Bij wie ligt de schuld?
„ZICH bedrinken is acceptabel” voor veel mensen in de samenleving, zegt Jim Vanderwood van de Mohawk Valley Raad voor de Drankbestrijding in de staat New York. Het droeve feit doet zich voor dat heel weinig mensen met recht kunnen ontkennen dat zelfs onmatig drinken bij de levensstijl van hun omgeving hoort.
Jarenlang heeft men in de meeste kringen van de maatschappij tolerant tegenover geregeld en zelfs zwaar drinken gestaan. Dit heeft anderen aangemoedigd die tolerante houding na te volgen. Vanderwood zegt het zo: „Kijk maar naar de films. Wij hebben altijd mensen toegejuicht die je onder tafel kunnen drinken en dan nog de geweldige cowboy uithangen. Het wordt beschouwd als iets wat je gevoel van eigenwaarde vergroot. Hoe bind je daar de strijd tegen aan?”
Hoewel de schuld dus in eerste instantie bij degenen ligt die problemen veroorzaken door onder invloed te rijden, ligt een zekere mate van de schuld ook bij de tolerante, toegeeflijke samenleving met haar onevenwichtige houding tegenover alcohol.
„Drinken is niet alleen acceptabel maar wordt ook erg gestimuleerd”, verklaart Jim Thompson, politieagent ingedeeld bij de misdaadpreventie. Hij vertelde Ontwaakt!: „Veel sportevenementen zijn opgebouwd rond de alcoholindustrie, de bierindustrie bijvoorbeeld.” Hij merkte op dat bij veel sportevenementen „de beste reclamespotjes op tv de spotjes voor bier zijn, waarin alle beroemdheden van formaat hun lievelingsbier aanprijzen”.
In de Verenigde Staten werd een federale werkgroep onder leiding van C. Everett Koop, het voormalige hoofd van de Amerikaanse Dienst voor de Volksgezondheid, geboycot door de Nationale Bond van Omroepverenigingen en de Vereniging van Nationale Reclamebureaus. Waarom? Omdat de werkgroep zich bezighield met de kwestie van rijden onder invloed en de schuldvraag. Dr. Patricia Waller, die voorzitter was van het Voorlichtingspanel van de werkgroep, verklaarde: „Het is een feit dat wij [de samenleving] dit probleem hebben veroorzaakt, en de mensen zijn dom genoeg om te bezwijken voor alle druk die wij op hen uitgeoefend hebben sinds zij oud genoeg waren om iets op de televisie waar te nemen. ’Maar [zo zegt de samenleving] wij zijn daar niet verantwoordelijk voor. Dat is niet ons probleem.’”
De jeugdige delinquent van vandaag — De probleemdrinker van morgen
Drinken wordt op allerlei manieren, door de televisie, films en reclame bijvoorbeeld, aanlokkelijk gemaakt. Dit brengt op de jonge, ontvankelijke geest de boodschap over: ’Je kunt drinken en nog lang en gelukkig leven.’
„Het gemiddelde kind zal 75.000 keer alcohol hebben zien drinken op tv voordat het de leeftijd heeft bereikt waarop het volgens de wet mag drinken”, verklaart dr. T. Radecki van het Nationaal Verbond tegen Televisiegeweld in de Verenigde Staten. De Engelse wetenschapper Anders Hansen verrichtte in Groot-Brittannië een onderzoek naar tv-programma’s in de periode met de hoogste kijkdichtheid en constateerde dat in 71 procent van alle tv-verhalen alcohol gedronken werd. Er waren gemiddeld 3,4 van zulke scènes per uur, terwijl „er maar heel weinig alcoholgebruik werd getoond met specifiekere gevolgen”, zoals auto-ongelukken en moorden, klaagde Hansen.
De columnist Colman McCarthy bracht het in The Washington Post zo onder woorden: „Achter de pret en lol van . . . ex-atleten als bar-standwerkers gaan reclame- en promotiecampagnes schuil die erop gericht zijn kinderen te fascineren en studenten ervan te doordringen dat het gebruik van alcohol, van veel alcohol, onontbeerlijk is voor je maatschappelijk welzijn. Neem het maar aan van de ’smaakt geweldig en is minder zwaar’-jongens: als je het glas niet heft, hoor je er niet bij.”
In de Sovjet-Unie is drinken en autorijden een groot nationaal probleem. Sommige functionarissen daar betwijfelen of de drinkgewoonten wel te veranderen zijn. „Het zit ons Russen in het bloed”, zei er een. Hoewel dit misschien zo is, wordt het door velen als een vorm van ontspanning beschouwd. De ontvankelijke jongeren groeien dus op in een milieu waar gedronken wordt.
