Een rit door het „gat in de grond”

NEWYORKERS vinden dat je in de stad vaak het snelst bent waar je zijn moet als je via het „gat in de grond” gaat — de Newyorkse ondergrondse.

Meer dan vijftig grote steden in de hele wereld hebben al een ondergronds railvervoerssysteem of een metro, en in andere steden zijn ze in aanleg. Sommige metrostelsels zijn schoner en efficiënter dan het Newyorkse, maar, zo beweert de schrijver Stan Fischler in zijn boek Uptown, Downtown, „geen ondergrondse is . . . opwindender, dichter vertakt, afwisselender en kleurrijker dan die van New York”.

Hoe het begon

Een korte blik op de ondergrondse maakt al duidelijk waarom het Newyorkse stelsel zulke sterke emoties oproept — voor en tegen. De ondergrondse werd ontworpen als de oplossing voor de verkeersopstoppingen in de grote steden. In 1863 opende Londen de eerste ondergrondse, met stoomtractie. Het hoeft echter geen betoog dat stoom, roet en rook bijdroegen tot een minder gewenste atmosfeer in de tunnels. Maar dat was de prijs die voor de vooruitgang betaald moest worden. Al spoedig hadden ook Glasgow, Boedapest, Boston, Parijs en Berlijn een ondergrondse.

New York was een betrekkelijke laatkomer wat de ondergrondse betreft, maar bij de snelle bevolkingsaanwas bleek duidelijk de behoefte aan zo’n stelsel. De voorstellen voor een snel lokaal vervoer werden echter met succes getorpedeerd door corrupte politici die financiële belangen hadden in het bovengronds vervoer. Omdat de verkeerssituatie steeds ondoenlijker werd, zag de stad zich gedwongen een tijdelijke stap te doen: de verhoogde spoorbanen of Els (elevated railroads), die in de jaren ’70 van de vorige eeuw in gebruik werden genomen. Ze waren lelijk en lawaaiig, en doordat er stoomtractie werd gebruikt, regende het vaak roet en as op de mensen eronder.

Vier jaar herrie en overlast

In 1900 werd in New York grootscheeps begonnen met de aanleg van de ondergrondse. Maar in plaats van diep onder de grond tunnels te graven, zoals in Londen was gebeurd, koos New York vermetel voor een modernere benadering. Het plan was, een grote geul te graven, op de bodem daarvan een spoorlijn te leggen, de bodem, zijkanten en bovenkant te versterken met stalen balken, en over dit alles de straat weer te leggen. De voordelen? In de eerste plaats was het goedkoper en ging het sneller dan het graven van tunnels. In de tweede plaats konden forensen de trein bereiken via een korte trap in plaats van een lift te moeten nemen.

Er waren echter problemen. Het zakenleven werd ernstig ontwricht tijdens de bouw. Rioleringen, water-, gas- en stoomleidingen en elektriciteits- en telefoonkabels stelden de bouwers voortdurend voor moeilijkheden. De grootscheepse graafwerkzaamheden dreigden ook de fundamenten van enkele grote gebouwen te verzwakken. Soms was het wegens Manhattans variërende bodemgesteldheid nodig dat de bouwers diep onder de oppervlakte tunnels boorden door massief gesteente.

Niettemin hebben de Newyorkers vier lange jaren de herrie, de overlast en de ontwrichting door de aanleg van de ondergrondse verduurd. Maar toen de treinen in de herfst van 1904 begonnen te rijden, was alles vergeven en vergeten. De ondergrondse was onmiddellijk een succes! Het eerste jaar dat ze in bedrijf was, reden er per dag gemiddeld ruim 300.000 mensen over de rails onder de stad.

New Yorks vitale verbindingslijn

Het is niet mogelijk een paar stappen achteruit te gaan en dan het hele metrostelsel in zich op te nemen zoals men naar het Empire State Building of de Brooklyn Bridge kan kijken. Toch verzinken deze wat meer in het oog springende wonderen in het niet bij het metrostelsel. In één traject van 80 km zit zelfs driemaal zoveel staal als in het Empire State Building! Het hele stelsel heeft een lengte van 370 km met ruim 1300 km spoorlijn, waarmee het een van de uitgebreidste ter wereld is.

Het stelsel is ook van ingrijpende invloed geweest op de ontwikkeling van de stad zelf. De meeste van de tienduizenden mensen die in de zakenwijken werken, komen óf uit andere delen van de stad óf uit andere plaatsen. Zij kunnen de legendarische verkeersopstoppingen en parkeerproblemen van Manhattan vermijden door eenvoudig de ondergrondse te nemen. De ondergrondse is dan ook de vitale verbindingslijn voor veel Newyorkse bedrijven.

