Wat leidt tot afhankelijkheid van alcohol?
HOE raken mensen afhankelijk van alcohol? Zijn er vroege waarschuwingstekenen die erop duiden dat iemand in gevaar verkeert een alcoholicus te worden?
Natuurlijk is de rechtstreekse oorzaak van alcoholisme de alcohol zelf. Als mensen geen alcoholische dranken zouden drinken, zouden ze er ook niet afhankelijk van worden.
Maar alcoholische dranken zijn bijna overal verkrijgbaar en zullen dat ook wel blijven. Bovendien willen de meeste mensen vrij zijn om voor zichzelf te beslissen of zij wel of niet willen drinken. In veel samenlevingen is het trouwens niet waarschijnlijk dat het probleem zou verdwijnen door eenvoudig alle alcoholische dranken onwettig te verklaren. Het tijdperk van de ’drooglegging’ in Amerika, toen er een verbod bestond op alle alcoholische dranken, heeft dit wel bewezen.
Een eerste vereiste is een goede beheersing van de eigen drinkgewoonten. Toch zijn er maar weinig mensen met alcoholproblemen die hadden vermoed dat hun drinkgewoonten uit de hand zouden gaan lopen. En zelfs een groot deel van hen die reeds van alcohol afhankelijk zijn, zullen dit niet willen geloven of willen toegeven.
Vroege waarschuwingstekenen
De gewoontedrinker is duidelijk afhankelijk van alcohol, en wordt ook gemakkelijk als zodanig herkend. Maar bij veel anderen zal hun alcoholisme, vooral in de eerste stadiums, niet zo duidelijk kenbaar zijn, zelfs niet voor henzelf.
Er zijn echter duidelijke signalen die wijzen op mogelijk of zelfs daadwerkelijk alcoholmisbruik. Als iemand zichzelf een aantal eerlijke vragen stelt, kan hij er bijvoorbeeld al snel achterkomen of hijzelf of iemand die hij goed kent, op weg is een afhankelijkheid van alcohol te ontwikkelen of er reeds afhankelijk van is.
Op grond van de ervaring die organisaties als de „Anonieme Alcoholisten” hebben opgedaan, kan worden gesteld dat als iemand op drie van de volgende vragen „ja” antwoordt, hij er reeds redelijk zeker van kan zijn, dat alcohol in zijn leven een probleem is gaan vormen.
1. Drinkt u vaker dan u gewoon was, en grijpt u naar steeds sterkere dranken?
2. Drinkt u elke dag of enkele dagen per week een aantal glazen?
3. Is drinken van invloed geweest op uw reputatie?
4. Bent u er gebelgd over wanneer anderen u met betrekking tot uw drankgebruik waarschuwen?
5. Drinkt u om aan zorgen en problemen te ontsnappen?
6. Slaat u een glas soms in één teug naar binnen, in plaats van er met kleine teugjes van te genieten?
7. Hebt u op bepaalde momenten een enorm verlangen naar alcoholische drank?
8. Drinkt u vaak alleen?
9. Heeft uw drinken problemen veroorzaakt, een gevoel van wrevel bijvoorbeeld bij de leden van uw gezin?
10. Vergoelijkt u uw drinken met de gedachte dat u er op elk moment mee kunt stoppen, zonder dat echter te doen?
11. Toen u trachtte een bepaalde periode, zeg, een maand, niet te drinken, bleek toen dat dat onmogelijk was?
12. Bent u bezig uw uiterlijk te verwaarlozen, doordat u bijvoorbeeld door uw drinken overmatig in gewicht toeneemt, maar blijft u niettemin drinken?
13. Heeft uw drinken u zorgeloos gemaakt met betrekking tot uw gezondheid, uw baan, geldverkwistende gewoonten of het welzijn van uw gezin?
14. Ziet u uit naar of organiseert u gelegenheden, zoals gezellige avondjes, als een excuus om te drinken?
15. Houdt u een fles drank ergens verborgen om te kunnen drinken wanneer anderen het niet zien?
Slechts enkele „ja”-antwoorden op deze vragen, kunnen al duiden op moeilijkheden. Veel „ja”-antwoorden tonen aan dat er reeds een bepaalde mate van alcoholisme is ingetreden.
