Quinoa — De opmerkelijke woestijnplant

Door Ontwaakt!-correspondent in Bolivia

WEINIG plaatsen stellen boeren voor meer problemen dan de Zuidamerikaanse hoogvlakte. Hier, vooral in het droge zuiden, ligt schrale grond overdag te schroeien terwijl hij ’s nachts bevriest. De neerslag — slechts 20 cm per jaar — komt vaak in de vorm van verwoestende hagelbuien.

Toch brengt dit ruige land een woestijnplant voort die een rol zou kunnen spelen bij de bestrijding van de honger in de wereld. Die plant wordt de quinoa genoemd. En ze is niet alleen belangrijk voor de boeren hier in de Andes maar voor onderzoekers overal ter wereld. Wat is quinoa precies? Hoe wordt dit gewas door de bewoners van de Andes gebruikt? En waarom zou het op een dag wel eens van wereldbetekenis kunnen zijn?

Een voedingsmiddel dat in de woestijn groeit

De quinoa is een bladerrijk kruid dat wel twee meter hoog wordt en een overvloed van zaden voortbrengt — eetbare zaden met veel voedingswaarde.a Het is een verbazingwekkend taaie plant die het zelfs in het ruwe klimaat van de Zuidamerikaanse hoogvlakte goed doet.

Zo bebouwt een Boliviaanse vrouw genaamd Felicidad een stuk land dat te rotsachtig is om geploegd te worden. Maar quinoa kan zij planten door eenvoudig gaten in de grond te maken met een speerachtig werktuig en er dan het zaad in te laten vallen. Binnen enkele maanden en met een minimum aan verzorging is de quinoa volgroeid. Dan prijkt de woestijn met vlammende kleuren — geel, purper, groen en rood. Er zijn zo’n zeventien quinoasoorten en vaak groeit een aantal variëteiten bij elkaar.

Als de tijd voor de oogst aanbreekt, worden de planten met wortel en al uitgerukt, in de zon te drogen gelegd en met de hand gedorst. Nu komt er een andere opmerkelijke eigenschap aan het licht. Het zaad kan jaren bewaard worden zonder dat het bederft. Quinoa blijkt van onschatbare waarde te zijn in lange periodes van droogte. Het is dan ook begrijpelijk dat quinoa het hoofdvoedsel is voor de bevolking van dit deel van Bolivia. Maar hoe interessant is quinoa voor de rest van de wereld?

Een ideaal, veelzijdig voedsel

Toen de Spanjaarden Amerika voor het eerst verkenden, ontdekten zij een aantal voedingsmiddelen die al gauw overal ter wereld zeer in trek raakten — maïs, cacao, tomaten, ananassen, pinda’s en aardappels. Maar aan quinoa besteedden zij niet veel aandacht. Hoewel het overal in de Andes werd verbouwd, vonden de Spanjaarden het verachtelijke boerenkost. Het gevolg is dat de meeste mensen het bestaan van deze verbazingwekkende plant niet kenden, tot daar enkele jaren geleden verandering in kwam.

Ja, in landen ver van de Boliviaanse woestijn begint men nu de waarde van quinoa in te zien. „Het is de nieuwste graansoort in de stad”, schreef de San Francisco Chronicle. „Quinoa gold in de hippe en modieuze eethuisjes van New York al als een hoofdgerecht, maar is nu aan beide kusten een successchotel op het menu.”

De reden voor al die opwinding? Voedingsdeskundigen hebben ontdekt dat quinoa arm is aan suiker en zetmeel en rijk aan vezels en onverzadigde oliën. Het bevat veel essentiële mineralen en vitaminen. Maar het aantrekkelijkste van quinoa is wat de voedingsdeskundigen betreft het eiwit — 50 procent meer dan in tarwe, haver, gerst of rijst en van superieure kwaliteit. Het bevat de aminozuren die wij nodig hebben in ideale verhoudingen, onder meer een belangrijk aminozuur dat lysine heet en normaal schaars is in plantaardig eiwit en slechts overvloedig voorkomt in vlees, vis en eieren. Daarom noemen sommige deskundigen quinoa een ideaal voedsel.

Nog een opmerkelijke eigenschap van quinoa is de veelzijdigheid ervan. Quinoa heeft een heel eigen, nootachtige smaak. U kunt het als graanprodukt bij het ontbijt nuttigen. U kunt het koud serveren met sla, warm bij vleesschotels, of zoet als dessert. Vooral de bewoners van de Andes hebben een aantal manieren ontdekt om quinoa te eten.

„Ik ga nooit op reis zonder quinoa”, zegt een vroegere reizende opziener van Jehovah’s Getuigen in de Andes. „Ik kan niet veel bagage meenemen omdat ik net als ieder ander op de fiets ga. Ik neem altijd een zak geroosterd quinoameel mee. Vermengd met water vormt het een voedzame verfrissing.”

Rosa, een Boliviaanse vrouw die in een dorp op de hoogvlakte opgegroeid is, herinnert zich nog meer manieren waarop de quinoazaden gebruikt kunnen worden. „Moeder bakte altijd brood en koekjes van de met een steen tot meel gemalen quinoa, en vaak kregen wij gewoon gekookte quinoa met een ei.” Later verhuisde Rosa naar de stad, waar zij jarenlang als kokkin bij een rijke familie werkte. Zij liet hen kennis maken met een gerecht waar zij dol op werden: quinoasoep! „Je hakt gewoon wat uien, wortelen, tuinbonen en pompoen fijn,” legt zij uit, „en kookt die met hele gewassen quinoakorrels in een vleesbouillon totdat de quinoakorrels openbarsten.b Na het koken voeg je eventueel wat zout toe.”

Welk quinoagerecht eten Rosa’s eigen kinderen het liefst? „Tortilla’s!”, roept een kleine jongen. „O ja,” antwoordt Rosa, „die zijn gemakkelijk klaar te maken. Je kookt gewoon gewassen quinoakorrels zoals je normaal rijst zou koken, maar zonder zout. De quinoa kan dan met een lepel tot een brei worden geroerd. Je roert er een ei, een scheutje melk en wat tarwebloem door. Je kunt ook nog een snuifje zout en een snuifje kaneel toevoegen. En dan bak je het mengsel zoals je pannekoeken zou bakken, een lepel per keer — heerlijk!”

Een sleutel tot de oplossing van het hongerprobleem?

Organisaties die zich bezighouden met het bestrijden van de honger in de wereld, geloven dat quinoa daarbij een sleutelrol zou kunnen spelen. Het gewas is taai en kan in voor de landbouw onaantrekkelijke gebieden worden verbouwd zonder dat daar dure landbouwwerktuigen voor nodig zijn. Door kruising hebben onderzoekers al uitzonderlijk taaie quinoarassen ontwikkeld die bestand zijn tegen ongunstige weersomstandigheden zoals hagelbuien en vorst. Daar komt nog bij dat het voedzaam en lekker is en op allerlei manieren bereid kan worden.

Of quinoa zal bijdragen tot het oplossen van het mondiale hongerprobleem zal de tijd leren. Ondertussen wilt u misschien eens kijken of quinoa bij u in de buurt te koop is. Met wat fantasie en geëxperimenteer zult u wellicht een voedzaam gerecht aan uw menu kunnen toevoegen dat gemaakt is van quinoa — de opmerkelijke woestijnplant.

[Voetnoten]