J. Vanderwood legt uit dat de Verenigde Staten „een jonge drankcultuur hebben. Alcohol hoort thuis in het rijtje softball, bowling, superbowl, gezellige uurtjes. Zeg je ontspanning, dan zeg je alcohol, en zeg je alcohol, dan zeg je ontspanning.” Hij merkt op: „Je zou die fase kunnen ontgroeien als er nog geen sprake is van verslaving waarbij je door psychische, sociale of fysieke factoren aan het drinken slaat.” Maar dan waarschuwt hij: „Eén ding dat wij uit onderzoek weten, en dat wordt ruimschoots bevestigd, is dat als je op je 14de, 15de of 16de zwaar begint te drinken, je binnen een jaar verslaafd kunt zijn. Als je begin 20 bent, binnen een paar jaar.”
Is het dan een wonder dat de voornaamste doodsoorzaak onder 16- tot 24-jarigen in de Verenigde Staten wordt gevormd door verkeersongelukken waarbij alcohol in het spel is? Ongetwijfeld is het ook een voorname doodsoorzaak in veel andere landen. Zo concludeert dr. Waller dat gewetensvolle ouders die hun kinderen thuis proberen groot te brengen in een klimaat gericht op matigheid, te maken hebben met een toegeeflijke samenleving die „de andere kant uit trekt”.
De jeugdige drinker van vandaag kan dus de chronische probleemdrinker van morgen worden. En vaak is hij immuun voor rehabilitatie, wat een enorme bedreiging voor de verkeersveiligheid vormt. Een 34-jarige recidivist zette het, na op last van de staat een ontwenningskuur gevolgd te hebben, weer een keer flink op een drinken en reed met zijn bestelauto op de verkeerde helft van een verkeersweg in Kentucky. Hij reed op een bus vol tieners in, wat voor 27 mensen — 24 jongeren en 3 volwassenen — de vuurdood betekende. Er is inderdaad vastgesteld dat meer dan een kwart van degenen die wegens rijden onder invloed worden veroordeeld, zich daar al eerder aan schuldig had gemaakt.
Alcohol — Een legale drug
Veel autoriteiten brengen het publiek onder de aandacht dat alcohol een legale drug is. Zij stellen alcohol op één lijn met andere verslavende drugs.
Op een speciale informatieve bijeenkomst op het Witte Huis zei de Amerikaanse president Bush dat rijden onder invloed „even fnuikend is als crack. Even willekeurig als de geweldpleging door gangsters. En er komen meer jongeren door om dan door de twee samen.” Hij beklemtoonde ook dat „wij onze kinderen moeten bijbrengen dat alcohol een drug is”.
Als u alcohol nooit als een drug beschouwd hebt, staat u daarin niet alleen. „Heel wat mensen leggen dat verband niet”, zegt C. Graziano, hoofd verkeersveiligheid, en hij voegt eraan toe: „Advocaten, artsen, rechters. De alcohol kan iedereen in zijn greep krijgen . . . Het is overal te koop. Er is zo gemakkelijk aan te komen!” Omdat alcohol in de meeste landen legaal is, kan het in verschillende soorten winkels worden gekocht. Vaak is er weinig controle op.
Technisch gezien is alcohol een voedingsmiddel vanwege zijn calorische waarde. Maar alcohol moet ook als een drug worden geclassificeerd omdat het inwerkt op het centrale zenuwstelsel. In grote doses heeft alcohol hetzelfde narcotische effect op het lichaam als een barbituraat. Vanwege zijn „stemmingsveranderende aard neemt het iets van je stress weg”, zegt J. Vanderwood. „Alcohol maakt je remmingen los, verandert je denkproces. Je denkt dat je iets kunt presteren als je het in feite niet kunt.” Daarin ligt het probleem bij rijden onder invloed. Hij besluit dan ook: „Je hebt te maken met iemand die gebrekkig functioneert en een gebrekkige verrichting gebrekkig inschat.”
Sommigen die in moeilijke situaties verkeren — echtscheiding, verlies van een baan, gezinsproblemen — nemen vaak hun toevlucht tot veel drank in een poging de druk en stress aan te kunnen. In die toestand gedragen zij zich „irrationeel en onverantwoordelijk en rijden ook onder invloed”, zegt de Journal of Studies on Alcohol.
Bij alcohol hoeft iemand echter niet dronken te zijn voordat zijn prestaties eronder lijden. Eén of twee glazen kunnen het beoordelingsvermogen van een chauffeur al aantasten en hem tot een bedreiging voor zichzelf en anderen maken.
Deze plaag is bijzonder tragisch voor de samenleving, die zichzelf vergiftigd heeft met een dodelijke cocktail van commerciële hebzucht en een toegeeflijke houding tegenover een legale maar potentieel uiterst gevaarlijke stof. Welke troost is er voor hen die treuren vanwege deze tragedie? Welke ware hoop kan er zijn op genezing?
[Inzet op blz. 10]
Tieners die zware drinkers zijn, kunnen in een jaar tijd verslaafd raken
[Inzet op blz. 10]
Het is niet nodig dronken te zijn voordat iemands rijvaardigheid wordt beïnvloed
[Illustratie op blz. 9]
Drinken wordt op allerlei manieren, door de televisie bijvoorbeeld, aanlokkelijk gemaakt