Maar hoe komen mensen tot problemen met alcohol? Welke factoren spelen daarbij een rol?
Veel factoren
Het is moeilijk een bepaalde omstandigheid of geesteshouding te isoleren als de oorzaak die leidt tot afhankelijkheid van alcohol. Het menselijk lichaam, de menselijke geest en gevoelens zijn bijzonder ingewikkeld. En mensen verschillen in geestelijk, emotioneel en lichamelijk opzicht bijzonder sterk van elkaar.
Zelfs lichaamsgrootte kan al verschil uitmaken. Grotere mensen hebben meer water in hun lichaam dan kleinere personen. Alcohol wordt verdund door water. Onder verder gelijke omstandigheden zal een kleiner persoon dus sneller door een zelfde hoeveelheid alcohol worden beïnvloed dan een groter iemand.
En ook wanneer alle factoren, zoals lichaamsgrootte, sociale achtergrond, problemen en spanningen, en drinkgewoonten, hetzelfde lijken, zal de één die begint te drinken, uiteindelijk verslaafd raken en een ander, onder dezelfde omstandigheden, niet. Men kan dus niet zeggen dat een bepaald probleem, een bepaalde emotionele instelling, jeugdervaring of culturele omgeving automatisch een alcoholicus zal voortbrengen.
Toch zijn er wel factoren die tot meer alcoholisme leiden. Wanneer bijvoorbeeld een samenleving op alcohol is ingesteld, en reclame maakt voor het gebruik ervan — waarbij men laat uitkomen dat alcoholische dranken bij sociale gebeurtenissen en etentjes vanzelfsprekend aanwezig zijn — zullen meer mensen ertoe gebracht worden te gaan drinken. En wanneer zwaar drinken of dronkenschap niet alleen als gewoon maar soms zelfs als erg humoristisch wordt voorgesteld, neemt het taboe dat op alcoholisme rust, steeds meer af.
In zo’n samenleving wordt iemand die niet drinkt, vooral op gezellige bijeenkomsten, het gevoel gegeven dat hij een buitenstaander is die zich belachelijk maakt. En zij die trachten van de alcohol af te blijven omdat ze er problemen mee hebben, zullen constant de druk voelen ’een glaasje mee te drinken’.
Economische factoren kunnen ook een rol spelen. Vooral in grote industriesteden heerst onder bepaalde groepen armen groot alcoholmisbruik. Armoede kan een gevoel van hopeloosheid met zich brengen, die door de roes-verwekkende werking van alcohol tijdelijk vergeten kan worden.
Aan de andere kant heeft de grotere welvaart in bepaalde landen tot meer alcoholgebruik onder de beter betaalden geleid. Bij een onderzoek naar de drinkgewoonten van 8000 Amerikaanse functionarissen ontpopte 27 percent zich als zeer zware drinkers, die elke dag, zeven dagen per week, bijna een vijfde liter alcohol consumeerden. In Japan zou ongeveer 60 percent van personen in leidinggevende functies drankproblemen hebben. En steeds meer huisvrouwen in industriële landen raken aan de drank verslaafd.
Huwelijks- of familieproblemen brengen vaak één of beide huwelijkspartners tot de drank, in een poging op die manier verlichting van de ellende te vinden. Ook eenzaamheid kan tot overmatig drinken leiden, evenals teleurstelling, angst voor de toekomst, gebrek aan vertrouwen of zelfs een tragedie als de dood van een geliefde.
Maar mensen die overmatig drinken om verlichting van hun problemen, angsten of neerslachtigheid te vinden, bemerken altijd dat ze met grotere problemen, angsten en neerslachtigheid blijven zitten. Dat zijn de onvermijdelijke gevolgen van alcoholisme.
Drinken onder jongeren
Een groep artsen schreef in de New York Times: „Wat in deze tijd vooral zorgen baart is de ontzagwekkende toename van het aantal drinkende tieners, hetgeen tot een reusachtige stijging van het totale alcoholmisbruik, alcoholisme en veelvuldige gevallen van verslaving heeft geleid.”