Jarenlang heeft de ondergrondse in veilig, schoon en efficiënt vervoer door de stad voorzien. Maar de tijden zijn veranderd en „het toenemen der wetteloosheid” waardoor, zoals de bijbel profeteerde, de hedendaagse wereld geteisterd zou worden, gaat ook niet aan het metrostelsel voorbij (Matthéüs 24:12). Gewapende roofovervallen en tasjesdiefstallen komen maar al te vaak voor in de ondergrondse.

Door de omhoogvliegende bedrijfskosten is het tarief sedert de ondergrondse in bedrijf werd genomen, tot meer dan het twintigvoudige gestegen! Toch is ze niet meer zo’n winstgevende onderneming als vroeger. Reusachtige regeringssubsidies houden de treinen rijdende. Niettemin zijn de rijtuigen en stations soms smerig en slecht onderhouden. Nieuw materieel wordt al snel vernield en beschadigd. Noodzakelijke reparaties aan de spoorlijnen en ander materieel zijn er vaak bij ingeschoten. Vertragingen en het uitvallen van treinen — eens zeldzaam — zijn niet ongebruikelijk. Desondanks is de ondergrondse een essentieel en noodzakelijk onderdeel van het leven in de stad en de Newyorkers zijn geneigd dergelijke ongemakken met stoïcijnse berusting te accepteren.

Een rit met de ondergrondse

Hoe zou u het vinden om een rit door het „gat in de grond” te maken? Twee van New Yorks metrolijnen lopen slechts enkele blokken van het hoofdbureau van het Wachttorengenootschap, waar dit tijdschrift wordt uitgegeven. Wij zetten dus koers naar een ervan.

Onze bestemming is het Amerikaanse Museum van Natuurlijke Historie aan Manhattans West Side. Na het Wachttoren-hoofdbureau in Brooklyn verlaten te hebben, lopen wij een paar blokken naar de ingang van het „A train”-station.a Wij gaan naar beneden naar het wisselloket, waar wij onze munten kopen — speciale munten die ons toegang tot het station verlenen via draaihekken. Wij gaan nogmaals een trap af en belanden dan op het perron. Aan beide zijden lopen rails, en borden geven aan welke kant voor treinen richting Manhattan is en welke voor treinen die verder Brooklyn ingaan. Wij nemen de trein die naar Manhattan gaat.

Hoort u dat zwakke gerommel? Dat en een plotselinge luchtverplaatsing laten u weten dat de trein in aantocht is. Plotseling raast hij het station binnen, zodat de lucht rondwervelt en het station vervuld is van een oorverdovend kabaal. De bestuurder remt en de trein komt snel tot stilstand. Als de deuren opengaan, dringen mensen zich naar binnen en naar buiten. Wij zijn blij dat wij een zitplaats kunnen vinden. Waren wij tijdens het spitsuur gegaan, dan hadden wij waarschijnlijk moeten staan, opeengepakt als sardientjes in een blikje.

De deuren gaan dicht en de trein verlaat het station met een plotselinge slingerbeweging. Boven het lawaai uit klinkt krakend een stem uit de geluidsinstallatie. ’Wat zei hij?’, vraagt u. Gewoon dat dit een ’uptown A train’ is, in noordelijke richting dus, met eindbestemming 207 Street. En de volgende halte is Broadway-Nassau. U raakt na een poosje gewend aan de manier waarop de conducteur spreekt.

Een rit met de ondergrondse stelt u in staat een werkelijk unieke verzameling mensen te bekijken: zakenmensen in keurig kostuum, arbeiders, bedelaars, daklozen, gebaarde chassidische joden op weg naar hun werk, ouders met kinderen. Ja, in de ondergrondse ziet u de caleidoscoop der mensheid die New York is.

Dit beeld is echter van korte duur, want binnen enkele minuten hebben wij onze bestemming bereikt. Snel stappen wij uit, gaan een trap op en verlaten het station. Wat vond u ervan? Sommigen vinden de ondergrondse interessant en opwindend. Anderen zijn blij dat zij eruit kunnen. Hoe dan ook, weinigen kunnen de ondergrondse nemen zonder in gunstige of ongunstige zin onder de indruk te raken.

Misschien zult u op een dag in de gelegenheid zijn er een rit mee te maken. Per slot van rekening is een reis naar New York gewoon niet compleet zonder een rit door dat „gat in de grond” — de ondergrondse van New York.

[Voetnoten]

[Kaart/Illustratie van de Newyorkse ondergrondse op blz. 10]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

A

QB

7

M

5

2