil Pa weten waarom ik de garage niet heb schoongemaakt nu ik toch bezig was. Als ik een negen op school haal, willen mijn ouders weten waarom het geen tien was en zeggen zij tegen me dat ik een mislukkeling ben.” Maar een schooldecaan sprak met de ouders van Jason en deed deze ontdekking: „Hun extreem hoge verwachtingen ten aanzien van hun zoon weerspiegelden hun eigen gevoel te kort te schieten en hun teleurstelling over hun eigen carrièrekeuze en financiële status.” — Coping With Teenage Depression.

Wat je situatie thuis ook is, misschien kun je beter begrijpen waarom je eigen ouders de neiging hebben soms kritisch te zijn. Maar wat zijn enkele manieren waarop je het hoofd kunt bieden aan muggezifterijen van je ouders? Is het mogelijk voordeel te trekken van hun kritiek? Deze vragen zullen in een toekomstig artikel worden besproken.

[Illustratie op blz. 26]

Wanneer een van je ouders klaagt over de manier waarop je iets doet, kan dat verschrikkelijk zijn