Het voornaamste gezondheidsprobleem onder jonge Amerikanen is alcoholisme, dat als bedreiging van de gezondheid nog veel ernstiger is dan de verslaving aan „hard” drugs zoals heroïne. Een regeringsfunctionaris noemt het een „verwoestend probleem . . . dat epidemische vormen heeft aangenomen.”
Bij een onderzoek bleek dat ongeveer een derde van alle middelbare scholieren in Amerika drankproblemen heeft. En men treft nu al alcohol-afhankelijkheid aan bij kinderen die zelfs nog jonger zijn en nog niet eens op de middelbare school zitten.
In Duitsland verklaarden onderzoekers aan de Universiteit van Kiel dat een zesde deel van de Duitse jeugd in de leeftijd van 10 tot 18 jaar „door alcoholisme wordt bedreigd”. En ook in andere landen waar het alcoholisme voortdurend toeneemt, blijken meer en meer jongeren bij dit probleem betrokken te zijn.
Maar waarom gaan steeds meer jongeren drinken? Eén van de oorzaken is terug te voeren op „druk van klasgenoten”, de invloed van vrienden. „Al mijn vrienden drinken”, was het typerende commentaar van een jongere. Een ander verklaarde: „Ik wilde niet ’braaf’ lijken, daarom begon ik te drinken.”
En net als veel volwassenen, drinken veel jongeren omdat, zoals een van hen opmerkte, „drinken maakt dat ik me gelukkig voel en me plezierig stemt”. Enkele andere redenen die jonge mensen aanvoeren, zijn: ze hebben genoeg van het leven, hebben thuis of op school problemen, of hebben in een harde, onzekere wereld angst voor de toekomst.
Maar de meest algemene reden die jonge mensen voor hun drinkgewoonten opgeven, is de invloed van ouders en de volwassen maatschappij in haar geheel. „Hoewel bij drinken de invloed van de vriendenkring niet te bagatelliseren is, hebben ouders de grootste invloed”, aldus het boek Teen-Age Alcoholism. In Duitsland bleek dat wanneer vader veel dronk, zijn kinderen dat vaak ook deden.
Veel ouders maken echter geen misbruik van alcohol en staan niet toe dat hun kinderen op geregelde basis alcoholische drank drinken voordat ze oud genoeg zijn om dat op verantwoorde wijze te kunnen doen. Onderzoekingen hebben uitgewezen dat in zulke gezinnen maar half zoveel jonge mensen in moeilijkheden raken met alcohol als in gezinnen waar de ouders zelf zwaar drinken.
Wanneer in een samenleving het drinken onder volwassenen een normale zaak is, zullen veel kinderen navolgen wat ze ouderen zien doen. Een jongere bijvoorbeeld die naar westerns op de tv keek, merkte op: „De mannen in die films dronken whisky, en daarom begon ik ook whisky te drinken, omdat ik net als zij wilde zijn.”
U oogst wat u zaait. In een samenleving waar zwaar drinken aanvaard wordt en waar miljoenen volwassenen afhankelijk zijn van de alcohol, zullen ook meer jonge mensen dit worden.
Zo zijn er dus vele factoren die tot alcoholisme kunnen leiden. Maar wat gebeurt er nu in iemands lichaam waardoor hij afhankelijk wordt van alcohol? En welke gevolgen heeft dat?
[Inzet op blz. 6]
Een groot deel van hen die reeds van alcohol afhankelijk zijn, zullen dit niet willen geloven of willen toegeven
[Inzet op blz. 7]
Mensen die overmatig drinken om verlichting van hun problemen, angsten of neerslachtigheid te vinden, bemerken altijd dat ze met grotere problemen, angsten en neerslachtigheid blijven zitten
[Inzet op blz. 8]
In een samenleving waar zwaar drinken aanvaard wordt en waar miljoenen volwassenen afhankelijk zijn van de alcohol, zullen ook meer jonge mensen dit worden